วิธีสังเกตและประเมินความรุนแรงของไข้ด้วยตนเองที่บ้าน

ไข้แค่ไหนที่ควรเฝ้าระวัง และไข้แบบไหนที่เรียกว่าอันตราย

หลายครั้งที่คนไข้โทรมาปรึกษาหมอด้วยความกังวลว่าลูกหรือคนในบ้านมีไข้สูง ต้องกินยาอย่างไร หรือต้องรีบไปโรงพยาบาลเลยไหม ความจริงแล้วการมีไข้ไม่ได้น่ากลัวเสมอไป เพราะไข้เป็นเพียงกลไกการตอบสนองของร่างกายที่กำลังต่อสู้กับสิ่งแปลกปลอม แต่สิ่งสำคัญกว่าตัวเลขบนปรอทคือ การประเมินความรุนแรงของไข้ด้วยตนเองที่บ้าน เพื่อให้ตัดสินใจได้ถูกต้องว่าควรดูแลเบื้องต้นหรือต้องไปพบแพทย์

วัดอุณหภูมิร่างกายให้แม่นยำก่อนตัดสินใจ

การสัมผัสด้วยมืออาจบอกได้แค่ว่าตัวร้อน แต่ไม่สามารถบอกความรุนแรงได้แม่นยำ หมอแนะนำให้ใช้ปรอทวัดไข้มาตรฐาน ไม่ว่าจะเป็นแบบดิจิทัลหรือแบบอินฟราเรด โดยทั่วไปอุณหภูมิที่เกิน 37.5 องศาเซลเซียสขึ้นไปถึงจะถือว่ามีไข้ หากวัดได้สูงกว่า 39 องศาเซลเซียสถือว่าเป็นไข้สูงที่ต้องเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิด

อาการร่วมที่น่ากังวลกว่าตัวเลขบนปรอท

ในฐานะหมอ หมอมักจะบอกคนไข้เสมอว่าอย่ามองแค่ตัวเลข ให้ดูอาการโดยรวมประกอบด้วย หากมีไข้ร่วมกับอาการต่อไปนี้ ถือว่าเป็นสัญญาณเตือนที่ไม่ควรมองข้าม:

• มีอาการซึมลงอย่างเห็นได้ชัด ปลุกตื่นยาก หรือดูเพลียผิดปกติ
• หายใจหอบเหนื่อย หายใจลำบาก หรือมีเสียงดังผิดปกติขณะหายใจ
• มีผื่นขึ้นตามตัว โดยเฉพาะผื่นที่เป็นจุดเลือดออกสีแดงเข้ม
• มีอาการชัก โดยเฉพาะในเด็กเล็ก
• กินไม่ได้ อาเจียนรุนแรง หรือมีภาวะขาดน้ำ เช่น ปากแห้ง ตาโหล หรือไม่ปัสสาวะนานเกิน 6 ชั่วโมง

วิธีดูแลตัวเองเบื้องต้นเมื่อเริ่มมีไข้

หากไข้ไม่สูงมากและไม่มีอาการผิดปกติรุนแรง สามารถดูแลตัวเองที่บ้านได้โดยการเช็ดตัวด้วยน้ำอุณหภูมิห้องเพื่อระบายความร้อน และดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอเพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำ ส่วนการใช้ยาลดไข้พาราเซตามอล สามารถรับประทานได้ตามน้ำหนักตัว โดยเว้นระยะห่างทุก 4-6 ชั่วโมงตามความเหมาะสมของอาการ

เมื่อไหร่ที่ต้องรีบไปพบแพทย์ทันที

หากไข้สูงลอยเกิน 3 วันแม้จะกินยาลดไข้แล้ว หรือมีไข้สูงร่วมกับอาการปวดศีรษะรุนแรง คอแข็งเกร็ง หรือมีอาการหอบเหนื่อยอย่างชัดเจน ขอให้งดการรักษาเองที่บ้านและไปพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยหาสาเหตุที่แท้จริง เพราะบางครั้งไข้ที่เป็นอาจเกิดจากภาวะติดเชื้อที่จำเป็นต้องได้รับยาปฏิชีวนะหรือการรักษาเฉพาะทาง การตัดสินใจไปโรงพยาบาลในเวลาที่เหมาะสมช่วยลดความเสี่ยงจากอาการแทรกซ้อนได้ดีที่สุด