เจาะลึกเรื่องการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบชนิดเอเฉียบพลัน: อาการเตือนและการดูแลตัวเองที่ถูกต้อง

ตับอักเสบเฉียบพลันจากไวรัสเอ: เรื่องใกล้ตัวที่มากับอาหารและน้ำดื่ม

หลายคนอาจจะเคยได้ยินชื่อโรคตับอักเสบมาบ้าง แต่อาจจะยังไม่รู้ว่าการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบชนิดเอเฉียบพลันนั้น เกิดขึ้นได้ง่ายกว่าที่คิด โดยเฉพาะเวลาที่เราเผลอทานอาหารหรือดื่มน้ำที่ไม่สะอาด มีการปนเปื้อนเชื้อโรคเข้าไปโดยไม่รู้ตัว พอเชื้อเข้าสู่ร่างกายแล้ว มันจะเดินทางไปจัดการกับตับของเราโดยตรง ทำให้ตับเกิดอาการอักเสบขึ้นมาทันที ซึ่งในมุมมองของหมอ โรคนี้มีความพิเศษตรงที่ส่วนใหญ่ร่างกายคนเราจะหายขาดได้เองและมีภูมิต้านทานไปตลอดชีวิต แต่ในช่วงที่กำลังป่วยอยู่นั้น บอกเลยว่าสร้างความทรมานและอ่อนเพลียให้ไม่น้อยเลยทีเดียว

สัญญาณเตือนจากร่างกาย: แบบไหนที่เรียกว่าเข้าข่ายติดเชื้อไวรัสเอ?

เวลาที่ตับเริ่มอักเสบ ร่างกายจะส่งเสียงเตือนออกมาหลายรูปแบบ ซึ่งบางทีก็อาจจะคล้ายกับไข้หวัดใหญ่จนทำให้เราสับสนได้ง่าย อาการที่มักจะเจอได้บ่อยในช่วงแรกมีดังนี้

• ไข้ต่ำๆ และรู้สึกอ่อนเพลียไม่มีแรง: เหมือนคนนอนไม่พอตลอดเวลา ขยับตัวไปไหนก็เหนื่อยง่าย
• คลื่นไส้ อาเจียน และเบื่ออาหาร: เห็นอาหารอะไรก็ไม่อยากกิน ได้กลิ่นอาหารแล้วพะออมพะอม โดยเฉพาะอาหารที่มีไขมัน
• จุกแน่นชายโครงขวา: บริเวณที่ตับอยู่จะมีอาการตึงๆ หรือเจ็บแปล็บเบาๆ
• ปัสสาวะมีสีเข้มจัด: เหมือนสีชาเขียวเข้มหรือน้ำโค้ก ทั้งที่ดื่มน้ำปกติ
• ตัวเหลืองตาเหลือง: หรือที่เรียกว่าอาการดีซ่าน ซึ่งเป็นเครื่องหมายชัดเจนว่าตับเริ่มทำงานได้ไม่เต็มที่แล้ว

จากอาหารสู่ตับ: เชื้อโรคนี้แพร่กระจายไปยังไง?

สาเหตุหลักของการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบชนิดเอนั้นไม่ได้ติดต่อกันทางเลือดหรือการกอดสัมผัสทั่วไปเหมือนไวรัสตับอักเสบบี แต่เป็นการติดต่อผ่านทางปากโดยตรง หรือที่เรียกว่า Fecal-Oral Route พูดง่ายๆ คือเราเผลอกินอุจจาระที่มีเชื้อปนเปื้อนเข้าไปในปริมาณน้อยมากๆ ยกตัวอย่างเช่น การกินอาหารสุกๆ ดิบๆ อาหารทะเลปนเปื้อน น้ำแข็งที่ไม่สะอาด หรือการไม่ล้างมือก่อนหยิบจับอาหารหลังเข้าห้องน้ำ นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมช่วงที่มีการระบาด ร้านอาหารข้างทางหรือสุขอนามัยส่วนบุคคลถึงเป็นเรื่องสำคัญมากๆ

เมื่อหมอวินิจฉัยว่าเป็นแล้ว ต้องปฏิบัติตัวอย่างไรต่อ?

ข่าวดีคือ ผู้ป่วยส่วนใหญ่ที่มีอาการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบชนิดเอเฉียบพลันจะไม่กลายเป็นโรคเรื้อรัง การรักษาจึงเป็นการรักษาตามอาการเพื่อให้ร่างกายได้ฟื้นฟูตัวเองได้อย่างเต็มที่ แนวทางดูแลตัวเองที่สำคัญมีดังนี้

• พักผ่อนให้เพียงพอ: งดการออกกำลังกายหนักๆ หรือทำงานหักโหม ให้ร่างกายได้ทุ่มพลังทั้งหมดไปกับการซ่อมแซมเซลล์ตับ
• งดแอลกอฮอล์เด็ดขาด: ในช่วงที่ตับกำลังอักเสบ แอลกอฮอล์คือตัวการร้ายที่จะทำให้เซลล์ตับพังเร็วขึ้นไปอีก
• ระวังเรื่องการกินยา: ยาหลายชนิดถูกเผาผลาญที่ตับ หากจำเป็นต้องกินยาแก้ปวดลดไข้ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้ง ห้ามซื้อกินเองตามอำเภอใจ
• กินอาหารอ่อนย่อยง่าย: เน้นอาหารที่มีประโยชน์ ครบ 5 หมู่ แต่ย่อยง่าย ไม่มันจัด เพื่อลดภาระการทำงานของระบบทางเดินอาหาร

ป้องกันไว้ก่อนปลอดภัยที่สุด: เราจะหลีกเลี่ยงเชื้อนี้ได้อย่างไร?

เนื่องจากโรคนี้ไม่มีการรักษาจำเพาะที่กินแล้วหายทันที การป้องกันจึงเป็นวิธีที่ดีที่สุด เริ่มต้นง่ายๆ ด้วยการยึดหลัก กินร้อน ช้อนกลาง ล้างมือ ทุกครั้งก่อนทานอาหาร เลือกดื่มน้ำสะอาดหรือน้ำที่ต้มสุกแล้ว และสำหรับคนที่ต้องเดินทางไปในพื้นที่ที่มีความเสี่ยงสูง หรือผู้ที่ยังไม่มีภูมิคุ้มกัน ปัจจุบันก็มีวัคซีนป้องกันไวรัสตับอักเสบเอฉีดเพื่อสร้างภูมิคุ้มกันล่วงหน้าได้ ซึ่งช่วยลดโอกาสการติดเชื้อได้อย่างมีประสิทธิภาพ หากสังเกตว่าตัวเองมีอาการผิดปกติ เช่น ตัวเหลืองตาเหลืองร่วมกับอ่อนเพลียเรื้อรัง ควรรีบมาพบแพทย์เพื่อตรวจเลือดวินิจฉัยให้แน่ชัด อย่าปล่อยไว้นานเกินไป