โรคต้อหิน: ทำไมมองเห็นชัดตรงกลาง แต่ด้านข้างเริ่มหายไปเรื่อยๆ

เวลาที่นั่งตรวจคนไข้ในห้องตรวจตา สิ่งหนึ่งที่หมอมักจะได้ยินบ่อยๆ จากปากของคนไข้ต้อหินในระยะเริ่มต้นก็คือ มองเห็นชัดดีนี่นา ทำไมถึงบอกว่าเป็นต้อหิน หลายคนยังร้อยเข็ม อ่านหนังสือพิมพ์ หรือขับรถได้ปกติ จนกระทั่งวันหนึ่งเผลอใช้มือปิดตาข้างดีไว้ แล้วเพิ่งรู้ตัวว่าภาพด้านข้างหายไปเสมือนมีม่านมาบัง นี่คือความน่ากลัวของโรคต้อหินที่ได้ชื่อว่าเป็น ฆาตกรเงียบขโมยสายตา เพราะมันค่อยๆ คุกคามลานสายตาของเราทีละน้อยโดยแทบไม่แสดงอาการเตือนที่ชัดเจน

ทำไมการมองเห็นด้านข้างถึงค่อยๆ แคบลงจนน่าใจหาย

เพื่อให้เข้าใจง่ายที่สุด ลองนึกภาพกล้องวิดีโอที่กำลังบันทึกภาพกว้าง 180 องศา แต่ต้อหินเปรียบเสมือนกรรไกรที่ค่อยๆ ตัดขอบภาพด้านข้างให้แคบลงเรื่อยๆ จนเหลือแค่วงกลมตรงกลางเล็กๆ เหมือนเรากำลังมองโลกผ่านท่อกระดาษชำระ กลไกหลักเกิดจากความดันลูกตาที่สูงขึ้นไปกดทับเส้นประสาทตา ซึ่งเปรียบเสมือนสายเคเบิลเส้นใหญ่ที่ทำหน้าที่ส่งภาพจากดวงตาไปประมวลผลที่สมอง เมื่อเส้นประสาทตาถูกทำลายทีละเส้น ลานสายตารอบนอกจึงค่อยๆ ดับมืดลง โดยที่ตรงกลางยังคงสว่างชัดเจน ทำให้สมองหลอกเราว่าสายตายังปกติอยู่

วิธีสังเกตความผิดปกติของลานสายตาด้วยตัวเองที่บ้าน

เนื่องจากเรามีดวงตาสองข้างช่วยกันมอง ตาข้างที่ดีจึงมักจะช่วยชดเชยพื้นที่ด้านข้างที่หายไปของตาอีกข้าง ทำให้ผู้ป่วยไม่รู้ตัวเลย วิธีเช็กเบื้องต้นง่ายๆ คือการทดสอบทีละข้าง ลองเอามือกุมปิดตาซ้ายไว้ แล้วใช้ตาขวาเพ่งมองตรงไปที่จมูกของตัวเองในกระจก จากนั้นลองใช้นิ้วมืออีกข้างขยับเข้าออกที่บริเวณหางตาหรือด้านข้าง โดยที่ตายังมองตรงไปข้างหน้า หากพบว่าตาข้างที่เปิดอยู่มองไม่เห็นนิ้วที่ขยับด้านข้าง ทั้งที่ขยับเข้ามาใกล้ระดับสายตามากแล้ว นั่นเป็นสัญญาณเตือนภัยที่ฟ้องว่าลานสายตาเริ่มมีปัญหาแล้ว รีบมาพบจักษุแพทย์เพื่อตรวจเช็กความดันตาและลานสายตาอย่างละเอียดดีกว่าปล่อยไว้

เมื่อลานสายตาถูกทำลายไปแล้ว จะสามารถฟื้นฟูกลับมาได้ไหม

คำถามนี้เป็นสิ่งที่คนไข้ถามหมอมากที่สุดด้วยความกังวลใจ และความจริงทางการแพทย์ก็ค่อนข้างน่าเสียดาย เซลล์เส้นประสาทตาที่ตายและสูญเสียไปแล้ว เปรียบเสมือนต้นไม้ที่แห้งตายไปจากราก ไม่สามารถปลูกให้กลับมางอกใหม่ได้ ดังนั้น เป้าหมายสำคัญที่สุดของการรักษาต้อหินจึงไม่ใช่การรักษาให้หายขาด แต่เป็นการหยุดยั้งไม่ให้ความเสียหายลุกลามแย่ลงไปกว่าเดิม การรักษาไม่ว่าจะเป็นการหยอดยาเป็นประจำทุกวัน การยิงเลเซอร์ หรือการผ่าตัด ล้วนทำไปเพื่อควบคุมความดันในลูกให้อยู่ในระดับที่ปลอดภัย เพื่อรักษาลานสายตาที่เหลืออยู่ก้อนสุดท้ายให้อยู่กับเราไปนานที่สุด

การตรวจคัดกรองความดันตาและลานสายตา สำคัญแค่ไหน

สำหรับคนที่อายุเกินสี่สิบปีขึ้นไป หรือคนที่มีประวัติคนในครอบครัวเป็นต้อหิน หมอมักจะแนะนำเสมอว่าการตรวจตากับจักษุแพทย์ปีละครั้งคือเกราะป้องกันที่ดีที่สุด อย่ารอให้ตามัวหรือลานสายตาแคบลงจนเดินชนขอบประตู เพราะนั่นแปลว่าโรคเดินทางมาไกลมากแล้ว การตรวจเช็กความดันตา การหยอดขยายม่านตาดูขั้วประสาทตา และการตรวจลานสายตาด้วยเครื่องมือเฉพาะทาง จะช่วยให้เราจับผิดเจ้าโรคต้อหินได้ตั้งแต่ยังอยู่ในระยะเริ่มต้น ก่อนที่มันจะขโมยภาพกว้างของโลกใบนี้ไปจากเราอย่างถาวร