มะเร็งท่อน้ำดีจากการอักเสบเรื้อรัง: ภัยเงียบจากพยาธิใบไม้ตับและนิ่วในทางเดินน้ำดี

เตือนภัยโรคร้ายใกล้ตัว เมื่อตับและท่อน้ำดีต้องทนอักเสบซ้ำๆ

เวลาตรวจสุขภาพประจำปี หลายคนมักกังวลเรื่องไขมันพอกตับหรือตับอักเสบจากแอลกอฮอล์ แต่มีโรคตับอีกชนิดหนึ่งที่น่ากลัวไม่แพ้กัน และมักไม่แสดงอาการในระยะแรก นั่นคือมะเร็งท่อน้ำดี ซึ่งในประเทศไทยบ้านเรา โรคนี้มักมีความเชื่อมโยงอย่างแยกไม่ออกกับการอักเสบเรื้อรังภายในท่อน้ำดี จากประสบการณ์ที่ตรวจรักษาคนไข้ มักพบว่ากว่าจะมาพบแพทย์ก็มักจะอยู่ในระยะที่ก้อนเนื้อเริ่มโตจนทำให้เกิดอาการดีซ่าน ตาเหลือง ตัวเหลืองเสียแล้ว

ทำไมท่อน้ำดีอักเสบเรื้อรัง ถึงกลายร่างเป็นมะเร็งร้ายได้?

ท่อน้ำดีเปรียบเสมือนท่อระบายน้ำเล็กๆ ที่ทำหน้าที่ส่งน้ำดีจากตับลงไปช่วยย่อยอาหารในลำไส้เล็ก ปกติแล้วเซลล์เยื่อบุท่อน้ำดีมีความบอบบางมาก เมื่อเกิดการอักเสบขึ้นครั้งแล้วครั้งเล่า ร่างกายพยายามซ่อมแซมตัวเองซ้ำๆ กระบวนการนี้เองที่เปรียบเสมือนการก๊อปปี้เอกสารนับร้อยนับพันครั้ง จนทำให้รหัสพันธุกรรมในเซลล์เกิดความผิดพลาด กลายพันธุ์ และเติบโตกลายเป็นเนื้อร้ายในที่สุด โดยสาเหตุหลักที่ทำให้ท่อน้ำดีอักเสบเรื้อรังมีอยู่สองกลุ่มใหญ่ๆ ดังนี้

พยาธิใบไม้ตับและปลาน้ำจืดสุกๆ ดิบๆ

การรับประทานอาหารเมนูลาบปลาดิบ ก้อยปลา หรือปลาส้มที่ทำจากปลาน้ำจืดแบบสุกๆ ดิบๆ เป็นสาเหตุสำคัญอันดับหนึ่งในบ้านเรา ตัวอ่อนของพยาธิใบไม้ตับจะเข้าไปอาศัยและเติบโตอยู่ในท่อน้ำดี ทำให้เกิดการระคายเคืองและอักเสบเรื้อรังนานนับสิบปีโดยที่เจ้าตัวไม่รู้ตัวเลย

นิ่วในท่อน้ำดีและภาวะท่อน้ำดีตีบตัน

อีกหนึ่งสาเหตุที่พบบ่อยคือการมีก้อนนิ่วค้างอยู่ในท่อน้ำดี หรือมีภาวะท่อน้ำดีตีบตันจากสาเหตุอื่น น้ำดีที่ควรจะไหลผ่านไปได้สะดวกกลับเกิดการอุดกั้นและคั่งค้าง ส่งผลให้เกิดการติดเชื้อแบคทีเรียและอักเสบเรื้อรังตามมาเช่นกัน

สัญญาณเตือนแบบไหนที่ฟ้องว่าท่อน้ำดีกำลังมีปัญหา?

ในระยะเริ่มต้น มะเร็งท่อน้ำดีจากการอักเสบเรื้อรังแทบจะไม่มีอาการเตือนที่จำเพาะเจาะจง อาศัยแค่ความรู้สึกอ่อนเพลียเบื่ออาหารซึ่งคล้ายกับโรคทั่วไป แต่เมื่อไหร่ก็ตามที่ท่อน้ำดีเริ่มตีบตันสนิท อาการเหล่านี้จะเริ่มปรากฏชัดเจนขึ้น

• อาการตัวเหลืองตาเหลือง หรือที่เรียกว่าดีซ่าน อุจจาระมีสีซีดลง และปัสสาวะมีสีเข้มคล้ายน้ำชา
• มีอาการคันตามผิวหนังทั่วร่างกาย เนื่องจากเกลือของน้ำดีไปสะสมใต้ผิวหนัง
• ปวดตื้อๆ บริเวณชายโครงด้านขวา บางรายอาจมีไข้ร่วมด้วยหากมีการติดเชื้อในทางเดินน้ำดี
• น้ำหนักลดฮวบโดยไม่ทราบสาเหตุ เบื่ออาหาร และคลื่นไส้ อาหารไม่ย่อย

วิธีดูแลตัวเองและตรวจคัดกรองความเสี่ยงให้ห่างไกลโรค

การป้องกันย่อมดีกว่าการรักษาเสมอ สำหรับผู้ที่มีความเสี่ยง เช่น มีประวัติกินอาหารสุกๆ ดิบๆ เป็นประจำ มีโรคประจำตัวเป็นนิ่วในถุงน้ำดีหรือท่อน้ำดี ควรเข้ารับการอัลตราซาวด์ช่องท้องเพื่อตรวจเช็กสภาพตับและท่อน้ำดีอย่างน้อยปีละครั้ง งดการรับประทานอาหารเมนูปลาน้ำจืดแบบดิบ เพื่อตัดวงจรชีวิตของพยาธิใบไม้ตับ และหากมีอาการปวดท้องใต้ชายโครงขวาเรื้อรังร่วมกับตัวเหลืองตาเหลือง ควรรีบมาพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียดทันที