ลูกวัยนี้ควรพูดได้แค่ไหนแล้วนะ? มาเช็คลิสต์พัฒนาการตามวัยกัน
เวลาเจอคุณพ่อคุณแม่พาเจ้าตัวเล็กมาหาที่คลินิก คำถามยอดฮิตอันดับต้นๆ มักจะหนีไม่พ้นเรื่องลูกพูดช้า บางบ้านบอกว่าน้องขวบครึ่งแล้วยังพูดได้แค่คำเดี่ยว บางบ้านสองขวบแล้วยังไม่ยอมเรียกพ่อแม่เลย ซึ่งในมุมมองของหมอ ความกังวลของคนเป็นพ่อเป็นแม่เป็นเรื่องที่เข้าใจได้และไม่ควรมองข้ามเลยครับ
ก่อนอื่นเราต้องมาทำความเข้าใจกันก่อนว่า เด็กแต่ละคนมีจังหวะชีวิตของตัวเอง แต่ก็จะมีหมุดหมายสำคัญตามช่วงอายุที่พอจะใช้เป็นเกณฑ์คร่าวๆ ได้ เช่น ช่วงขวบปีแรกควรจะเริ่มส่งเสียงอ้อแอ้ หันตามเสียงเรียก และพูดคำที่มีความหมายได้สักหนึ่งถึงสองคำ พออายุครบสองขวบ เด็กส่วนใหญ่เริ่มต่อคำสองคำเข้าด้วยกันได้แล้ว เช่น ไปเที่ยว กินน้ำ หรือเรียกชื่อคนใกล้ตัว
ลูกพูดช้าแบบไหนที่เข้าข่ายภาวะพัฒนาการทางภาษาล่าช้า?
การที่เด็กยังไม่พูด อาจไม่ได้แปลว่ามีปัญหาเสมอไป แต่ถ้าเริ่มมีสัญญาณเตือนเหล่านี้ หมอแนะนำว่าควรพามาประเมินพัฒนาการอย่างละเอียดครับ:
- อายุ 12 เดือนแล้ว: ยังไม่ส่งเสียงอ้อแอ้ ไม่ชี้นิ้วบอกความต้องการ และไม่ตอบสนองเวลาเรียกชื่อ
- อายุ 18 เดือนแล้ว: ยังพูดคำที่มีความหมายไม่ได้เลย หรือพูดได้น้อยกว่า 6 คำ
- อายุ 2 ปีแล้ว: ยังไม่สามารถพูดคำติดต่อกันเป็นประโยคสั้นๆ สองคำได้ และมักจะพูดตามคำที่คนอื่นพูดได้เพียงอย่างเดียวโดยไม่เข้าใจความหมาย
- ทุกช่วงวัย: มีปัญหาเรื่องการเข้าใจคำสั่งง่ายๆ หรือไม่สบตาเวลาสื่อสาร
ทำไมลูกถึงพูดช้า? เจาะลึกสาเหตุที่หมอพบบ่อยในห้องตรวจ
พอพูดถึงเรื่องนี้ หลายคนมักจะนึกถึงสาเหตุเดียวคือการเลี้ยงดู แต่ในทางการแพทย์ ภาวะพัฒนาการทางภาษาล่าช้าเกิดขึ้นได้จากหลายปัจจัยมากๆ ครับ:
ปัญหาจากการได้ยิน
บางครั้งเด็กอาจจะพูดช้าเพราะได้ยินไม่ชัดเจน เช่น มีน้ำขังหลังเยื่อแก้วหูจากภูมิแพ้หรือหวัดเรื้อรัง ทำให้เสียงที่ได้ยินอู้ ละเลียนแบบเสียงพูดได้ไม่ชัดเจน
สิ่งแวดล้อมและการเลี้ยงดูในยุคดิจิทัล
อันนี้เจอค่อนข้างบ่อยในปัจจุบัน การปล่อยให้เด็กดูหน้าจอโทรศัพท์มือถือ แท็บเล็ต หรือเปิดทีวีทิ้งไว้เป็นเวลานาน สื่อเหล่านี้เป็นการสื่อสารทางเดียว เด็กจะได้รับข้อมูลภาษาแต่วิเคราะห์และโต้ตอบไม่ได้ ขาดปฏิสัมพันธ์แบบสองทางที่จำเป็นต่อการพัฒนาสมองส่วนภาษา
ความล่าช้าเฉพาะด้านภาษาและการสื่อสาร
สมองส่วนที่ทำหน้าที่ประมวลผลคำพูดและการใช้อภาษาพัฒนาช้ากว่าส่วนอื่น โดยที่เด็กยังมีความฉลาดทางด้านอื่นปกติ เล่นเก่ง เข้าใจเรื่องราวรอบตัวได้ดี
ภาวะพัฒนาการรอบด้านผิดปกติ
เช่น กลุ่มอาการออทิสติกสเปกตรัม ที่มักจะมีปัญหาเรื่องการสบตา การมีปฏิสัมพันธ์ทางสังคมร่วมกับอาการพูดช้าด้วย
คุณพ่อคุณแม่ช่วยลูกฝึกพูดที่บ้านได้อย่างไรบ้าง?
ข่าวดีคือ สมองของเด็กในช่วงขวบปีแรกมีความยืดหยุ่นสูงมาก การกระตุ้นที่ถูกวิธีสามารถช่วยตามทันได้ไม่ยากครับ ลองนำวิธีเหล่านี้ไปปรับใช้ดู:
- งดจอทุกชนิดเด็ดขาดสำหรับเด็กอายุต่ำกว่า 2 ปี: และจำกัดเวลาให้น้อยที่สุดในเด็กโตกว่านั้น
- พูดคุยกับลูกให้มากๆ: บรรยายสิ่งที่เรากำลังทำอยู่ เช่น ตอนอาบน้ำ แต่งตัว หรือทำอาหาร ให้เด็กได้ยินเสียงและซึมซับคลังคำศัพท์
- ลดความเร็วในการพูด: พูดด้วยน้ำเสียงช้าๆ ชัดถ้อย ชัดคำ เพื่อให้เด็กสังเกตการขยับปาก
- ตั้งใจฟังเวลาลูกสื่อสาร: แม้ว่าเขาจะยังพูดไม่ชัด หรือใช้ภาษาท่าทาง ให้เราตอบรับและขยายความต่อยอด เช่น ลูกชี้แล้วส่งเสียงอ้อแอ้ที่ขวดนม เราอาจจะพูดทวนว่า อ๋อ หิวน้ำใช่ไหมครับ เอาน้ำอุ่นๆ ดีนะ
ถ้าปล่อยไว้ไม่รักษา จะเกิดอะไรขึ้นตามมา?
หลายคนคิดว่าเดี๋ยวโตขึ้นก็พูดได้เอง ซึ่งในเด็กบางคนอาจจะเป็นแบบนั้น แต่ถ้าเป็นกลุ่มที่มีปัญหาจริงแล้วปล่อยทิ้งไว้ อาจส่งผลกระทบระยะยาว ทั้งเรื่องการเรียน การเข้าสังคม ความมั่นใจในตัวเอง และพฤติกรรมก้าวร้าวเนื่องจากหงุดหงิดที่สื่อสารให้คนอื่นเข้าใจไม่ได้
เมื่อไหร่ที่ควรพามาพบแพทย์เพื่อประเมินอย่างจริงจัง?
ถ้าคุณพ่อคุณแม่เริ่มมีความรู้สึกกังวลใจว่าลูกพูดช้ากว่าเกณฑ์ หรือสังเกตว่าลูกเรียกแล้วไม่หัน ไม่สบตา และสื่อสารลำบาก แนะนำให้เข้ามาปรึกษากุมารแพทย์ด้านพัฒนาการและพฤติกรรมได้เลยครับ ยิ่งเริ่มตรวจพบและกระตุ้นเร็วเท่าไหร่ โอกาสที่น้องจะกลับมามีพัฒนาการตามวัยก็ยิ่งสูงมากขึ้นเท่านั้นครับ
