เช็กความผิดปกติลำไส้ใหญ่ด้วยตัวเอง: เมื่อสีอุจจาระและเลือดแฝส่งสัญญาณเตือนภัย

เวลาที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาเรื่องระบบขับถ่าย หลายคนมักจะมองข้ามเรื่องใกล้ตัวอย่างการสังเกตหน้าตาของอุจจาระตัวเองไปเสียสนิท ทั้งที่จริงๆ แล้ว ในห้องน้ำบ้านเรานี่แหละ มีห้องตรวจสุขภาพส่วนตัวที่คอยบอกใบ้ความลับเกี่ยวกับโรคร้ายแรงอย่างมะเร็งลำไส้ใหญ่ได้ดีที่สุด โดยเฉพาะเรื่องของสีอุจจาระและเลือดที่ปะปนมาแบบเนียนๆ ซึ่งหากเราจับสังเกตได้ตั้งแต่เนิ่นๆ โอกาสที่จะรักษาหายก็มีสูงมาก

ห้องน้ำคือห้องตรวจโรค: ทำไมสีอุจจาระถึงบอกอะไรได้มากกว่าที่คิด

เวลาที่อาหารเดินทางผ่านลำไส้ มันจะเกิดกระบวนการย่อยและผสมกับน้ำดี ซึ่งปกติแล้วอุจจาระควรจะมีโทนสีน้ำตาลตั้งแต่เข้มไปจนถึงอ่อนตามชนิดของอาหารที่เรากินเข้าไป แต่ถ้าวันไหนสีมันเปลี่ยนไปแบบผิดหูผิดตาโดยหาสาเหตุไม่ได้ นั่นแปลว่ากระบวนการทำงานในทางเดินอาหารเริ่มมีปัญหาแล้ว

อุจจาระสีดำเข้มเหมือนยางมะตอย: สัญญาณเตือนจากลำไส้ส่วนบน

ถ้าถ่ายออกมาแล้วเจออุจจาระสีดำปี๋แถมยังมีกลิ่นเหม็นคาวผิดปกติ และไม่ได้กินยาธาตุเหล็กหรือเลือดหมูเข้าไป หมออยากให้ลองคิดถึงเลือดออกในทางเดินอาหารส่วนต้น เช่น กระเพาะอาหารหรือลำไส้เล็กส่วน

เลือดสีแดงสดที่ปนมากับอุจจาระ: แยกให้ออกระหว่างริดสีดวงกับโรคร้าย

หลายคนพอเห็นเลือดติดกระดาษทิชชูหรือหยดลงในโถสถ้วย ก็มักจะวางใจว่าเป็นแค่ริดสีดวงทวารแน่นอน แต่ความจริงแล้วตำแหน่งของเลือดที่ออกมามีความหมายมาก ถ้าเป็นเลือดสดเคลือบอยู่ด้านนอกสุดของก้อนอุจจาระ มักมาจากริดสีดวงหรือแผลปริที่ปากทวาร แต่ถ้าเลือดสดนั้นผสมคลุกเคล้าอยู่ข้างในเนื้ออุจจาระเลย หรือมีมูกเลือดปนออกมาด้วย อันนี้อันตรายเพราะมักเป็นจุดเลือดออกที่มาจากลำไส้ใหญ่ส่วนล่างหรือตัวก้อนเนื้อร้ายเอง

ตรวจหาเลือดแฝงในอุจจาระ: วิธีเช็กความลับที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า

ไม่ใช่ว่ามะเร็งลำไส้ทุกเคสจะต้องมีเลือดไหลทะลักออกมาจนเห็นด้วยตาเปล่า ระยะแรกเริ่มของก้อนเนื้อเนื้องอกหรือติ่งเนื้อ มักจะมีเลือดซึมออกมาทีละน้อยแบบปะปนไปกับอุจจาระ ซึ่งเราเรียกว่าเลือดแฝง (Fecal Occult Blood) การตรวจคัดกรองด้วยวิธีนี้จึงมีความสำคัญมาก เพราะช่วยให้เราเจอความผิดปกติได้ตั้งแต่คนไข้ยังไม่มีอาการปวดท้องหรือน้ำหนักลด

ใครบ้างที่ควรตรวจเลือดแฝงและประเมินความเสี่ยง

แพทย์มักจะแนะนำให้คนที่มีอายุตั้งแต่ 50 ปีขึ้นไปเข้ารับการตรวจคัดกรองเป็นประจำทุกปี แต่ถ้าใครมีประวัติคนในครอบครัวเคยเป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่ หรือมีอาการท้องผูกสลับท้องเสียเรื้อรัง น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ ก็ควรเริ่มตรวจเร็วกว่านั้น ไม่ควรรอให้แสดงอาการเจ็บป่วยรุนแรง

ขั้นตอนการดูแลตัวเองและแนวทางเมื่อพบความผิดปกติ

ถ้าลองสังเกตตัวเองแล้วพบว่าอุจจาระมีสีแปลกๆ หรือตรวจพบเลือดแฝงในอุจจาระ สิ่งแรกที่ต้องทำคือตั้งสติและรีบมาพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยเชิงลึกด้วยการส่องกล้องตรวจลำไส้ใหญ่ (Colonoscopy) ซึ่งเป็นวิธีมาตรฐานที่แม่นยำที่สุด เพราะนอกจากจะช่วยให้เห็นหน้าตาของก้อนเนื้อหรือแผลได้ชัดเจนแล้ว คุณหมอยังสามารถตัดชิ้นเนื้อไปตรวจ หรือตัดติ่งเนื้อที่อาจกลายพันธุ์เป็นมะเร็งในอนาคตออกได้ในคราวเดียวกันเลย