ทำไมต้อหินถึงขโมยลานสายตาเราไปทีละนิด: เรื่องใกล้ตัวที่คนมักรู้ตัวตอนสายเกินไป

เวลาที่ตรวจสุขภาพตาแล้วหมอบอกว่าเป็นต้อหิน คนไข้หลายคนมักจะงงและตกใจ เพราะพวกเขารู้สึกว่าตัวเองยังมองเห็นชัดเจนดีอยู่เลย ทำไมจู่ๆ ถึงบอกว่ามีปัญหาเรื่องอาการสูญเสียลานสายตาจากต้อหินเกิดขึ้นแล้วล่ะ?

ในฐานะหมอตาที่ต้องนั่งอธิบายเรื่องนี้ให้คนไข้ฟังอยู่ทุกวัน ขอบอกเลยว่าโรคนี้มันใจร้ายมาก ตรงที่มันค่อยๆ คืบคลานเข้ามาแบบเงียบเชียบ ไม่มีอาการปวดตา ไม่ตาแดงเตือนล่วงหน้า แต่มันค่อยๆ กินพื้นที่การมองเห็นจากด้านข้างเข้าสู่ตรงกลางทีละน้อย จนบางครั้งสมองเราปรับตัวเก่งเกินไป ช่วยเติมภาพให้เนียนจนเราไม่รู้ตัวเลยว่า ขอบเขตการมองเห็นมันแคบลงไปเยอะมากแล้ว

ต้อหินแอบขโมยลานสายตาของเราไปได้อย่างไร?

หลักการเกิดเรื่องนี้เข้าใจไม่ยากครับ ลูกตาของเราเปรียบเสมือนลูกโป่งที่มีน้ำหล่อเลี้ยงอยู่ข้างใน เพื่อรักษารูปทรงและแรงดันให้คงที่ แต่ถ้าวันหนึ่งท่อระบายน้ำในตาเริ่มอุดตัน แรงดันข้างในลูกตาก็จะสูงขึ้น

เจ้าแรงดันส่วนเกินนี่แหละครับ ที่เปรียบเสมือนมือที่คอยกดทับเส้นประสาทตา ซึ่งทำหน้าที่เป็นสายไฟหลักในการส่งภาพจากตาไปที่สมอง เมื่อสายไฟเส้นนี้ถูกกดทับนานวันเข้า ใยประสาทส่วนที่คอยรับภาพด้านข้างก็เริ่มฝ่อและตายไปก่อน ส่งผลให้เกิดอาการสูญเสียลานสายตาจากต้อหินที่เรามักจะสังเกตเห็นได้ช้ามาก

สัญญาณเตือนภัยรอบตัวที่บอกว่าลานสายตาเริ่มแคบลง

เนื่องจากตรงกลางของสายตายังดีอยู่ ทำให้เรายังอ่านหนังสือหรือขับรถได้ปกติ แต่การสูญเสียลานสายตาจะแสดงอาการผ่านความผิดพลาดเล็กๆ น้อยๆ ในชีวิตประจำวัน เช่น

• เดินชนขอบประตู โต๊ะ หรือเก้าอี้ด้านข้างบ่อยขึ้น โดยเฉพาะเวลาอยู่ในที่แสงน้อย
• ขับรถแล้วมองไม่เห็นมอเตอร์ไซค์ที่แซงขึ้นมาจากด้านข้าง
• อ่านหนังสือแล้วเผลอข้ามบรรทัดบ่อยๆ หรือมองหาของบนโต๊ะไม่เจอแม้จะวางอยู่ใกล้ๆ
• รู้สึกว่ามุมมองแคบลงเหมือนมองผ่านท่อหรืออุโมงค์

วิธีเช็กขอบเขตการมองเห็นง่ายๆ ด้วยตัวเองที่บ้าน

แม้ว่าการวัดลานสายตาที่แน่นอนจะต้องใช้เครื่องมือแพทย์ แต่เราก็สามารถทดสอบเบื้องต้นได้ง่ายๆ ด้วยวิธีปิดตาทีละข้าง

ลองเอานิ้วมือมาชูไว้ที่ด้านข้างระดับสายตาในมุมอับ แล้วลองขยับนิ้วดูว่า ตาข้างที่เปิดอยู่มองเห็นการเคลื่อนไหวของนิ้วนั้นไหม ถ้าเริ่มรู้สึกว่าต้องขยับนิ้วเข้ามาใกล้ตรงกลางมากขึ้นถึงจะเห็น นั่นแปลว่าขอบเขตการมองเห็นด้านข้างเริ่มมีปัญหาแล้วครับ

ตรวจเช็กให้ชัวร์ด้วยเครื่องมือแพทย์เพื่อความปลอดภัย

ถ้าสงสัยว่าตัวเองเริ่มมีอาการสูญเสียลานสายตาจากต้อหิน การรอให้สังเกตเห็นเองนั้นอันตรายเกินไป เพราะเนื้อเยื่อเส้นประสาทตาที่เสียไปแล้ว ไม่สามารถฟื้นฟูให้กลับมาเหมือนเดิมได้

การมาตรวจตากับจักษุแพทย์เพื่อวัดความดันตา ตรวจขั้วประสาทตา และทำ "การตรวจลานสายตาด้วยคอมพิวเตอร์" จึงเป็นวิธีเดียวที่จะช่วยตรวจจับความผิดปกตินี้ได้ตั้งแต่เนิ่นๆ ก่อนที่โรคจะลุกลามจนสูญเสียการมองเห็นถาวร