หลายคนที่ต้องทำงานหน้าคอมพิวเตอร์ อุ้มลูก ทำงานบ้าน หรือยกของหนักเป็นประจำ มักเคยเจออาการปวดบริเวณข้อมือจนรบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน บางวันแค่บิดลูกบิดประตู หมุนฝาขวดน้ำ หรือพิมพ์งาน ก็รู้สึกเจ็บแปร๊บขึ้นมาทันที คำถามแรกที่คนไข้มักเดินเข้ามาถามหมอในคลินิกคือ อาการที่เป็นอยู่กำลังบอกว่าเป็นเอ็นอักเสบจากการใช้งานหนัก หรือจริงๆ แล้วเป็นกระดูกเสื่อมตามวัยกันแน่
แม้ว่าทั้งสองภาวะนี้จะทำให้เกิดอาการปวดบริเวณเดียวกัน แต่สาเหตุ กลไกของโรค และการดูแลรักษานั้นมีความแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง การเข้าใจความแตกต่างอย่างถูกต้องจะช่วยให้ดูแลตัวเองได้ตรงจุด และป้องกันไม่ให้อาการปวดลุกลามจนเรื้อรัง
ทำความรู้จักตัวการทำปวด: กระดูกกับเอ็นข้อมือต่างกันอย่างไร?
เพื่อให้เข้าใจภาพรวมได้ง่ายขึ้น ลองนึกภาพว่าข้อมือของเราประกอบไปด้วย 2 ส่วนสำคัญที่ทำงานร่วมกัน ได้แก่
- กระดูกและข้อต่อข้อมือ: เปรียบเหมือนโครงสร้างและแกนหลักของบ้าน บริเวณปลายกระดูกจะมีผิวกระดูกอ่อนนุ่มๆ คอยทำหน้าที่เป็นหมอนรองไม่ให้กระดูกชนกัน เมื่อใช้งานไปนานๆ หรือเกิดการเสื่อมสภาพ ผิวกระดูกอ่อนนี้จะสึกหรอ ทำให้กระดูกเสียดสีกันโดยตรงจนเกิด ภาวะกระดูกข้อมือเสื่อม
- เส้นเอ็นข้อมือ: เปรียบเหมือนเชือกหรือสายเคเบิลที่ยึดติดกับกล้ามเนื้อ คอยดึงให้ข้อต่อเคลื่อนไหวได้ ไม่ว่าจะกำมือ กระดกข้อมือ หรือหมุนข้อมือ เมื่อใช้งานมือกิจกรรมเดิมซ้ำๆ สายเคเบิลนี้จะเกิดการเสียดสีและบวมตึง นำไปสู่ ภาวะเอ็นข้อมืออักเสบ
ปวดข้อมือแบบไหน? เช็กความแตกต่างระหว่างกระดูกข้อมือเสื่อมและเอ็นอักเสบ
การสังเกตลักษณะอาการปวดของตัวเองเป็นก้าวแรกที่สำคัญมากในการแยกโรค ลองมาดู ความแตกต่างระหว่างกระดูกข้อมือ เสื่อมกับเอ็นอักเสบในแต่ละมิติกัน
1. ตำแหน่งและความรู้สึกของอาการปวด
ภาวะกระดูกข้อมือเสื่อม มักมีอาการปวดลึกๆ อยู่ภายในข้อ รู้สึกปวดบวมตึงทั่วทั้งข้อต่อ โดยเฉพาะบริเวณโคนนิ้วหัวแม่มือหรือตรงกลางข้อมือ ในขณะที่เอ็นข้อมืออักเสบ มักจะปวดตื้นกว่า สามารถระบุจุดที่เจ็บได้อย่างชัดเจนเมื่อใช้มือกดลงไปบนเส้นเอ็น และมักมีอาการปวดแปล๊บขึ้นมาทันทีเมื่อมีการขยับหรือเกร็งกล้ามเนื้อ มวนเอ็นนั้นๆ
2. ช่วงเวลาและปัจจัยกระตุ้นอาการ
ผู้ที่มีปัญหากระดูกเสื่อม มักจะมีอาการข้อตึงแข็งในตอนเช้าหลังตื่นนอน รู้สึกว่าขยับข้อมือได้ลำบาก ต้องใช้เวลาสักพักให้ข้อเริ่มลื่นขึ้น แต่อาการปวดจะค่อยๆ เพิ่มขึ้นอีกครั้งเมื่อใช้งานข้อมือต่อเนื่องมาตลอดทั้งวัน ส่วนผู้ที่มีภาวะเอ็นอักเสบ อาการปวดมักสัมพันธ์กับท่าทางเฉพาะ เช่น ปวดเจ็บทันทีเมื่อกระดกข้อมือ บิดเกร็ง หรือกำมือแน่นๆ และอาจมีอาการปวดระบมมากที่สุดหลังจากการใช้งานหนักเสร็จใหม่ๆ
3. เสียงและสิ่งผิดปกติที่สัมผัสได้
เมื่อกระดูกข้อมือเสื่อมจนผิวกระดูกอ่อนสึกหรอ เวลาขยับข้อมืออาจได้ยินเสียงกรอบแกรบ หรือรู้สึกเหมือนมีเศษกระดูกขัดกันอยู่ภายในข้อ และอาจเห็นข้อต่อขยายขนาดใหญ่ขึ้นเนื่องจากมีกระดูกงอก ส่วนเอ็นอักเสบนั้น มักพบอาการบวมแดง ร้อน ผิวหนังบริเวณเส้นเอ็นตึง หรือคลำได้ก้อนตึงๆ ตามแนวเส้นเอ็น
ใครบ้างที่เสี่ยง? สำรวจพฤติกรรมทำร้ายข้อมือโดยไม่รู้ตัว
ปัจจัยที่ทำให้เกิดทั้งสองโรคนั้นมีความคล้ายกันตรงการใช้งาน แต่กลุ่มเสี่ยงหลักๆ มีความแตกต่างกันดังนี้
- กลุ่มเสี่ยงกระดูกข้อมือเสื่อม: มักพบในผู้ที่มีอายุ 50 ปีขึ้นไป ผู้ที่เคยมีประวัติกระดูกข้อมือหักหรือข้อหลุดมาก่อน ผู้ป่วยโรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ รวมถึงผู้ที่ทำงานใช้แรงกระแทกลงข้อมือสะสมมาเป็นเวลานาน
- กลุ่มเสี่ยงเอ็นข้อมืออักเสบ: พบได้บ่อยในคนวัยทำงาน พนักงานออฟฟิศที่พิมพ์งานหรือใช้เมาส์ผิดท่าเป็นเวลานาน คุณแม่ลูกอ่อนที่ต้องอุ้มลูกท่าเดิมซ้ำๆ ช่างทาสี ช่างทำผม นักกีฬาที่ใช้ไม้แร็กเก็ต รวมถึงคนที่ติดการใช้สมาร์ตโฟนเครื่องใหญ่เป็นเวลานาน
หมอใช้วิธีไหนตรวจดู เพื่อแยกสองโรคนี้ออกจากกัน?
เมื่อมาพบแพทย์ หมอจะเริ่มต้นจากการสอบถามประวัติการใช้งานและประเมินลักษณะอาการ จากนั้นจะทำการตรวจร่างกายด้วยท่าทางเฉพาะ เช่น
- การขยับและกดตรวจข้อ: หมอจะกดบริเวณข้อต่อและเส้นเอ็นเพื่อหาจุดเจ็บที่แน่นอน รวมถึงทดสอบการบิดข้อมือในทิศทางต่างๆ
- การถ่ายภาพเอ็กซเรย์ (X-ray): เป็นวิธีที่ช่วยยืนยันภาวะกระดูกข้อมือเสื่อมได้ชัดเจนที่สุด เพราะจะเห็นระยะห่างของข้อต่อที่แคบลง หรือเห็นช่องกระดูกงอกได้อย่างชัดเจน แต่จะไม่เห็นความผิดปกติของเส้นเอ็น
- การอัลตราซาวนด์ (Ultrasound): ในกรณีที่สงสัยภาวะเอ็นข้อมืออักเสบ การใช้อัลตราซาวนด์จะช่วยให้เห็นความหนาตัว การบวม หรือการอักเสบของเส้นเอ็นและปลอกคุ้มเอ็นได้อย่างแม่นยำ
วิธีรับมือและดูแลข้อมือให้กลับมาใช้งานได้สะดวกอีกครั้ง
แม้ว่าการรักษาของทั้งสองโรคจะมีเป้าหมายเพื่อลดอาการปวดเหมือนกัน แต่รายละเอียดในการดูแลตัวเองมีความแตกต่างกันบางประการ
การดูแลเมื่อมีภาวะเอ็นข้อมืออักเสบ
หัวใจสำคัญคือการ พักการใช้งาน หยุดกิจกรรมที่ต้องเกร็งข้อมือซ้ำๆ ในช่วง 24-48 ชั่วโมงแรกที่มีอาการอักเสบเฉียบพลัน ให้ใช้การประคบเย็นเพื่อลดอาการบวมและร้อน สวมใส่อุปกรณ์พยุงข้อมือ (Wrist Splint) เพื่อจำกัดการเคลื่อนไหวของเส้นเอ็นชั่วคราว พร้อมกับรับประทานยาลดการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ตามคำแนะนำของแพทย์ เมื่ออาการอักเสบลดลงแล้ว จึงเริ่มยืดเหยียดกล้ามเนื้อและเส้นเอ็นเบาๆ
การดูแลเมื่อมีภาวะกระดูกข้อมือเสื่อม
เน้นไปที่การลดแรงกดบนข้อต่อและการถนอมข้อ การประคบอุ่นจะช่วยผ่อนคลายกล้ามเนื้อและลดอาการข้อตึงแข็งในตอนเช้าได้ดี ควรปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เช่น เลี่ยงการยกของหนักด้วยมือข้างเดียว ใช้การบริหารเพื่อเพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อรอบข้อมือให้มาช่วยรับน้ำหนักแทนข้อต่อ ในกรณีที่เสื่อมมาก แพทย์อาจพิจารณาการฉีดยาเข้าข้อ หรือการผ่าตัดตกแต่งข้อต่อในรายที่ไม่ตอบสนองต่อการรักษาด้วยยา
อาการแบบไหนที่ไม่ควรปล่อยไว้ และต้องรีบมาพบหมอ
หากลองพักการใช้งานข้อมือ ปรับท่าทางการทำงาน และประคบบรรเทาอาการเบื้องต้นแล้ว แต่อาการปวดยังไม่ดีขึ้นภายใน 1-2 สัปดาห์ หรือมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ควรเข้ามาพบแพทย์เพื่อทำการตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียด
- มีอาการชา หรือรู้สึกเหมือนเข็มเล่มเล็กๆ แทงบริเวณนิ้วมือ (อาจมีภาวะเส้นประสาทถูกกดทับร่วมด้วย)
- ข้อมือมีอาการบวม แดง ร้อนอย่างเห็นได้ชัด และมีไข้
- ไม่สามารถหยิบจับสิ่งของได้ มืออ่อนแรง ข้าวของตกหลุดมือบ่อยๆ
- ข้อมือติดล็อค ไม่สามารถงอหรือสยายมือได้ตามปกติ
อาการปวดข้อมือไม่ใช่เรื่องเล็กที่ควรมองข้าม การรู้ถึงความแตกต่างระหว่างโรคจะช่วยให้เลือกวิธีรักษาและปรับเปลี่ยนพฤติกรรมได้อย่างถูกต้อง ช่วยเซฟข้อมือให้ใช้งานได้อย่างยาวนานและมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น
