ตกใจแทบแย่! ฉี่เป็นสีส้มหลังกินยาไรแฟมพิซิน เรื่องปกติหรือสัญญาณอันตราย

ตื่นมาเข้าห้องน้ำแล้วเจอฉี่สีส้มแป๋ง อย่าเพิ่งตกใจจนเกินเหตุ

เวลาที่คนไข้เริ่มต้นกินยาตัวใหม่แล้วจู่ๆ ร่างกายมีความเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม ย่อมเป็นธรรมดาที่จะรู้สึกกังวลใจ โดยเฉพาะเรื่องของสีปัสสาวะที่เปลี่ยนไปอย่างเห็นได้ชัด หลายคนเคยเจอเหตุการณ์เข้าห้องน้ำตอนเช้าแล้วพบว่าน้ำปัสสาวะกลายเป็นสีส้มจัด หรือบางทีก็ออกทางสีแดงส้มเหมือนน้ำส้มคั้น จนรีบวิ่งมาถามที่คลินิกด้วยความตกใจว่าเกิดอะไรขึ้นกับไตหรือเปล่า

อาการนี้มักจะเกิดขึ้นบ่อยในคนที่กำลังรักษาโรคบางชนิด เช่น วัณโรค หรือโรคติดเชื้อแบคทีเรียบางประเภท ซึ่งแพทย์มีความจำเป็นต้องจ่ายยาฆ่าเชื้อที่มีชื่อว่า ไรแฟมพิซิน ให้คนไข้นำกลับไปทานต่อเนื่องที่บ้าน

ทำไมกินยาตัวนี้แล้วปัสสาวะถึงเปลี่ยนสีไปเป็นแบบนั้น?

ในทางการแพทย์ ภาวะปัสสาวะสีส้มจากการใช้ยาไรแฟมพิซิน ถือเป็นผลข้างเคียงที่พบได้เป็นเรื่องปกติธรรมดามาก ไม่ได้แปลว่ายาไปทำลายไตจนพัง หรือเกิดภาวะเลือดออกในทางเดินปัสสาวะแต่อย่างใด

ตัวยาไรแฟมพิซิน (Rifampicin) มีคุณสมบัติทางเคมีที่เป็นเม็ดสีเข้ม เมื่อร่างกายดูดซึมยาเข้าไปใช้งานแล้ว กระบวนการขับของเสียตามธรรมชาติจะขับส่วนเกินและสารประกอบของยาออกมาทางไต ผ่านทางน้ำปัสสาวะ เหงื่อ น้ำตา หรือแม้กระทั่งน้ำลาย ทำให้ของเหลวเหล่านี้เปลี่ยนเป็นสีส้ม สีแดง หรือออกไปทางสีน้ำตาลแดงได้ ซึ่งเป็นกลไกการขับยาออกจากร่างกายตามปกติของมนุษย์เรา

นอกจากฉี่เปลี่ยนสีแล้ว ร่างกายยังมีส่วนอื่นเปลี่ยนตามไปด้วยไหม?

ความน่าสนใจของยานี้คือ มันไม่ได้เปลี่ยนแค่สีปัสสาวะเพียงอย่างเดียว คนไข้หลายคนมักจะตกใจซ้ำสองเมื่อสังเกตเห็นว่าของเหลวอื่นๆ ในร่างกายก็เปลี่ยนสีตามไปด้วยเช่นกัน

• น้ำตาและเหงื่อ: อาจจะมีสีส้มปนออกมาได้เช่นกัน ใครที่ใส่คอนแทคเลนส์แพทย์มักจะเตือนให้งดใส่ชั่วคราวในช่วงที่กินยาตัวนี้ เพราะตัวยาอาจจะไปย้อมสีคอนแทคเลนส์ให้กลายเป็นสีส้มถาวรจนพังเสียหายได้
• น้ำลายและเสมหะ: อาจมีสีออกส้มๆ แดงๆ ได้ด้วย ซึ่งทำให้หลายคนเข้าใจผิดคิดว่ามีเลือดปนออกมาจากปอดหรือช่องปาก

เรื่องไหนที่ปล่อยผ่านได้ และอาการแบบไหนที่แปลว่าเริ่มอันตราย?

แม้ว่าสีปัสสาวะที่เปลี่ยนไปจะเป็นเรื่องธรรมดาของยานี้ แต่ในฐานะแพทย์ก็ต้องเตือนให้สังเกตอาการร่วมอื่นๆ ด้วย เพื่อความปลอดภัยสูงสุดของตัวคนไข้เอง

อาการแบบไหนที่สบายใจได้ว่าเป็นแค่ฤทธิ์ของยา

หากปัสสาวะเป็นสีส้มหรือแดงโดยที่ไม่มีอาการเจ็บหรือแสบเวลาปัสสาวะ ไม่มีไข้ ไม่ปวดหลังส่วนล่าง และไม่มีอาการตัวเหลืองตาเหลือง แบบนี้แปลว่าเป็นปกติจากตัวยาอย่างแน่นอน แค่ดื่มน้ำเปล่าให้เพียงพอในแต่ละวันก็พอ

อาการแบบไหนที่ควรกลับมาพบแพทย์ก่อนนัด

ถ้าเริ่มมีอาการปวดท้องร่วมด้วย ตาเหลือง ผิวเหลือง คลื่นไส้อาเจียนเบื่ออาหารอย่างรุนแรง หรือมีไข้สูงร่วมกับปัสสาวะแสบขัดและมีเลือดสดๆ ปนออกมาจริงๆ แบบนี้ไม่ใช่แค่เรื่องสีของยาแล้ว แต่อาจเป็นสัญญาณเตือนว่าตับเริ่มทำงานหนักเกินไป หรือมีการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะซ้อนทับ ซึ่งต้องรีบมาตรวจซ้ำทันที

วิธีดูแลตัวเองง่ายๆ ระหว่างที่ยังต้องกินยาต่อเนื่อง

สิ่งสำคัญที่สุดคือห้ามหยุดยาเองเด็ดขาดเพียงเพราะเห็นว่าปัสสาวะเปลี่ยนสี เพราะการรักษาโรคอย่างวัณโรคจำเป็นต้องทานยาให้ครบตามกำหนดเพื่อป้องกันเชื้อดื้อยา

แนะนำให้ดื่มน้ำสะอาดให้มากกว่าปกติเล็กน้อย เพื่อช่วยให้ระบบขับถ่ายทำงานได้ดีขึ้น และช่วยลดความเข้มของสีปัสสาวะลงได้บ้าง นอกจากนี้ควรหลีกเลี่ยงการใส่คอนแทคเลนส์ในช่วงที่ทานยา และหมั่นสังเกตอาการผิดปกติอื่นๆ ของร่างกายอย่างสม่ำเสมอ หากมีข้อสงสัยตรงไหนสามารถปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรใกล้บ้านได้เสมอเพื่อให้หายกังวลใจ