เวลาที่คนไข้เดินเข้ามาที่ห้องตรวจด้วยอาการปวดบวมแดงร้อนที่นิ้วหัวแม่โป้งหรือข้อเท้า ตื่นมากลางดึกแล้วเดินแทบไม่ไหว คำถามแรกๆ ที่มักจะได้ยินเสมอก็คือ หมอครับ/ค่ะ กินอะไรได้บ้าง และต้องงดอะไรเด็ดขาด?
โรคเกาต์ไม่ได้เกิดจากการที่เรากินอาหารอร่อยๆ เข้าไปแล้วมันไปกองรวมกันที่ข้อทันทีนะครับ แต่มันเกิดจากกระบวนการเผาผลาญสารพิวรีนในร่างกายจนกลายเป็นกรดยูริก ถ้าไตขับออกไม่ทัน กรดยูริกเหล่านี้ก็จะตกผลึกเป็นเข็มแหลมๆ ไปสะสมตามข้อ กระตุ้นให้เม็ดเลือดขาวเข้ามาจัดการจนเกิดการอักเสบปวดบวมอย่างรุนแรง ดังนั้น การโภชนบำบัดและการเลือกรับประทานอาหารที่เหมาะสมสำหรับผู้ป่วยโรคเกาต์ จึงเป็นกุญแจสำคัญที่สุดในการตัดวงจรความเจ็บปวดนี้โดยไม่ต้องพึ่งยาเพิ่มตลอดเวลา
อาหารตัวร้ายที่ต้องระวัง: อะไรบ้างที่กระตุ้นกรดยูริกพุ่ง?
พิวรีนคือผู้ร้ายตัวจริงเสียงจริงครับ ยิ่งเรากินอาหารที่มีพิวรีนสูงมากเท่าไหร่ ร่างกายก็ยิ่งผลิตกรดยูริกออกมามากเท่านั้น กลุ่มอาหารที่เราต้องเตือนกันเป็นพิเศษ ได้แก่:
- เนื้อสัตว์สีแดงและเครื่องใน: ไม่ว่าจะเป็นเนื้อวัว เนื้อหมู ตับ ไต สมอง หัวใจ เครื่องในสัตว์เหล่านี้มีพิวรีนสูงปรี๊ด กินเข้าไปไม่นานอาการปวดข้ออาจถามหา
- อาหารทะเลบางชนิด: กุ้ง หอย ปู ปลาซาร์ดีน ปลาแมคเคอเรล และไข่ปลา เป็นเมนูโปรดของหลายคนแต่เป็นของต้องห้ามสำหรับคนเป็นเกาต์
- น้ำซุปเคี่ยวและน้ำกระดูกหมู: หลายคนคิดว่าซดน้ำซุปกระดูกแล้วบำรุง แต่จริงๆ แล้วพิวรีนจากเนื้อสัตว์และกระดูกจะละลายออกมาอยู่ในน้ำซุปทั้งหมด การซดน้ำแกงรสกลมกล่อมจึงเท่ากับการดื่มกรดยูริกเข้มข้นเข้าไปเต็มๆ
หวานซ่อนพิษ: น้ำตาลฟรุกโตสและแอลกอฮอล์ ภัยเงียบที่คาดไม่ถึง
นอกจากพิวรีนแล้ว อีกสองอย่างที่คนไข้โรคเกาต์มักมองข้ามคือความหวานและแอลกอฮอล์ครับ
น้ำตาลฟรุกโตส ซึ่งมักพบในน้ำหวาน น้ำอัดลม น้ำผลไม้กล่อง และขนมเบเกอรี่ มีกลไกทางเคมีที่ไปเร่งการสร้างกรดยูริกในตับโดยตรง แถมยังขัดขวางการขับกรดยูริกออกทางไตอีกด้วย ส่วนแอลกอฮอล์ โดยเฉพาะเบียร์ นอกจากจะมีพิวรีนสูงจากยีสต์แล้ว ฤทธิ์ของแอลกอฮอล์ยังทำให้ร่างกายขาดน้ำและขัดขวางการขับกรดยูริกออก ทำให้ข้ออักเสบกำเริบได้ง่ายหลังงานเลี้ยงสังสรรค์
เลือกกินแบบไหนดี: อาหารมิตรแท้ที่ช่วยลดกรดยูริก
การคุมอาหารไม่ได้แปลว่าต้องอดจนกินอะไรไม่ได้เลยนะครับ เรายังสามารถมีความสุขกับการกินได้ถ้าเลือกให้ถูกวิธี
- โปรตีนจากพืชและไข่: เต้าหู้ นมถั่วเหลือง และไข่ไก่ เป็นแหล่งโปรตีนชั้นดีที่มีปริมาณพิวรีนต่ำมาก สามารถกินทดแทนเนื้อสัตว์ได้ดี
- ผักใบเขียวและผลไม้รสเปรี้ยวอมหวาน: แม้ผักบางชนิดจะมีพิวรีนปานกลาง เช่น หน่อไม้ฝรั่งหรือเห็ด แต่การศึกษาพบว่าพิวรีนจากพืชไม่ได้เพิ่มความเสี่ยงของโรคเกาต์เหมือนพิวรีนจากเนื้อสัตว์ แถมผักผลไม้ยังช่วยปรับความเป็นด่างในปัสสาวะ ทำให้ขับกรดยูริกได้ดีขึ้น โดยเฉพาะเชอร์รี่และวิตามินซีจากผลไม้ตระกูลส้ม
- ดื่มน้ำเปล่าให้มากๆ: นี่คือยาวิเศษที่ราคาถูกที่สุด น้ำเปล่าจะช่วยให้ไตขับกรดยูริกส่วนเกินออกทางปัสสาวะได้สะดวกขึ้น คนเป็นเกาต์ควรดื่มน้ำให้อย่างน้อยวันละสองลิตรครึ่งถึงสามลิตร
ปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตควบคู่กับการเลือกอาหาร
นอกจากการเลือกกินแล้ว การดูแลตัวเองในภาพรวมก็สำคัญไม่แพ้กันครับ น้ำหนักตัวที่เกินมาตรฐานก็เป็นอีกหนึ่งตัวการที่ทำให้ระดับกรดยูริกในเลือดสูงขึ้น แต่ข้อควรระวังคือ ห้ามอดอาหารเพื่อลดน้ำหนักอย่างหักโหมเด็ดขาด เพราะการอดอาหารจะทำให้ร่างกายสลายเนื้อเยื่อของตัวเอง เกิดกรดยูริกปริมาณมหาศาลไหลเข้ากระแสเลือดจนเกาต์กำเริบเฉียบพลันได้
การดูแลโรคเกาต์จึงไม่ใช่เรื่องของการจำกัดสิทธิ์ความอร่อยจนเกินพอดี แต่เป็นการเข้าใจกลไกของร่างกาย รู้จักเลือกสลับสับเปลี่ยนวัตถุดิบ และมีความสุขกับอาหารที่สะอาดและปลอดภัยต่อข้อต่อของเราในระยะยาวครับ
