วิธีสังเกตและเฝ้าระวังภาวะหายใจล้มเหลวเฉียบพลัน เพื่อช่วยชีวิตคนใกล้ตัวให้ทันเวลา

หายใจไม่อิ่มหรือเหนื่อยหอบผิดปกติ สัญญาณอันตรายที่ห้ามมองข้าม

หลายครั้งที่คนไข้มาพบหมอด้วยอาการเหนื่อยหอบรุนแรง ซึ่งในทางแพทย์เราจะกังวลมากที่สุดคือภาวะหายใจล้มเหลวเฉียบพลัน เพราะอาการนี้ไม่ใช่เรื่องเล็กๆ ที่จะรอกลับไปพักผ่อนที่บ้านแล้วจะหายเองได้ แต่มันคือสภาวะที่ร่างกายแลกเปลี่ยนออกซิเจนไม่ได้ตามปกติ จนส่งผลกระทบต่ออวัยวะสำคัญทั่วร่างกาย การเฝ้าระวังภาวะหายใจล้มเหลวเฉียบพลันจึงเป็นทักษะพื้นฐานที่ทุกคนควรทราบเพื่อที่จะช่วยชีวิตคนรอบข้างหรือแม้แต่ตัวเราเองได้ทันท่วงที

สัญญาณเตือนจากร่างกายที่กำลังตะโกนบอกว่าออกซิเจนไม่พอ

อาการของภาวะนี้อาจไม่ได้เกิดขึ้นปุบปับจนล้มลงไปทันทีเสมอไป แต่มักจะมีสัญญาณเตือนที่คอยบอกเราอยู่ตลอด ดังนี้

• หายใจเร็วและลึกขึ้นโดยไม่ทราบสาเหตุ หรือรู้สึกเหมือนสูดลมหายใจเข้าไปเท่าไรก็ไม่เต็มปอด
• มีอาการกระสับกระส่าย วิตกกังวล หรือสับสน เพราะสมองเริ่มขาดออกซิเจน
• ริมฝีปากหรือปลายนิ้วเริ่มเปลี่ยนเป็นสีคล้ำหรืออมม่วง
• ใช้กล้ามเนื้อคอหรือหน้าท้องช่วยในการหายใจอย่างเห็นได้ชัด
• พูดเป็นประโยคยาวๆ ไม่ได้ เพราะต้องหยุดหายใจเป็นช่วงๆ

ใครบ้างที่เสี่ยงต่อภาวะนี้และต้องเฝ้าสังเกตอาการเป็นพิเศษ

ไม่ใช่ทุกคนที่จะเกิดภาวะนี้ได้ง่ายๆ แต่กลุ่มคนที่มีโรคประจำตัวเหล่านี้ควรต้องระวังตัวเองเป็นพิเศษ:

• ผู้ป่วยโรคปอดเรื้อรัง เช่น หอบหืด หรือถุงลมโป่งพองที่ควบคุมอาการได้ไม่ดี
• ผู้ที่เพิ่งผ่านการผ่าตัดช่องอกหรือช่องท้อง ซึ่งมักจะขยับตัวลำบากและหายใจได้ไม่ลึก
• ผู้ป่วยติดเตียงที่มีภาวะกล้ามเนื้ออ่อนแรง หรือผู้ที่มีปัญหาเรื่องการกลืนลำบากจนเสี่ยงต่อการสำลัก
• ผู้ที่กำลังติดเชื้อรุนแรงในปอด หรือมีภาวะหัวใจล้มเหลวร่วมด้วย

วิธีเฝ้าระวังอาการเบื้องต้นที่บ้านทำได้เอง

หากคนในครอบครัวมีความเสี่ยง การสังเกตอาการอย่างใกล้ชิดมีความสำคัญมาก หมอแนะนำให้ดูจากพฤติกรรมง่ายๆ เช่น หากพบว่าคนไข้เริ่มนอนราบไม่ได้ ต้องลุกขึ้นนั่งพิงหมอนถึงจะหายใจสะดวกขึ้น หรือเริ่มมีอาการง่วงซึมผิดปกติทั้งที่ไม่ได้อดนอน สิ่งเหล่านี้คือสัญญาณเตือนว่าระดับออกซิเจนในเลือดอาจจะต่ำลงจนถึงจุดที่อันตรายแล้ว

ขั้นตอนการปฏิบัติเมื่อพบผู้ป่วยหายใจผิดปกติ

เมื่อมั่นใจว่าคนใกล้ตัวมีอาการเข้าข่ายภาวะหายใจล้มเหลวเฉียบพลัน สิ่งที่ต้องทำทันทีคือ:

1. ให้ผู้ป่วยอยู่ในท่าที่หายใจสะดวกที่สุด เช่น ท่ากึ่งนั่งกึ่งนอน
2. เปิดช่องทางเดินหายใจให้โล่ง คลายเสื้อผ้าที่รัดแน่นบริเวณหน้าอก
3. รีบติดต่อสายด่วนฉุกเฉินหรือนำส่งโรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุดทันที
4. ห้ามให้ยากล่อมประสาทหรือยานอนหลับแก่ผู้ป่วยเด็ดขาด เพราะจะยิ่งทำให้การหายใจแย่ลงกว่าเดิม

การเฝ้าระวังภาวะหายใจล้มเหลวเฉียบพลันไม่ใช่เรื่องไกลตัว การสังเกตความเปลี่ยนแปลงเพียงเล็กน้อยของคนรอบข้างในวันนี้ อาจเป็นสิ่งที่ช่วยรักษาชีวิตของพวกเขาไว้ได้ในอนาคต