อาหารเสริมและสมุนไพรที่อาจส่งผลกระทบต่อตับ: ของดีที่ต้องระวังก่อนทาน

ทำไมของที่มาจากธรรมชาติถึงอาจทำร้ายตับได้

เวลาเดินเข้าคลินิก หลายคนมักจะถามหมอด้วยความกังวลว่ากินอาหารเสริมตัวนี้ดีไหม หรือสมุนไพรตัวนั้นช่วยเรื่องตับได้จริงหรือเปล่า บ่อยครั้งที่เรามักเผลอคิดไปว่า อะไรที่เป็นสมุนไพรหรือสารสกัดจากธรรมชาติมักปลอดภัยกว่ายาแผนปัจจุบัน แต่ในความเป็นจริง ตับของเราคือด่านหน้าในการกรองสารพิษทุกอย่างที่เข้าสู่ร่างกาย ไม่ว่าจะเป็นอาหาร ยา หรืออาหารเสริม หากตับต้องทำงานหนักเกินไปหรือได้รับสารที่ออกฤทธิ์แรงเกินขนาด ก็อาจเกิดภาวะตับอักเสบโดยไม่รู้ตัว

กลุ่มสมุนไพรและอาหารเสริมที่ต้องจับตามองเป็นพิเศษ

ไม่ใช่สมุนไพรทุกชนิดที่จะเป็นโทษ แต่มีบางกลุ่มที่ทางการแพทย์พบรายงานว่าส่งผลต่อการทำงานของตับหากใช้ต่อเนื่องหรือใช้ในปริมาณที่เข้มข้นเกินไป เช่น

• กลุ่มลดน้ำหนักและเพิ่มกล้ามเนื้อ: สารสกัดในกลุ่มนี้มักมีความเข้มข้นสูงและบางตัวอาจมีการปนเปื้อนสารเคมีที่ไม่ระบุในฉลาก ซึ่งเป็นสาเหตุอันดับต้นๆ ของตับอักเสบเฉียบพลัน
• สมุนไพรจีนหรือสมุนไพรรากไม้บางชนิด: เช่น กลุ่มที่มีส่วนประกอบของอัลคาลอยด์ที่ส่งผลต่อการไหลเวียนเลือดในตับ หรือแม้แต่พืชบางชนิดที่ใช้ในสูตรล้างพิษตับเองก็อาจทำให้ตับบาดเจ็บได้ถ้าใช้ผิดวิธี
• วิตามินในปริมาณสูง: การกินวิตามินเสริมโดยเฉพาะวิตามินที่ละลายในไขมันในปริมาณที่สูงกว่าความต้องการของร่างกายอย่างต่อเนื่อง จะทำให้ตับต้องขับออกอย่างหนัก จนเกิดภาวะสะสมและอักเสบได้

วิธีสังเกตอาการเตือนว่าตับเริ่มไม่ไหวแล้ว

ตับเป็นอวัยวะที่อดทนมาก เมื่อเริ่มมีปัญหาจึงมักไม่แสดงอาการในช่วงแรก แต่หากคุณกินอาหารเสริมหรือสมุนไพรติดต่อกันแล้วเริ่มมีอาการเหล่านี้ ให้หยุดใช้ทันทีและรีบปรึกษาแพทย์

• ตัวเหลือง ตาเหลือง หรือมีผื่นคันตามผิวหนังโดยไม่ทราบสาเหตุ
• ปัสสาวะมีสีเข้มเหมือนน้ำชา
• คลื่นไส้ เบื่ออาหาร หรือปวดท้องจุกเสียดบริเวณใต้ชายโครงขวา
• อ่อนเพลียผิดปกติโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน

คำแนะนำจากหมอเพื่อความปลอดภัยของตับ

ก่อนจะหยิบอาหารเสริมตัวไหนเข้าปาก หมออยากให้คิดถึงหลักการง่ายๆ 3 ข้อ เพื่อป้องกันตับพังโดยไม่ตั้งใจ

• ตรวจสอบที่มา: เลือกผลิตภัณฑ์ที่มีการรับรองชัดเจน หลีกเลี่ยงของแปลกปลอมหรือผลิตภัณฑ์ที่อ้างสรรพคุณเกินจริงแบบปาฏิหาริย์
• ไม่กินต่อเนื่องนานเกินไป: ร่างกายไม่จำเป็นต้องได้รับวิตามินหรือสมุนไพรเสริมทุกวัน การเว้นระยะหรือกินเฉพาะเมื่อจำเป็นช่วยลดภาระของตับได้ดีที่สุด
• ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเริ่ม: โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคประจำตัว หรือต้องกินยาแผนปัจจุบันเป็นประจำ เพราะอาหารเสริมบางตัวอาจทำปฏิกิริยากับยาจนตับทำงานหนักขึ้นแบบคูณสอง

การดูแลตับที่ดีที่สุดไม่ใช่การสรรหาอาหารเสริมราคาแพงมาบำรุง แต่คือการลดการรับสารเคมีที่ไม่จำเป็นและให้ตับได้ทำงานตามกลไกธรรมชาติของเขาจะปลอดภัยที่สุด