โรคต้อหิน: ทำไมมองเห็นชัดอยู่ แต่ขอบตาเริ่มมืด และวิธีสังเกตอาการสูญเสียลานสายตา

เวลาตรวจสุขภาพตา หมอ มักจะเจอคนไข้หลายคนที่เดินเข้ามาด้วยความมั่นใจว่า สายตายังดีอยู่มาก เพราะมองเห็นตัวเลขบนชาร์ตได้ชัดเจนแจ๋ว อ่านหนังสือพิมพ์ได้สบาย แต่พอให้ลองทดสอบลานสายตา กลับพบว่าขอบเขตการมองเห็นแคบลงไปเยอะมากโดยที่เจ้าตัวไม่รู้ตัวเลย นี่แหละครับคือความน่ากลัวของโรคต้อหิน ที่มักจะค่อยๆ ขโมยการมองเห็นของเราไปทีละนิดจากด้านข้าง

ต้อหินคืออะไร ทำไมถึงทำให้ลานสายตาแคบลงเรื่อยๆ

หลายคนมักเข้าใจผิดคิดว่าต้อหินมีก้อนหินอยู่ในตา แต่จริงๆ แล้วมันคือโรคที่เกิดจากความดันภายในลูกตาที่สูงขึ้น จนไปกดทับเส้นประสาทตา ซึ่งทำหน้าที่เปรียบเสมือนสายเคเบิลคอยส่งภาพจากดวงตาไป1ประมวลผลที่สมอง เมื่อเส้นประสาทตาถูกทำลายทีละน้อย ภาพที่อยู่รอบนอกหรือด้านข้างก็จะค่อยๆ เลือนหายไป จนเกิด อาการสูญเสียลานสายตาจากต้อหิน ในที่สุด

สัญญาณเตือนจากขอบสายตา: จุดสังเกตว่าลานสายตาเริ่มมีปัญหา

เพราะสมองของเราเก่งมากในการชดเชยภาพที่ขาดหายไป ทำให้เวลาที่เราใช้ชีวิตประจำวัน เรามักไม่รู้ตัวเลยว่าการมองเห็นด้านข้างกำลังหายไป จนกระทั่งอาการลุกลามมากแล้ว สัญญาณที่พอจะสังเกตได้ด้วยตัวเองมีดังนี้ครับ

• เดินชนขอบประตู ขอบโต๊ะ หรือข้าวของที่วางอยู่ด้านข้างบ่อยขึ้นโดยไม่มีสาเหตุ
• ขับรถแล้วกะระยะยาก หรือมองไม่เห็นมอเตอร์ไซค์ที่วิ่งตีคู่มาทางด้านข้าง
• เวลาอ่านหนังสือหรือมองหน้าคน จะมองเห็นชัดเฉพาะตรงกลาง แต่ส่วนรอบข้างเริ่มมืดลง
• สะดุดขั้นบันไดบ่อย เพราะมองไม่เห็นขั้นบันไดที่อยู่ทางด้านล่างหรือด้านข้าง

ทำไมเราถึงไม่รู้ตัวเลยจนกว่าจะสายเกินแก้

ธรรมชาติของโรคต้อหินเรื้อรัง (ซึ่งเป็นชนิดที่พบบ่อยที่สุด) จะดำเนินโรคไปอย่างช้าๆ นานเป็นเดือนหรือเป็นปี ไม่มีอาการเจ็บปวด ตาไม่แดง การมองเห็นส่วนกลางยังดีเยี่ยมจนถึงระยะท้ายๆ ของโรค ทำให้คนไข้ส่วนใหญ่ชะล่าใจและไม่ได้มาพบจักษุแพทย์ จนกระทั่งลานสายตาเหลือแคบมากๆ เหมือนมองผ่านรูเข็ม ซึ่งในจุดนั้นเส้นประสาทตาเสียหายไปมากแล้วและไม่สามารถกู้คืนกลับมาได้

ใครบ้างที่มีความเสี่ยงสูงต่อการสูญเสียลานสายตาจากต้อหิน

การตรวจคัดกรองโรคนี้จึงเป็นเรื่องที่สำคัญมากสำหรับคนที่มีปัจจัยเสี่ยงเหล่านี้

• ผู้ที่มีอายุ 40 ปีขึ้นไป ความเสี่ยงจะเพิ่มขึ้นตามอายุที่มากขึ้น
• คนในครอบครัวมีประวัติเป็นโรคต้อหิน
• ผู้ที่มีภาวะสายตาสั้นมากๆ หรือยาวมากๆ
• ผู้ที่มีโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน หรือมีความดันโลหิตสูง
• ผู้ที่เคยได้รับบาดเจ็บที่ดวงตา หรือเคยใช้ยาหยอดตาที่มีส่วนผสมของสเตียรอยด์เป็นระยะเวลานาน

วิธีตรวจเช็กและหยุดยั้งความเสียหายของลานสายตา

ข่าวดีคือแม้ว่าเนื้อเยื่อเส้นประสาทตาที่ตายไปแล้วจะไม่สามารถสร้างใหม่ได้ แต่เราสามารถหยุดยั้งไม่ให้มันเสียหายลุกลามไปมากกว่าเดิมได้ครับ ด้วยการตรวจวินิจฉัยที่แม่นยำ

• การตรวจวัดความดันตา: เพื่อดูว่ามีความดันในลูกตาสูงผิดปกติหรือไม่
• การตรวจขั้วประสาทตา: จักษุแพทย์จะหยอดตาขยายม่านตาเพื่อดูความสมบูรณ์ของเส้นประสาทตา
• การตรวจลานสายตา (Visual Field Test): เป็นการทดสอบให้เรากดปุ่มตอบสนองเมื่อเห็นแสงไฟวาบในตำแหน่งต่างๆ เพื่อวัดว่าขอบเขตการมองเห็นกว้างแค่ไหน มีจุดบอดตรงไหนบ้าง

หากตรวจพบว่าเป็นต้อหิน แพทย์จะมีแนวทางรักษาตั้งแต่การใช้ยาหยอดตาเพื่อลดความดันตา การใช้เลเซอร์ ไปจนถึงการผ่าตัด เพื่อรักษาลานสายตาที่เหลืออยู่ให้คงอยู่กับเราไปนานที่สุด

ทางออกที่ดีที่สุด: ตรวจตาก่อนที่จะสายเกินแก้

การรอให้มีอาการผิดปกติทางสายตา มักจะสายเกินไปสำหรับการรักษาต้อหินเสมอครับ หากคุณอายุเข้าเกณฑ์ 40 ปี หรือมีคนในครอบครัวเป็นต้อหิน แนะนำให้หาเวลาไปตรวจสุขภาพตากับจักษุแพทย์อย่างน้อยปีละครั้ง เพราะดวงตาคู่เดิมนี้ไม่มีอะไหล่เปลี่ยน การป้องกันและตรวจพบไว จึงเป็นวิธีเดียวที่จะปกป้องการมองเห็นของเราไว้ได้ครับ