ตกใจแทบแย่ ปัสสาวะเปลี่ยนเป็นสีส้มหลังกินยาไรแฟมพิซิน อันตรายไหม?

ตื่นมาเข้าห้องน้ำแล้วเจอฉี่สีส้มแจ๋วจนตกใจ

เวลาที่คนไข้เริ่มต้นกินยารักษาโรควัณโรคหรือยาฆ่าเชื้อบางชนิด แล้วจู่ๆ เข้าห้องน้ำไปเจอว่าปัสสาวะของตัวเองเปลี่ยนเป็นสีส้มแดงเหมือนน้ำส้มคั้นหรือน้ำอัดลม หลายคนมักจะตกใจรีบวิ่งมาที่คลินิกด้วยความกังวลว่าไตพังหรือมีเลือดออกในทางเดินปัสสาวะหรือเปล่า

ในความเป็นจริงแล้ว ปรากฏการณ์นี้ไม่ได้น่ากลัวอย่างที่คิด เป็นผลข้างเคียงที่พบได้บ่อยมากและถือว่าเป็นเรื่องปกติธรรมดามากๆ สำหรับคนที่กำลังรักษาตัวด้วยยาตัวนี้อยู่ หมอเลยอยากมาเล่าให้ฟังชัดๆ ว่ามันเกิดจากอะไร จะได้เลิกกังวลเวลาเข้าห้องน้ำ

ทำไมกินยาตัวนี้แล้วปัสสาวะถึงเปลี่ยนสีไปได้ขนาดนั้น?

ตัวการที่ทำให้สีของเหลวในร่างกายเปลี่ยนไปก็คือตัวยา ยาไรแฟมพิซิน ซึ่งเป็นยาปฏิชีวนะหลักที่ใช้จัดการกับเชื้อวัณโรคหรือเชื้อแบคทีเรียตัวร้ายบางชนิด

เมื่อเรากินยาเข้าไป ร่างกายจะทำการดูดซึมและขับส่วนเกินหรือสาร metabolite ของยาออกมาทางระบบขับถ่าย ซึ่งเจ้าตัวยานี้มีเม็ดสีธรรมชาติที่มีความเข้มข้นสูงมาก เมื่อมันถูกขับออกมาทางไตและปะปนกับปัสสาวะ ก็เลยทำให้สีเหลืองใสๆ ธรรมดา กลายเป็นสีส้ม ส้มแดง หรือบางคนอาจจะเข้มจนออกไปทางน้ำตาลแดงได้เลย

ไม่ใช่แค่ปัสสาวะนะ น้ำตา เหงื่อ ก็อาจจะเปลี่ยนสีได้เหมือนกัน

ความพีคของยาตัวนี้ไม่ได้หยุดอยู่แค่ที่ปัสสาวะเท่านั้น เนื่องจากร่างกายขับสารสีนี้ออกทางของเหลวแทบทุกชนิด คนไหลายคนเลยอาจจะสังเกตเห็นว่า

• น้ำลายมีสีส้มอ่อนๆ
• เหงื่อออกเป็นสีเหลืองส้มจนบางทีไปเลอะเสื้อผ้าสีขาวเป็นคราบซักไม่ออก
• น้ำตาเปลี่ยนสี ซึ่งอันนี้สำคัญมากสำหรับคนใส่คอนแทคเลนส์ เพราะมันอาจจะไปย้อมสีคอนแทคเลนส์คู่โปรดจนพังถาวรได้เลย ช่วงที่กินยานี้หมอเลยมักจะแนะนำให้เปลี่ยนมาใส่แว่นตาชั่วคราวไปก่อน

แบบนี้ต้องรีบหยุดยาหรือไปหาหมอร์ด่วนไหม?

คำตอบคือ ไม่ต้องตกใจและห้ามหยุดยาเองเด็ดขาด การที่ปัสสาวะเป็นสีส้มจากยานี้ไม่ได้แปลว่าตับไตพัง แต่มันคือเครื่องยืนยันว่าร่างกายกำลังดูดซึมยาเข้าไปจริงๆ และยาเริ่มทำงานแล้ว

แต่ถ้าหากอาการเปลี่ยนสีนี้มาพร้อมกับอาการอื่นๆ เช่น ปวดท้องรุนแรง ตัวเหลืองตาเหลือง คลื่นไส้อาเจียนหนักมาก หรือมีไข้ร่วมด้วย แบบนี้ไม่ใช่ฤทธิ์ปกติของยาแล้ว รีบกลับมาพบแพทย์ที่ดูแลทันทีเพราะอาจจะเกิดภาวะแทรกซ้อนที่ตับได้

สรุปสั้นๆ ให้สบายใจก่อนกลับบ้าน

การเจอภาวะปัสสาวะสีส้มจากการใช้ยาไรแฟมพิซินเป็นเรื่องธรรมดามากๆ ที่เจอได้ในคนไข้ทุกคนที่กินยาตัวนี้ สิ่งที่ต้องทำคือทำใจให้สบาย ดื่มน้ำให้เพียงพอตามปกติ และที่สำคัญที่สุดคือต้องกินยาต่อเนื่องให้ครบตามที่หมอสั่ง ห้ามหยุดยาเองเด็ดขาดเพราะกลัวเรื่องสีปัสสาวะ ไม่อย่างนั้นเชื้อดื้อยาจะถามหาเอาได้ง่ายๆ