เครียดแล้วน้ำตาลพุ่ง ทำไมยิ่งกังวล ยิ่งคุมเบาหวานไม่ได้?

หลายคนที่กำลังดูแลระดับน้ำตาลในเลือด หรือคนไข้โรคเบาหวานที่หมอดูแลอยู่ มักจะเจอเหตุการณ์ชวนฉงนอยู่บ่อยครั้ง เช่น วันนี้ไม่ได้กินอะไรหวานๆ เลย ควบคุมอาหารอย่างเคร่งครัด ออกกำลังกายก็ทำตามตารางเป๊ะ แต่วัดปลายนิ้วทีไร ตัวเลขกลับพุ่งสูงปรี๊ดจนน่าตกใจ พอลองมานั่งทบทวนดูดีๆ สาเหตุมักไม่ได้มาจากจานข้าว แต่มาจากเรื่องเครียดๆ ที่สุมอยู่ในหัวสมองต่างหาก

ความลับในร่างกาย ทำไมเครียดแล้วน้ำตาลในเลือดถึงสูงขึ้น?

เวลาที่เราเจอเรื่องกดดัน ไม่ว่าจะเป็นงานด่วน ปัญหาครอบครัว หรือแม้แต่การนอนไม่หลับ สมองจะสั่งการทันทีว่านี่คือภาวะฉุกเฉิน ร่างกายจึงเข้าสู่โหมดเอาตัวรอด หรือที่เรียกว่าสภาวะสู้หรือหนี (Fight or Flight) ซึ่งในอดีตบรรพบุรุษเราต้องใช้พลังงานเหล่านี้ในการวิ่งหนีสัตว์ 3 ขา แต่ในปัจจุบัน เราใช้มันกับการนั่งเครียดหน้าจอคอมพิวเตอร์

เมื่อสมองสั่งการต่อมหมวกไตให้หลั่งฮอร์โมนความเครียดออกมา ซึ่งตัวเอกหลักคือ คอร์ติซอล (Cortisol) และ อะดรีนาลีน (Adrenaline) ฮอร์โมนเหล่านี้จะไปกระตุ้นให้ตับปล่อยน้ำตาลสะสมออกมาในกระแสเลือดทันที เพื่อเตรียมพร้อมให้ร่างกายมีพลังงานไปใช้สู้กับปัญหา ผลลัพธ์ก็คือน้ำตาลในเลือดสูงขึ้นโดยที่เราไม่ได้อ้าปากกินของหวานเลยแม้แต่น้อย

วงจรอุบาทว์ ความเครียด น้ำตาลสูง และความวิตกกังวลที่ตัดไม่ขาด

พอน้ำตาลในเลือดสูงขึ้นจากความเครียด คนไข้หลายคนเห็นตัวเลขแล้วยิ่งเครียดหนักเข้าไปอีก กลัวโรคแทรกซ้อน กลัวหมอว่า ความกังวลนี้เลยกลายเป็นเชื้อเพลิงชั้นดีที่ไปกระตุ้นให้ร่างกายผลิตฮอร์โมนความเครียดออกมาอีกรอบ กลายเป็นวงจรอุบาทว์ที่หมอเจอประจำ

• เครียดเรื่องงานหรือชีวิตประจำวัน
• ร่างกายหลั่งฮอร์โมนความเครียด น้ำตาลในเลือดพุ่งสูง
• ตรวจเลือดเจอตัวเลขสูง เกิดความกังวลและเครียดซ้ำซ้อน
• ควบคุมระดับน้ำตาลได้ยากขึ้นกว่าเดิม

วิธีตัดวงจรความเครียดเพื่อปกป้องตับอ่อนและหลอดเลือด

ในเมื่อเราหลีกเลี่ยงความเครียดในชีวิตประจำวันไม่ได้ร้อยเปอร์เซ็นต์ สิ่งที่เราทำได้คือการเปลี่ยนวิธีที่ร่างกายตอบสนองต่อความเครียดเหล่านั้น เพื่อไม่ให้มันมาทำลายสุขภาพทางกายและระดับน้ำตาลในเลือดของเรา

ฝึกหายใจลึกๆ เพื่อดึงสติตอนเจอเรื่องแย่ๆ

เวลาเครียด อัตราการหายใจจะตื้นและเร็ว ซึ่งเป็นการส่งสัญญาณบอกสมองให้เครียดเพิ่มขึ้นไปอีก การฝึกหายใจเข้าท้องป่องออกท้องแฟบช้าๆ สักห้าถึงสิบนาที จะช่วยกระตุ้นระบบประสาทพาราซิมพาเททิค ซึ่งทำหน้าที่ตรงข้ามกับความเครียด ช่วยให้หัวใจเต้นช้าลงและฮอร์โมนคอร์ติซอลลดระดับลงอย่างเห็นได้ชัด

ขยับร่างกายเบาๆ ระบายความอัดอั้น

การเดินเล่นยืดเส้นยืดสายในช่วงที่รู้สึกสมองตื้อตัน ไม่เพียงแต่ช่วยเผาผลาญน้ำตาลส่วนเกินในเลือดโดยตรง แต่การเคลื่อนไหวร่างกายยังช่วยหลั่งสารเอ็นorphin ออกมา ทำให้สมองผ่อนคลายและมองปัญหาในมุมมองที่เบาสลงได้

ปรับมุมมองใหม่ ควบคุมสิ่งที่ควบคุมได้

โรคเบาหวานหรือระดับน้ำตาลในเลือดสูง เป็นเรื่องที่ต้องอาศัยเวลาและความเข้าใจในการดูแลตัวเอง การที่เราปล่อยให้ความเครียดมาบั่นทอนจิตใจ นอกจากจะทำให้สุขภาพจิตเสียแล้ว ยังทำร้ายสุขภาพกายโดยตรงผ่านกลไกของฮอร์โมนความเครียดอีกด้วย ดังนั้น วันไหนที่ตัวเลขน้ำตาลมันขึ้นสูงผิดปกติโดยหาสาเหตุจากการกินไม่ได้ ลองหันมาสำรวจความรู้สึกข้างในตัวเองดูบ้าง บางทีการได้พักสมอง นอนหลับให้สนิท และปล่อยวางเรื่องรอบตัวลงบ้าง อาจเป็นยาขนานเอกที่ช่วยลดน้ำตาลได้ดีกว่ายาเม็ดไหนๆ