ตับวายเฉียบพลัน: เมื่อโรงงานใหญ่ของร่างกายหยุดทำงานกระทันหัน

เวลาที่คนไข้เดินเข้ามาที่ห้องฉุกเฉินด้วยอาการตัวเหลือง ตาเหลือง ซึมลงอย่างรวดเร็ว และมีเลือดออกผิดปกติโดยไม่ทราบสาเหตุ สิ่งที่หมอนึกถึงเป็นอันดับแรกๆ และต้องรีบจัดการอย่างเร่งด่วนก็คือ ภาวะตับวายเฉียบพลัน โรคนี้เปรียบเสมือนโรงงานผลิตพลังงานและกำจัดของเสียขนาดใหญ่ในร่างกายที่จู่ๆ ก็พังครืนลงมาในเวลาเพียงไม่กี่วันหรือสัปดาห์ ทั้งที่ก่อนหน้านี้คนไข้ยังดูแข็งแรงดีอยู่เลย

ทำไมอยู่ดีๆ ตับถึงพังได้เร็วขนาดนี้?

สาเหตุหลักที่เราพบบ่อยในบ้านเราหนีไม่พ้นเรื่องของยาและการติดเชื้อ โดยเฉพาะการกินยาพาราเซตามอลเกินขนาด ไม่ว่าจะตั้งใจหรือรู้เท่าไม่ถึงการณ์ รวมถึงการใช้ยาชุด สมุนไพรบางชนิด หรืออาหารเสริมที่ไม่ได้มาตรฐาน ซึ่งตับต้องทำหน้าที่เผาผลาญจนรับไม่ไหว นอกจากนี้ โรคตับอักเสบจากไวรัส A หรือ B ชนิดรุนแรง ก็เป็นอีกหนึ่งตัวการสำคัญที่ทำให้เซลล์ตับตายเป็นจำนวนมากในเวลาอันสั้น เมื่อตับทำงานไม่ได้ สสารพิษในเลือดจึงสูงขึ้นจนไปรบกวนการทำงานของอวัยวะอื่นๆ โดยเฉพาะสมอง

สัญญาณเตือนภัยระยะแรกที่ห้ามมองข้ามเด็ดขาด

ในระยะเริ่มต้น ภาวะนี้มักมาด้วยอาการคล้ายคนอาหารเป็นพิษหรือเป็นไข้หวัดใหญ่ธรรมดา ทำให้หลายคนชะล่าใจ อาการที่หมอย้ำเสมอว่าต้องสังเกตให้ดีมีดังนี้

• อ่อนเพลียรุนแรงและคลื่นไส้อาเจียน: กินอะไรไม่ลง รู้สึกแน่นท้องบริเวณชายโครงขวา
• ตัวเหลืองตาเหลือง: สังเกตเห็นได้ชัดเจนขึ้นเรื่อยๆ แม้กระทั่งในปัสสาวะที่มีสีเข้มเหมือนน้ำชา
• พฤติกรรมเปลี่ยนแปลง: เริ่มซึมลง พูดจาสับสน นอนไม่หลับตอนกลางคืนแต่หลับ gุตะกะตอนกลางวัน ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนว่าสารพิษเริ่มขึ้นไป ี่สมองแล้ว

วิธีดูแลรักษาในมือหมอฉุกเฉินและแพทย์เฉพาะทาง

เมื่อคนไข้มาถึงมือแพทย์ การจัดการภาวะตับวายเฉียบพลันจะต้องทำในหอผู้ป่วยวิกฤตหรือไอซียูเท่านั้น เพราะสถานการณ์พลิกผันได้ทุกนาที แนวทางหลักๆ ที่ทีมแพทย์ต้องทำมีดังนี้

การให้ยาต้านพิษและการประคับประคองอาการ

หากสาเหตุมาจากการกินยาเกินขนาด เช่น พาราเซตามอล แพทย์จะรีบให้ยาแก้พิษ (Antidote) ทันทีเพื่อลดความเสียหายของเซลล์ตับ พร้อมทั้งให้สารน้ำ ยาบำรุง และเกลือแร่ทางหลอดเลือดดำ รวมถึงการให้ยาเพื่อลดการสร้างแอมโมเนียในลำไส้ไม่ให้ขึ้นไปทำลายสมอง

การเฝ้าระวังภาวะแทรกซ้อนรอบด้าน

เพราะตับทำหน้าที่สร้างสารแข็งตัวของเลือด คนไข้กลุ่มนี้จึงเสี่ยงต่อการมีเลือดออกง่าย แพทย์ต้องคอยตรวจเลือดและให้ส่วนประกอบของเลือดทดแทนอย่างสม่ำเสมอ นอกจากนี้ยังต้องระวังเรื่องความดันในสมองสูง แovตเรื่องการติดเชื้อแทรกซ้อน และปัญหาไตวายที่มักเกิดขึ้นตามมา

ความหวังสุดท้าย: การปลูกถ่ายตับ

ในกรณีที่ตับเสียหายเกินกว่าจะซ่อมแซมตัวเองได้ การรักษาที่ดีที่สุดและช่วยชีวิตคนไข้ได้คือการผ่าตัดเปลี่ยนตับใหม่ (Liver Transplantation) ซึ่งแพทย์จะต้องประเมินอาการอย่างละเอียดว่าคนไข้เข้าเกณฑ์เร่งด่วนหรือไม่ การตัดสินใจทำผ่าตัดในเวลาที่เหมาะสมถือเป็นกุญแจสำคัญที่สุดที่จะดึงคนไข้กลับมาจากขอบเหวของความตายได้

ท้ายที่สุดนี้ การป้องกันย่อมดีกว่าการรักษาเสมอ การใช้ยาต่างๆ ต้องอยู่ภายใต้คำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกร หลีกเลี่ยงการซื้อยาชุดกินเอง และหากมีอาการตัวเหลืองร่วมกับซึมลง ควรรีบพามาพบแพทย์โดยด่วนที่สุด เพราะทุกนาทีมีความหมายต่อชีวิตคนไข้ตับวายเฉียบพลันจริงๆ