มะเร็งท่อน้ำดีจากการอักเสบเรื้อรัง: ภัยเงียบจากพยาธิใบไม้ตับและนิ่วที่คุณไม่ควรมองข้าม

ทำไมตับและท่อน้ำดีของเราถึงเกิดการอักเสบเรื้อรังจนกลายเป็นมะเร็ง?

เวลาที่หมอตรวจพบคนไข้ที่เป็นโรคเกี่ยวกับตับหรือทางเดินน้ำดี มักจะมีคำถามเสมอว่า อาการปวดท้องแน่นชายโครงเบื้องต้น ทำไมถึงพัฒนาไปเป็นโรคร้ายแรงอย่างมะเร็งท่อน้ำดีจากการอักเสบเรื้อรังได้ ความจริงแล้วท่อน้ำดีของเราเปรียบเสมือนท่อระบายน้ำขนาดเล็กที่ทำหน้าที่ส่งน้ำดีจากตับไปสู่ลำไส้เล็ก เมื่อไหร่ก็ตามที่ท่อเหล่านี้เกิดการระคายเคืองและอักเสบซ้ำๆ เป็นเวลาหลายปี เซลล์บุผิวภายในท่อน้ำดีจะเริ่มเปลี่ยนแปลงรูปร่างและแบ่งตัวผิดปกติ จนกลายเป็นเซลล์มะเร็งในที่สุด

สาเหตุหลักที่ทำให้ท่อน้ำดีอักเสบเรื้อรังจนต้องระวัง

ในประเทศไทย สาเหตุอันดับหนึ่งที่ทำให้เกิดการอักเสบเรื้อรังของท่อน้ำดีหนีไม่พ้นเรื่องของการกินอาหารสุกๆ ดิบๆ โดยเฉพาะปลาคูน้ำจืดที่มีตัวอ่อนของพยาธิใบไม้ตับ เจ้าพยาบัติตัวนี้เมื่อเข้าไปอาศัยอยู่ในท่อน้ำดี จะคอยกัดกินและปล่อยสารระคายเคืองออกมา ทำให้เกิดการอักเสบเรื้อรัง นอกจากนี้ยังมีสาเหตุอื่นๆ ที่พบได้บ่อย ได้แก่:

• นิ่วในท่อน้ำดี: ก้อนนิ่วที่ไปติดค้างอยู่เป็นเวลานานทำให้เกิดการเสียดสีและการติดเชื้อซ้ำซาก
• โรคท่อน้ำดีอักเสบแข็งปฐมภูมิ: ภูมิคุ้มกันทำลายเนื้อเยื่อท่อน้ำดีของตนเอง
• ความผิดปกติของท่อน้ำดีแต่กำเนิด: ทำให้มีการไหลเวียนของน้ำดีไม่สะดวกและเกิดการคั่งค้าง

สัญญาณเตือนจากร่างกายที่บอกว่าท่อน้ำดีกำลังมีปัญหา

ช่วงแรกๆ ที่ท่อน้ำดีเริ่มอักเสบหรือมีก้อนเนื้อขนาดเล็ก มักจะไม่แสดงอาการอะไรที่ชัดเจน ทำให้คนไข้หลายคนชะล่าใจ จนกระทั่งก้อนมะเร็งเริ่มโตขึ้นและไปขัดขวางการไหลของน้ำดี อาการเหล่านี้จึงเริ่มปรากฏให้เห็น:

• ตัวเหลือง ตาเหลือง (ดีซ่าน) ซึ่งเป็นอาการที่สังเกตได้ง่ายที่สุด
• ปวดท้องบริเวณใต้ชายโครงขวา อาจร้าวไปที่แผ่นหลัง
• เบื่ออาหาร น้ำหนักลดลงอย่างรวดเร็วโดยไม่ทราบสาเหตุ
• มีไข้ต่ำๆ ร่วมกับอาการหนาวสั่นจากการติดเชื้อในท่อน้ำดี
• อุจจาระมีสีซีดลง และปัสสาวะมีสีเข้มจัดเหมือนสีชาแก่ๆ

วิธีตรวจวินิจฉัยโรคเมื่อสงสัยว่าเป็นมะเร็งท่อน้ำดี

เมื่อคนไข้มาพบแพทย์ด้วยอาการตัวเหลืองตาเหลือง หมอจำเป็นต้องส่งตรวจเพิ่มเติมเพื่อดูความผิดปกติภายในตับและท่อน้ำดีอย่างละเอียด การตรวจหลักๆ ที่มักจะทำ ได้แก่ การเจาะเลือดดูการทำงานของตับ การอัลตราซาวด์ช่องท้องเพื่อดูท่อน้ำดีที่ขยายใหญ่ และการทำเอ็มอาร์ไอหรือเอกซเรย์คอมพิวเตอร์เพื่อระบุตำแหน่งและขนาดของก้อนเนื้อได้อย่างแม่นยำ รวมถึงการส่องกล้องเพื่อตรวจท่อน้ำดีและเก็บชิ้นเนื้อไปตรวจทางพยาธิวิทยาหากจำเป็น

วิธีดูแลตัวเองและป้องกันไม่ให้ท่อน้ำดีอักเสบรุนแรง

การป้องกันย่อมดีกว่าการรักษาเสมอ สำหรับคนที่ชื่นชอบการทานอาหารพื้นบ้าน ควรหลีกเลี่ยงการทานปลาน้ำจืดแบบดิบๆ หรือปรุงไม่สุก เช่น ก้อยปลา หรือปลาปิ้งสุกๆ ดิบๆ นอกจากนี้ หากมีอาการปวดท้องแน่นชายโครงขวาเรื้อรัง มีไข้ หรือตัวเหลืองเป็นๆ หายๆ ควรรีบมาพบแพทย์เพื่อตรวจหาสนิ่วในท่อน้ำดีหรือความผิดปกติตั้งแต่เนิ่นๆ การรักษาการอักเสบให้หายขาดตั้งแต่ต้นทาง จะช่วยลดโอกาสการเกิดความเปลี่ยนแปลงของเซลล์ที่จะนำไปสู่โรคร้ายนี้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ