เจ็บเข่าเรื้อรังขยับยาก: ทำความรู้จักภาวะพังผืดในข้อเข่าหนาตัวผิดปกติ

ทำไมจู่ๆ ถึงงอเข่าลำบากและรู้สึกตึงเหมือนมีอะไรขวางอยู่

หลายคนมักมาปรึกษาผมด้วยอาการเดียวกัน คือหลังจากผ่านการผ่าตัดเข่าหรือเคยบาดเจ็บหนักที่ข้อเข่ามาก่อน พอเวลาผ่านไปกลับรู้สึกว่าเข่าเริ่มฝืด งอได้ไม่สุด หรือรู้สึกตึงแปลกๆ เหมือนมีพังผืดมายึดอยู่ข้างใน ทั้งที่แผลข้างนอกก็ดูปกติดี อาการเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องปกติที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ แต่มักเกิดจาก ภาวะพังผืดในข้อเข่าหนาตัวผิดปกติ หรือที่ทางการแพทย์เรียกว่า Arthrofibrosis ซึ่งเปรียบเสมือนปฏิกิริยาของร่างกายที่พยายามซ่อมแซมแผลภายในข้อเข่ามากเกินความจำเป็น จนกลายเป็นก้อนพังผืดที่ขัดขวางการเคลื่อนไหวของข้อต่อ

กลไกเบื้องหลัง: เมื่อร่างกายสร้างพังผืดมากเกินไป

ร่างกายเรามีกระบวนการซ่อมแซมตัวเองที่ยอดเยี่ยม แต่ในบางครั้งหลังจากการผ่าตัดหรือการบาดเจ็บรุนแรง ร่างกายอาจตอบสนองด้วยการสร้างเนื้อเยื่อพังผืดขึ้นมาหนาเกินไปจนผิดจังหวะ พังผืดพวกนี้จะเข้าไปยึดเกาะตามเนื้อเยื่อในข้อเข่า ทำให้ความยืดหยุ่นที่เคยมีหายไป ส่งผลให้เวลาคนไข้พยายามงอหรือเหยียดขา จะรู้สึกเหมือนมีแรงต้าน หรือมีก้อนอะไรมาขวางอยู่ ทำให้ช่วงการเคลื่อนไหว (Range of Motion) ลดลงอย่างชัดเจนจนส่งผลต่อการใช้ชีวิตประจำวัน

ใครบ้างที่เสี่ยงเจอกับภาวะเข่าติดแข็งแบบนี้

ภาวะนี้ไม่ได้เกิดขึ้นกับทุกคน แต่มีปัจจัยบางอย่างที่ทำให้ร่างกายมีแนวโน้มสร้างพังผืดขึ้นมามากผิดปกติ ได้แก่:

• ผู้ที่ผ่านการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมหรือผ่าตัดซ่อมแซมเส้นเอ็นไขว้หน้า
• คนไข้ที่มีประวัติได้รับบาดเจ็บรุนแรงในข้อเข่าจนเกิดการอักเสบเรื้อรัง
• การปล่อยให้ข้อเข่าอยู่นิ่งนานเกินไปหลังผ่าตัดโดยไม่ทำการกายภาพบำบัด
• พันธุกรรมและการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกันของแต่ละบุคคลที่แตกต่างกัน

สัญญาณเตือนที่บอกว่าเรากำลังมีปัญหาพังผืดในข้อ

หากคุณเริ่มสังเกตเห็นอาการเหล่านี้ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินอย่างละเอียด:

• อาการเข่าติดแข็ง งอเข่าได้ไม่สุดหรือเหยียดเข่าไม่ตรงเหมือนที่เคยเป็น
• มีความรู้สึกเจ็บแปลบหรือตึงแน่นลึกๆ ภายในข้อเข่าเวลาเคลื่อนไหว
• ยิ่งพยายามฝืนเคลื่อนไหว ยิ่งรู้สึกปวดและเข่าบวมขึ้นเรื่อยๆ
• อาการฝืดตึงไม่ดีขึ้นแม้จะผ่านเวลาหลังผ่าตัดมานานพอสมควรแล้ว

ทางออกและการรักษา: กู้คืนการเคลื่อนไหวให้กลับมาปกติ

การรักษาภาวะพังผืดในข้อเข่าหนาตัวผิดปกติไม่ได้มีสูตรสำเร็จเพียงทางเดียว แต่เป็นการผสมผสานหลายวิธีตามความรุนแรงของอาการ:

• กายภาพบำบัดแบบเข้มข้น: ถือเป็นหัวใจสำคัญ เพื่อค่อยๆ ยืดเนื้อเยื่อพังผืดที่ติดแข็งให้คลายตัวออกโดยนักกายภาพบำบัดผู้เชี่ยวชาญ
• การใช้ยาเพื่อลดการอักเสบ: ช่วยจัดการอาการบวมเพื่อให้การเคลื่อนไหวทำได้ง่ายขึ้น
• การส่องกล้องผ่าตัดพังผืด: หากการทำกายภาพบำบัดไม่ได้ผล แพทย์อาจพิจารณาการผ่าตัดผ่านกล้องเพื่อเข้าไปตัดเลาะพังผืดที่ขัดขวางการทำงานของข้อเข่าออกโดยตรง ซึ่งเป็นวิธีที่มีแผลขนาดเล็กและฟื้นตัวได้ค่อนข้างเร็ว

ดูแลตัวเองอย่างไรหลังรับการรักษาพังผืด

หัวใจสำคัญที่สุดหลังได้รับการรักษา ไม่ว่าจะด้วยการผ่าตัดหรือกายภาพ คือความสม่ำเสมอในการออกกำลังกายและเคลื่อนไหวข้อเข่าตามคำแนะนำของหมอ การปล่อยให้เข่าอยู่นิ่งจะทำให้พังผืดชุดใหม่กลับมาเกาะตัวกันได้อีก ดังนั้นการรักษาวินัยในการทำบริหารข้อเข่าจึงสำคัญพอๆ กับตัวการรักษาเอง เพื่อให้เข่าของคุณกลับมาใช้งานได้ราบรื่นและมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นในระยะยาว