มะเร็งท่อน้ำดีจากการอักเสบเรื้อรัง: ภัยเงียบจากพยาธิใบไม้ตับที่ปล่อยไว้ไม่ได้

เวลาที่ตรวจเจอโรคตับหรือท่อน้ำดีอักเสบเรื้อรัง หลายคนมักคิดว่าเป็นเรื่องไกลตัว ปล่อยทิ้งไว้โดยคิดว่าเดี๋ยวก็หายเอง หรือเลือกกินยาแก้ปวดบรรเทาอาการไปวันๆ โดยไม่รู้เลยว่า เจ้าความระคายเคืองที่เกิดขึ้นซ้ำๆ ในท่อน้ำดีนี่แหละ คือจุดเริ่มต้นเงียบๆ ที่อาจพลิกผันกลายเป็นโรคร้ายแรงอย่างมะเร็งท่อน้ำดีจากการอักเสบเรื้อรัง ซึ่งเป็นปัญหาใหญ่ที่หมอพบได้บ่อยในบ้านเรา โดยเฉพาะคนที่ชอบกินปลาดิบแบบสุกๆ ดิบๆ

ทำไมท่อน้ำดีอักเสบเรื้อรัง ถึงกลายร่างเป็นมะเร็งร้ายได้?

การอักเสบในร่างกายของเราเปรียบเหมือนไฟไหม้บ้านครับ ถ้าไฟไหม้แล้วดับทันที เนื้อไม้ก็แค่มอดนิดหน่อยแล้วซ่อมแซมได้ แต่ถ้ามีไฟคุเรื้อรังอยู่แบบนั้นเป็นเดือนเป็นปี เซลล์เนื้อเยื่อบุท่อน้ำดีก็จะเริ่มบาดเจ็บเสียหายซ้ำซาก เมื่อเซลล์พยายามซ่อมแซมตัวเองครั้งแล้วครั้งเล่า โอกาสที่จะเกิดการกลายพันธุ์ของรหัสพันธุกรรมจึงมีสูงมาก จนสุดท้ายเซลล์ปกติเหล่านั้นก็เพี้ยนกลายเป็นเซลล์มะเร็งที่เติบโตลุกลามอย่างควบคุมไม่ได้

ต้นตอตัวการใหญ่: จากพยาธิใบไม้ตับสู่แผลเป็นในท่อน้ำดี

ถ้าพูดถึงสาเหตุหลักของการอักเสบเรื้อรังในบ้านเรา คงหนีไม่พ้นเจ้าพยาธิใบไม้ตับครับ เวลาที่เรากินลาบปลาดิบ ก้อยปลา หรือปลาส้มที่ไม่ได้ผ่านความร้อน ตัวอ่อนพยาธิจะเดินทางไปฝังตัวอยู่ในท่อน้ำดี การที่ตัวพยาบิดตัว ดูดกินอาหาร และปล่อยสารพิษออกมาเรื่อยๆ จะทำให้ผนังท่อน้ำดีเกิดแผลอักเสบเรื้อรัง เกิดเป็นพังผืดและแผลเป็นสะสมนานนับสิบปี ซึ่งเป็นสภาพแวดล้อมที่เอื้อสุดๆ ให้เซลล์มะเร็งก่อตัวขึ้นมา

นอกจากพยาธิแล้ว มีอะไรอีกไหมที่ทำให้ท่อน้ำดีอักเสบเรื้อรัง?

แม้พยาธิใบไม้ตับจะเป็นพระเอกฝ่ายร้ายที่พบบ่อยที่สุด แต่ความจริงแล้วยังมีโรคอื่นๆ อีกหลายกลุ่มที่ทำให้ท่อน้ำดีเกิดการอักเสบเรื้อรังได้เช่นกัน เช่น นิ่วในท่อน้ำดีที่ติดเชื้อซ้ำซาก ภาวะท่อน้ำดีอักเสบชนิดสเกลโรซิง (Primary Sclerosing Cholangitis) หรือแม้แต่ความผิดปกติทางพันธุกรรมบางอย่าง สิ่งเหล่านี้ล้วนทำให้ท่อน้ำดีระคายเคืองและเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งได้ทั้งสิ้น

สัญญาณเตือนแบบไหน ที่แปลว่าท่อน้ำดีเริ่มมีปัญหาใหญ่?

ระยะแรกๆ ของโรคมักไม่มีอาการอะไรเลยครับ คนไไข้มักจะมารู้ตัวอีกทีก็ตอนที่ท่อน้ำดีเริ่มตีบตันจากก้อนมะเร็งแล้ว สัญญาณเตือนภัยที่หมออยากให้สังเกตให้ดีมีดังนี้:

• ตัวเหลืองตาเหลือง (ดีซ่าน): เกิดจากน้ำดีไหลลงลำไส้ไม่ได้เพราะท่ออุดตัน
• ปวดท้องแน่นชายโครงขวา: มักเป็นตื้อๆ หรือจุกเสียดเรื้อรัง
• เบื่ออาหาร น้ำหนักลดฮวบ: กินข้าวไม่ลง ผอมลงอย่างเห็นได้ชัดโดยไม่มีสาเหตุ
• มีไข้ร่วมกับหนาวสั่น: มักเกิดจากภาวะท่อน้ำดีอักเสบติดเชื้อแทรกซ้อน
• อุจจาระซีดและปัสสาวะมีสีเข้มจัด: เหมือนสีน้ำชาเข้มๆ

วิธีดูแลตัวเองและทางออกเมื่อตรวจพบความผิดปกติ

การป้องกันที่ดีที่สุดคือการตัดวงจรตั้งแต่ต้นเหตุครับ เลิกกินอาหารสุกๆ ดิบๆ ตรวจสุขภาพประจำปีเพื่อดูการทำงานของตับและทางเดินน้ำดี หากใครที่มีโรคประจำตัวเกี่ยวกับท่อน้ำดีอักเสบเรื้อรังหรือมีนิ่วในท่อน้ำดี ต้องกินยาและติดตามอาการกับแพทย์อย่างสม่ำเสมอ ห้ามขาดนัดเด็ดขาด เพราะหากปล่อยให้ท่อน้ำดีอักเสบเรื้อรังสะสมไปเรื่อยๆ การรักษาในยามที่กลายเป็นมะเร็งแล้วจะทำได้ยากและซับซ้อนกว่ามากครับ