เจาะลึกเรื่องการฉายรังสีรักษาในผู้ป่วยมะเร็งปากมดลูก จากห้องตรวจหมอ

เวลาที่นั่งคุยกับคนไข้ในห้องตรวจแล้วได้ยินคำว่า มะเร็งปากมดลูก หลายคนมักจะกังวลและตกใจจนทำอะไรไม่ถูก หนึ่งในคำถามที่หมอมักจะได้ยินบ่อยที่สุดคือ หมอคะ/ครับ หนูต้องโดนฉายแสงด้วยไหม และมันน่ากลัวหรือเจ็บมากหรือเปล่า

ในฐานะหมอที่ต้องดูแลผู้ป่วยกลุ่มนี้มานาน หมอเข้าใจดีว่าความกลัวมักเกิดจากความไม่รู้ วันนี้เรามานั่งคุยกันสบายๆ เหมือนพี่น้องเล่าให้ฟังว่าการฉายรังสีรักษาในผู้ป่วยมะเร็งปากมดลูกนั้น แท้จริงแล้วมันคืออะไร ขั้นตอนเป็นอย่างไร และเราต้องเตรียมตัวรับมือกับร่างกายตัวเองอย่างไรบ้างเพื่อให้ผ่านช่วงเวลานี้ไปได้ด้วยดีที่สุด

ฉายรังสีปากมดลูก คืออะไร และทำไมถึงต้องทำ?

พูดง่ายๆ การฉายรังสีก็คือการใช้พลังงานสูง เช่น รังสีเอกซ์ มุ่งเป้าไปที่เจ้าก้อนมะเร็งเจ้าปัญหา เพื่อไปทำลายเซลล์มะเร็งไม่ให้มันแบ่งตัวและเติบโตลุกลามต่อไป โดยทั่วไปการรักษาจะแบ่งออกเป็น 2 แบบหลักๆ ที่หมอมักจะใช้ร่วมกัน

• การฉายรังสีภายนอก: อันนี้จะเหมือนเวลาเราไปเอกซเรย์ปอดครับ เครื่องมือจะอยู่ด้านนอกตัวเรา ยิงรังสีผ่านหน้าท้องหรืออุ้งเชิงกรานเข้าไป ทำสัปดาห์ละ 5 วัน หยุดเสาร์อาทิตย์ ใช้เวลาครั้งละไม่นาน แค่แป๊บเดียวก็เสร็จ
• การใส่แร่หรือการฉายรังสีภายใน: อันนี้หมอจะใส่0อุปกรณ์ขนาดเล็กเข้าไปในช่องคลอดชั่วคราวเพื่อให้รังสีไปโดนก้อนมะเร็งแบบใกล้ชิดที่สุด เพื่อจัดการขั้นเด็ดขาดในจุดที่รังสีภายนอกอาจจะไปไม่ถึง

เตรียมตัวอย่างไรดีก่อนเริ่มฉายรังสีวันแรก?

พอรู้ว่าจะต้องเริ่มฉายแสง คนไข้หลายคนเครียดจนนอนไม่หลับ จริงๆ แล้วการเตรียมตัวไม่ได้ยุ่งยากอย่างที่คิด สิ่งที่หมออยากให้โฟกัสมีดังนี้

• การดูแลจิตใจ: ความเครียดทำให้ร่างกายอ่อนแอ ตั้งสติว่าเรากำลังรักษาเพื่อตัวเราเอง
• การจัดการเรื่องอาหาร: เน้นอาหารย่อยง่าย สะอาด ปรุงสุกใหม่ๆ เพื่อป้องกันท้องเสียระหว่างการรักษา เพราะลำไส้ที่อยู่ในอุ้งเชิงกรานจะค่อนข้างเซนซิทีฟช่วงนี้
• การแต่งกาย: ใส่เสื้อผ้าหลวมๆ สบายๆ ที่ถอดเปลี่ยนง่ายในวันที่ต้องนอนเตียงฉายรังสี

อาการข้างเคียงที่ต้องเจอระหว่างทาง และวิธีรับมือแบบหมอแนะนำ

หมอต้องบอกความจริงตามตรงว่า การฉายรังสีมันมีผลข้างเคียงแน่นอน เพราะรังสีไม่ได้เลือกทำลายแค่มะเร็งอย่างเดียว มันอาจจะโดนเนื้อเยื่อปกติรอบข้างด้วย แต่เราบริหารจัดการมันได้

ผิวหนังบริเวณที่โดนรังสีจะดูแลอย่างไรดี?

ช่วงสัปดาห์ที่สามหรือสี่ ผิวบริเวณท้องน้อยหรือสะโพกอาจจะเริ่มแดง คล้ำ หรือแห้งลอกเหมือนโดนแดดเผา วิธีดูแลคือห้ามเกาเด็ดขาด หลีกเลี่ยงการใช้สบู่แรงๆ ให้ใช้สบู่เด็กอ่อน ล้างแล้วซับเบาๆ และทาโลชั่นตามที่แพทย์หรือพยาบาลแนะนำ ห้ามเอาแอลกอฮอล์หรือน้ำหอมมาทาเด็ดขาด

อาการท้องเสียและปัสสาวะแสบขัดที่มักมาเยือน

เนื่องจากกระเพาะปัสสาวะและลำไส้ใหญ่อยู่ใกล้กับมดลูก เวลาโดนรังสีจึงเกิดอาการระคายเคืองได้ง่าย วิธีแก้คือดื่มน้ำเปล่าสะอาดมากๆ หลีกเลี่ยงอาหารรสจัด เผ็ดจัด หรือนมวัวช่วงที่ลำไส้ยังไม่เข้าที่ หากท้องเสียมากต้องรีบแจ้งหมอเพื่อรับยาปรับการทำงานของลำไส้

อาการแบบไหนหลังฉายรังสี ที่ต้องรีบมาหาหมอก่อนนัด?

ระหว่างการรักษา ทีมแพทย์จะนัดติดตามอาการทุกสัปดาห์อยู่แล้ว แต่ถ้าวันไหนมีอาการเหล่านี้เกิดขึ้นกระทันหัน อย่ารอนะครับ ให้รีบมาโรงพยาบาลทันที

• มีไข้สูงหนาวสั่น ซึ่งอาจเป็นสัญญาณของการติดเชื้อ
• มีเลือดออกทางช่องคลอดกะปริบกะปรอยจำนวนมาก
• ปวดท้องน้อยรุนแรงจนทนไม่ไหว หรือถ่ายอุจจาระเป็นเลือด
• อาเจียนหนักจนกินอะไรไม่ได้เลยติดต่อกันเกินหนึ่งวัน

การรักษามะเร็งปากมดลูกด้วยการฉายรังสีอาจจะเป็นช่วงเวลาที่เหนื่อยทั้งกายและใจสำหรับผู้ป่วยและครอบครัว แต่ขอให้เชื่อมั่นในทีมแพทย์และตัวเราเองครับ ค่อยๆ เดินไปทีละวันทีละสัปดาห์ แล้วเราจะก้าวผ่านช่วงเวลานี้ไปได้ด้วยกันอย่างปลอดภัยครับ