เข้าใจเรื่องการฉายรังสีรักษาในผู้ป่วยมะเร็งปากมดลูก จากห้องตรวจหมอ

เวลาที่นั่งคุยกับคนไข้ในห้องตรวจแล้วได้ยินคำว่า มะเร็งปากมดลูก หมอรู้ดีว่าความตกใจและความกังวลใจมันถาโถมเข้ามามากแค่ไหน ยิ่งพอได้ยินแผนการรักษาว่าต้องมีการฉายแสงร่วมด้วย หลายคนยิ่งกลัวว่าจะเจ็บไหม ผลข้างเคียงจะรุนแรงหรือเปล่า วันนี้หมอเลยอยากชวนคุยและอธิบายเรื่อง การฉายรังสีรักษาในผู้ป่วยมะเร็ง แบบภาษาชาวบ้านเข้าใจง่าย เพื่อให้ทุกคนเตรียมตัวรับมือได้อย่างสบายใจมากขึ้น

จริงๆ แล้วการฉายรังสีรักษาคืออะไร ทำไมต้องทำ

พูดง่ายๆ การฉายรังสีก็คือการใช้พลังงานสูง เช่น เอกซเรย์พลังงานสูง ส่งตรงเข้าไปจัดการกับเซลล์มะเร็งเจ้าปัญหา เพื่อหยุดยั้งไม่ให้มันแบ่งตัวและเติบโตต่อ เป้าหมายหลักของเราคือการกวาดล้างเซลล์มะเร็งในอุ้งเชิงกรานให้หมดไป หรือทำให้ก้อนมะเร็งยุบลงก่อนผ่าตัด หรือบางครั้งก็ใช้ร่วมกับการให้ยาเคมีบำบัดเพื่อเสริมฤทธิ์กันให้การรักษามีประสิทธิภาพสูงสุด

ขั้นตอนการเตรียมตัวก่อนฉายแสงครั้งแรก

ก่อนจะเริ่มฉายรังสีจริง ทีมแพทย์และนักรังสีรักษาจะต้องทำการบ้านกันอย่างหนักเพื่อความแม่นยำสูงสุด เพราะเราอยากยิงโดนแต่มะเร็งโดยพยายามหลบอวัยวะข้างเคียงให้ได้มากที่สุด สิ่งที่คนไข้ต้องเจอแน่ๆ มีดังนี้

• การทำพิมพ์ทรงจำลอง (Simulation): เป็นการนอนนิ่งๆ บนเตียงเพื่อให้ทีมแพทย์จำลองตำแหน่งของร่างกาย โดยอาจมีการทำรอยสักจุดเล็กๆ เท่าหัวเข็มหมุดบนผิวหนัง เพื่อใช้เป็นพิกัดอ้างอิงในการฉายแสงทุกๆ วัน
• การเคลียร์ช่องท้องและกระเพาะปัสสาวะ: หมอบ่อยครั้งจะขอให้คนไข้ดื่มน้ำในปริมาณที่เท่ากันก่อนมาฉายแสงทุกครั้ง เพื่อให้กระเพาะปัสสาวะมีขนาดคงที่ หรือบางเคสอาจต้องสวนอุจจาระ เพื่อลดผลกระทบต่อลำไส้เล็กที่อยู่ใกล้เคียง

บรรยากาศตอนฉายรังสีจริงๆ เป็นอย่างไร เจ็บไหม

คำถามยอดฮิตคือ กลัวเจ็บไหม? หมอขอตอบตรงนี้เลยว่า ตอนที่เครื่องกำลังฉายรังสีอยู่นั้น ไม่เจ็บเลยแม้แต่น้อยครับ ความรู้สึกจะเหมือนกับการนอนเอกซเรย์ทั่วไปเลย ใช้เวลาอยู่ในห้องประมาณ 10-15 นาทีเท่านั้น ตัวเครื่องอาจจะมีเสียงหึ่งๆ และหมุนรอบตัวเรา แต่ตัวเครื่องไม่ได้สัมผัสโดนตัวเราเลย หน้าที่ของคนไข้มีแค่นอนนิ่งๆ หายใจตามปกติ แล้วปล่อยให้เครื่องทำงานตามที่ตั้งโปรแกรมไว้

ผลข้างเคียงที่ต้องเจอระหว่างทาง และวิธีรับมือ

แม้ตัวการฉายแสงจะไม่เจ็บ แต่เนื่องจากรังสีเดินทางผ่านเนื้อเยื่อดีๆ ไปโดนเซลล์มะเร็ง มันจึงหลีกเลี่ยงผลข้างเคียงไม่ได้ โดยเรามักแบ่งเป็นผลข้างเคียงระยะสั้นที่เกิดระหว่างรักษา และระยะยาวที่ต้องดูแลต่อเนื่อง

อาการระคายเคืองปัสสาวะและลำไส้ช่วงระหว่างฉายแสง

เมื่อรังสีโดนอวัยวะในอุ้งเชิงกราน คนไข้หลายคนจะมีอาการปวดแสบเวลาปัสสาวะ รู้สึกปวดหน่วงๆ หรือถ่ายอุจจาระบ่อยขึ้น บางคนอาจท้องเสีย วิธีรับมือคือการดื่มน้ำสะอาดมากๆ เลี่ยงอาหารรสจัดเผ็ดจัด และทานอาหารย่อยง่ายตามที่นักโภชนาการแนะนำ

การดูแลผิวหนังบริเวณที่โดนรังสี

ผิวหนังบริเวณท้องน้อยหรือสะโพกที่โดนรังสี อาจมีอาการแดงคล้ำ แห้ง หรือลอกคล้ายโดนแดดเผา ช่วงนี้งดการใช้สบู่แรงๆ ห้ามขัดถูแรงเด็ดขาด ให้ใช้มือลูบเบาๆ ซับให้แห้ง และทาโลชั่นหรือครีมบำรุงตามแพทย์สั่งเพื่อช่วยลดอาการระคายเคือง

การดูแลตัวเองหลังจบคอร์สการรักษา

เมื่อฉบับการฉายรังสีครบตามโปรแกรม ร่างกายจะค่อยๆ ฟื้นฟูตัวเอง แต่หมอยังอยากเน้นย้ำเรื่องการมาพบแพทย์ตามนัดสม่ำเสมอ การทานอาหารที่มีประโยชน์ ออกกำลังกายเบาๆ เท่าที่ไหว และที่สำคัญคือเรื่องสภาพจิตใจ กำลังใจจากคนรอบข้างและตัวคนไข้เองคือยาขนานเอกที่จะช่วยให้ผ่านช่วงเวลานี้ไปได้ด้วยดี

การรักษามะเร็งปากมดลูกด้วยการฉายรังสีอาจเป็นเส้นทางที่ยาวนานและเหนื่อยล้า แต่หมออยากให้มั่นใจว่าทีมแพทย์ พยาบาล และบุคลากรทุกคนพร้อมจะเดินเคียงข้างและดูแลคุณไปตลอดเส้นทางการรักษานี้เสมอ