การดูแลผู้ป่วยตับอักเสบที่มีภาวะเกล็ดเลือดต่ำ: คู่มือเข้าใจง่ายจากหมอ

ทำไมตับอักเสบถึงทำให้เกล็ดเลือดต่ำได้

เวลาที่คนไข้มาเจาะเลือดแล้วพบว่าตับอักเสบมักจะมีคำถามตามมาเสมอว่า ทำไมเกล็ดเลือดถึงต่ำลงด้วย ปกติแล้วตับที่อักเสบหรือเริ่มแข็งตัวจะส่งผลต่อระบบเลือดโดยตรง สาเหตุหลักมาจากม้ามที่โตขึ้นครับ เมื่อตับทำงานผิดปกติจะเกิดแรงดันในเส้นเลือดที่ไปเลี้ยงตับ ทำให้เลือดไหลย้อนกลับไปที่ม้าม เมื่อม้ามทำงานหนักขึ้นก็จะกักเก็บเกล็ดเลือดไว้มากกว่าปกติ ทำให้เกล็ดเลือดในกระแสเลือดจริงลดลง นอกจากนี้ การอักเสบของตับยังส่งผลต่อการสร้างสารที่ชื่อว่าทรอมโบพอเอติน ซึ่งเป็นตัวกระตุ้นให้ไขกระดูกผลิตเกล็ดเลือด เมื่อสารนี้ลดลง การผลิตเกล็ดเลือดใหม่ก็ชะลอตัวลงตามไปด้วย

สังเกตอาการผิดปกติที่ต้องระวังให้ดี

เมื่อเกล็ดเลือดต่ำ ผู้ป่วยมักจะไม่ค่อยรู้ตัวจนกว่าจะเริ่มมีอาการทางผิวหนังหรือการหยุดไหลของเลือดที่ช้าผิดปกติ สิ่งที่หมออยากให้คนไข้คอยสังเกตคือ:

• จุดเลือดออกเล็กๆ ตามผิวหนัง แขน หรือขา โดยที่ไม่ได้ไปกระแทกอะไรมา
• รอยช้ำจ้ำเลือดที่เกิดขึ้นเองหรือช้ำง่ายกว่าปกติ
• เลือดกำเดาไหลบ่อย หรือมีเลือดออกตามไรฟันเวลาแปรงฟัน
• แผลเล็กน้อยแต่เลือดหยุดไหลยากกว่าเดิม

กินยาอะไรได้บ้างและอะไรที่ต้องหลีกเลี่ยงเด็ดขาด

หัวใจสำคัญของการดูแลคือการหลีกเลี่ยงยาที่ซ้ำเติมตับและยาที่ทำให้เลือดไม่แข็งตัว คนไข้กลุ่มนี้ต้องระวังเรื่องยาแก้ปวดเป็นพิเศษครับ ยาในกลุ่ม NSAIDs เช่น ไอบูโพรเฟน หรือแอสไพริน เป็นกลุ่มที่ห้ามใช้เด็ดขาด เพราะยาพวกนี้จะไปรบกวนการทำงานของเกล็ดเลือดทำให้ยิ่งเสี่ยงต่อการเลือดออกภายใน หากมีไข้หรือปวดตัว แนะนำให้ใช้ยาพาราเซตามอลได้ตามขนาดที่แพทย์สั่ง แต่ต้องไม่ใช้เกินขนาดเพราะยาพาราเซตามอลเองก็ถูกทำลายที่ตับเช่นกัน

ปรับพฤติกรรมการใช้ชีวิตให้ปลอดภัยในทุกวัน

การใช้ชีวิตของผู้ป่วยตับอักเสบที่มีภาวะเกล็ดเลือดต่ำต้องอาศัยความระมัดระวังเป็นพิเศษครับ เพื่อป้องกันอุบัติเหตุที่จะทำให้เกิดแผลหรือเลือดออกภายใน

• หลีกเลี่ยงกิจกรรมที่เสี่ยงต่อการกระแทก เช่น กีฬาที่ต้องมีการปะทะหนักๆ
• ใช้แปรงสีฟันที่มีขนแปรงนุ่มพิเศษเพื่อป้องกันเหงือกอักเสบและเลือดออก
• การตัดเล็บหรือการทำกิจกรรมที่เสี่ยงต่อการโดนของมีคมบาด ต้องทำด้วยความระมัดระวังสูงสุด
• หมั่นตรวจเช็กอาการทางระบบขับถ่าย หากอุจจาระมีสีดำเข้มหรือมีเลือดปน ให้รีบมาพบแพทย์ทันที

อาการแบบไหนที่ต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที

ในบางกรณีภาวะเกล็ดเลือดต่ำอาจรุนแรงจนส่งผลต่ออวัยวะภายใน หากคนไข้มีอาการดังต่อไปนี้อย่ารอช้า ให้รีบไปพบแพทย์โดยด่วน:

• ปวดศีรษะอย่างรุนแรงแบบไม่เคยเป็นมาก่อน หรือมีอาการสับสนมึนงง
• อาเจียนเป็นเลือดหรือมีเลือดสดปนออกมากับอุจจาระ
• มีอาการอ่อนเพลียรุนแรง หน้ามืด เป็นลม
• เลือดไหลไม่หยุดแม้จะพยายามกดแผลไว้แล้วนานกว่า 10-15 นาที

การดูแลตัวเองอย่างสม่ำเสมอตามคำแนะนำของแพทย์ และการติดตามผลเลือดเป็นระยะ จะช่วยให้ผู้ป่วยตับอักเสบใช้ชีวิตได้ตามปกติและลดความเสี่ยงจากภาวะแทรกซ้อนของเกล็ดเลือดต่ำได้อย่างมีประสิทธิภาพครับ