นิ่วในกระเพาะปัสสาวะ: ปัญหาปัสสาวะติดขัดที่ปล่อยไว้ไม่ได้

อาการปัสสาวะสะดุด ปวดท้องน้อย นี่คือนิ่วในกระเพาะปัสสาวะหรือเปล่า?

หลายคนที่เดินเข้ามาปรึกษาหมอมักจะบ่นเรื่องอาการปัสสาวะไม่พุ่ง ปัสสาวะบ่อยแต่รู้สึกว่าออกไม่สุด หรือบางคนมีอาการปวดหน่วงบริเวณท้องน้อยขณะปัสสาวะ อาการเหล่านี้มักเป็นสัญญาณเตือนว่าอาจมีบางอย่างขัดขวางทางเดินปัสสาวะอยู่ ซึ่งหนึ่งในสาเหตุที่พบบ่อยคือ นิ่วในกระเพาะปัสสาวะ ก้อนนิ่วเหล่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นจากอาหารที่กินเพียงอย่างเดียว แต่มักเกิดจากความผิดปกติของการขับถ่ายปัสสาวะที่ทำให้มีปัสสาวะตกค้างอยู่ในกระเพาะปัสสาวะนานเกินไปจนเกิดการตกตะกอน

ทำไมจู่ๆ ถึงเกิดก้อนนิ่วขึ้นในกระเพาะปัสสาวะ?

กลไกการเกิดนิ่วในกระเพาะปัสสาวะมักเริ่มต้นจากภาวะปัสสาวะไหลออกไม่สะดวกหรือไหลออกไม่หมด ซึ่งสาเหตุส่วนใหญ่มาจาก:

• ต่อมลูกหมากโต: พบมากในผู้ชายสูงอายุ เมื่อต่อมลูกหมากโตขึ้นจะไปเบียดท่อปัสสาวะ ทำให้ปัสสาวะออกมาได้ยากและค้างในกระเพาะปัสสาวะ
• กระเพาะปัสสาวะบีบตัวผิดปกติ: เกิดจากระบบประสาทที่ควบคุมการทำงานของกระเพาะปัสสาวะมีปัญหา ทำให้ไม่สามารถบีบปัสสาวะออกมาได้จนหมด
• การอักเสบเรื้อรัง: การติดเชื้อในทางเดินปัสสาวะบ่อยๆ ทำให้สภาพแวดล้อมในกระเพาะปัสสาวะเปลี่ยนไปและเอื้อต่อการสร้างก้อนนิ่ว

สัญญาณเตือนที่ร่างกายบอกว่ามีก้อนนิ่วอยู่ข้างใน

เราสามารถสังเกตอาการผิดปกติได้จากพฤติกรรมการเข้าห้องน้ำดังนี้:

• ปัสสาวะสะดุดระหว่างที่กำลังถ่ายอยู่ เหมือนมีอะไรมาอุดกั้น
• ต้องใช้แรงเบ่งช่วยอย่างมากเพื่อให้ปัสสาวะออกมา
• รู้สึกปวดเจ็บปลายอวัยวะเพศหรือท้องน้อยขณะปัสสาวะ
• ปัสสาวะบ่อยกว่าปกติ ทั้งตอนกลางวันและกลางคืน
• ปัสสาวะมีสีขุ่น หรืออาจมีเลือดปนในกรณีที่ก้อนนิ่วครูดกับผนังกระเพาะปัสสาวะ

วิธีที่หมอใช้ตรวจเช็กให้มั่นใจว่าเป็นนิ่วจริงไหม

หากมีอาการข้างต้น หมอจะเริ่มจากการซักประวัติและตรวจร่างกาย จากนั้นจะเป็นการตรวจเพื่อยืนยันผลด้วยวิธีที่ไม่ยุ่งยาก เช่น การอัลตราซาวด์ท้องน้อยเพื่อดูขนาดก้อนนิ่วและดูว่ามีปัสสาวะตกค้างหรือไม่ หรือในบางรายอาจต้องใช้การเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT Scan) เพื่อดูรายละเอียดที่ชัดเจนขึ้น ซึ่งการตรวจเหล่านี้จะช่วยให้หมอวางแผนการรักษาได้อย่างถูกต้อง

ทางเลือกการรักษา: ส่องกล้องหรือผ่าตัด วิธีไหนเหมาะกับใคร?

การรักษานิ่วในกระเพาะปัสสาวะในปัจจุบันไม่ต้องผ่าเปิดหน้าท้องเหมือนสมัยก่อน โดยมีแนวทางหลักดังนี้:

• การส่องกล้องสลายนิ่ว: หมอจะใช้กล้องส่องเข้าไปทางท่อปัสสาวะเพื่อใช้เครื่องมือกระแทกนิ่วให้แตกเป็นชิ้นเล็กๆ แล้วจึงดูดออกมา วิธีนี้แผลน้อยและฟื้นตัวไว
• การปรับพฤติกรรมและรักษาโรคต้นเหตุ: หากนิ่วเกิดจากต่อมลูกหมากโต หมอจะให้ยาเพื่อช่วยลดอาการหรือพิจารณาผ่าตัดต่อมลูกหมากร่วมด้วย เพื่อป้องกันไม่ให้นิ่วกลับมาเป็นซ้ำอีก

ดูแลตัวเองอย่างไรไม่ให้ก้อนนิ่วกลับมากวนใจอีก

หัวใจสำคัญคือการป้องกันไม่ให้ปัสสาวะตกค้าง ได้แก่ การดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอในแต่ละวัน การไม่กลั้นปัสสาวะเป็นเวลานาน และที่สำคัญคือการหมั่นสังเกตสีและลักษณะของปัสสาวะตัวเอง หากพบว่าเริ่มมีอาการถ่ายไม่สุดหรือปัสสาวะสะดุด ควรมาปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจเช็กแต่เนิ่นๆ ก่อนที่ก้อนนิ่วจะมีขนาดใหญ่จนสร้างปัญหาต่อระบบทางเดินปัสสาวะในระยะยาว