แผลเป็นในใจจากอดีต: เมื่อการถูกแกล้งทิ้งร่องรอยเป็นโรคเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนใจ

หลายคนมักคิดว่าการถูกกลั่นแกล้งหรือบูลลี่ในวัยเด็กหรืออดีต เป็นเพียงเรื่องเด็กเล่นที่ผ่านแล้วก็ผ่านไป ใครๆ ก็ต้องเจอและเติบโตขึ้นมาได้เอง แต่ในความเป็นจริง สำหรับบางคนแล้ว คำพูดดูถูก การกลั่นแกล้งรังแก หรือการโดนกีดกันจากกลุ่มเพื่อน ได้ทิ้งแผลเป็นทางจิตวิทยาที่ลึกซึ้งกว่าที่คิด จนบางครั้งกาลเวลาก็ไม่สามารถเยียวยาให้หายไปได้เอง

ในห้องตรวจของหมอ มีคนไข้หลายคนที่เดินเข้ามาด้วยอาการแปลกๆ เช่น นอนไม่หลับ สะดุ้งตื่นกลางดึก หัวใจเต้นแรงอย่างไรสาเหตุ หรือจู่ๆ ก็มีภาพเหตุการณ์ตอนโดนแกล้งสมัยเรียนลอยเข้ามาในหัวราวกับเพิ่งเกิดขึ้นเมื่อวาน เมื่อพูดคุยกันลึกซึ้งจึงพบว่า พวกเขากำลังเผชิญกับภาวะโรคเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนใจ หรือที่เรียกสั้นๆ ว่า PTSD จากการถูกทำร้ายจิตใจในอดีต

แผลใจที่มองไม่เห็น: ทำไมการถูกบูลลี่ถึงฝังใจและกลายเป็นโรคเครียด?

เวลาที่เราเจอเหตุการณ์ที่คุกคามความปลอดภัย หรือทำให้รู้สึกอับอาย ขายหน้า และไร้ทางสู้ สมองส่วนที่ทำหน้าที่เอาตัวรอดจะบันทึกข้อมูลนั้นไว้ด้วยความตื่นตระหนกสูงมาก ในเด็กหรือวัยรุ่นที่ถูกกลั่นแกล้งซ้ำๆ สมองส่วนนี้จะถูกกระตุ้นจนทำงานหนักตลอดเวลา ส่งผลให้ระบบประสาทอัตโนมัติอยู่ในโหมดระวังภัยอยู่ตลอด แม้เหตุการณ์นั้นจะผ่านไปหลายปีแล้วก็ตาม

เมื่อเจอสถานการณ์ที่คล้ายคลึงกันในปัจจุบัน เช่น เสียงหัวingคิกคัก การถูกมองด้วยหางตา หรือแม้แต่การต้องเดินผ่านสถานที่เดิมๆ สมองจะสั่งการทันทีเสมือนว่าเรากำลังกลับไปยืนจุดที่ถูกรังแกในอดีต ทำให้เกิดอาการตื่นกลัว ใจสั่น เหงื่อแตก และเครียดรุนแรงอย่างไร้เหตุผล

สัญญาณเตือนภัยที่บอกว่าเรากำลังแบกรับอดีตที่ยังไม่จบ

อาการของคนที่ป่วยเป็นโรคเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนใจจากการถูกกลั่นแกล้งไม่ได้แสดงออกแค่ความเศร้า แต่มีลักษณะเฉพาะที่สังเกตได้ชัดเจน:

• ฝันร้ายและภาพหลอนซ้ำๆ: มักฝันถึงเหตุการณ์ที่เคยถูกแกล้ง หรือมีภาพเหตุการณ์นั้นผุดขึ้นมาในหัว (Flashback) ระหว่างวัน ทำให้รู้สึกเหมือนเผชิญหน้ากับมันอีกครั้ง
• พยายามหลีกเลี่ยงทุกอย่างที่สะกิดแผลใจ: ไม่กล้าไปสถานที่เดิม หลีกเลี่ยงการเจอหน้าคนรู้จักเก่า หรือตัดขาดจากสังคมเพราะกลัวโดนทำร้ายซ้ำ
• อารมณ์แปรปรวนและระแวงตลอดเวลา: หงุดหงิดง่าย ตกใจง่าย นอนไม่หลับ และรู้สึกเหมือนมีอันตรายรอบตัวตลอดเวลา
• รู้สึกด้านชาทางอารมณ์: รู้สึกว่าชีวิตไม่มีคุณค่า แยกตัวออกจากคนรอบข้าง และไม่สามารถมีความสุขกับสิ่งเดิมๆ ได้อีก

วิธีพาตัวเองก้าวข้ามความเจ็บปวดและเริ่มต้นรักษา

การรักษาโรคนี้ไม่ใช่เรื่องน่าอาย และไม่ใช่สัญญาณว่าเราเป็นคนอ่อนแอ แต่เป็นกระบวนการซ่อมแซมสมองและจิตใจที่เคยบาดเจ็บ แนวทางการดูแลรักษาจากแพทย์มักประกอบด้วย:

• การพูดคุยบำบัดจิตใจ: การพบจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาเพื่อพูดคุยทำความเข้าใจกับบาดแผลในอดีต ช่วยให้สมองจัดระเบียบความทรงจำใหม่ว่าเหตุการณ์นั้นได้จบลงแล้ว และปัจจุบันเราปลอดภัย
• การใช้ยาปรับสารเคมีในสมอง: ในกรณีที่มีอาการวิตกกังวลรุนแรง นอนไม่หลับ หรือมีภาวะซึมเศร้าร่วมด้วย การใช้ยาจะช่วยให้ระดับสารสื่อประสาทกลับมาสมดุล ทำให้ร่างกายผ่อนคลายขึ้น
• การฝึกทักษะการผ่อนคลาย: เช่น การฝึกหายใจลึกๆ เมื่อเกิดอาการตื่นกลัว เพื่อดึงสติตนเองกลับมาสู่ปัจจุบัน

หากคุณหรือคนใกล้ตัวกำลังเผชิญกับเงาอดีตของการถูกกลั่นแกล้ง จนกระทบกับการใช้ชีวิตประจำวัน การยอมรับและเปิดใจปรึกษาผู้เชี่ยวชาญคือจุดเริ่มต้นที่ดีที่สุดในการปลดปล่อยตัวเองออกจากกรงขังแห่งความทรงจำนั้น