เจาะเลือดทีไรทำไมต้องเช็กตับ? ไขความลับค่าเอนไซม์ตับที่หมออยากเล่าให้ฟัง

ผลตรวจเลือดออกแล้ว ค่าตับสูงหมายความว่าอย่างไร

หลายคนคงเคยมีประสบการณ์ไปตรวจสุขภาพประจำปี แล้วพอผลเลือดออก การตรวจติดตามการทำงานของตับผ่านค่าเอนไซม์กลับมีตัวเลขที่สูงกว่าปกติ จนทำให้เกิดความกังวลใจว่าตัวเองกำลังเป็นโรคตับอักเสบหรือโรคร้ายแรงอะไรหรือเปล่า ในฐานะแพทย์ที่ต้องนั่งอธิบายเรื่องนี้ให้คนไข้ฟังอยู่บ่อยๆ ผมอยากบอกว่า อย่าเพิ่งตกใจไปครับ เพราะตับเป็นอวัยวะที่มีความมหัศจรรย์มาก และค่าเอนไซม์เหล่านี้ก็เปรียบเสมือนสัญญาณเตือนภัยเบื้องต้นที่บอกให้เราหันมาใส่ใจดูแลตัวเอง

รู้จักตัวละครลับในตับ เจ้าเอนไซม์ตัวจิ๋วบอกอะไรเราบ้าง

เวลาที่เราพูดถึงค่าตับ ตัวละครหลักที่เรามักจะเจอก็คือ AST และ ALT ซึ่งเจ้าสองตัวนี้เป็นเอนไซม์ที่ปกติแล้วจะอาศัยอยู่อย่างสงบเรียบร้อยอยู่ภายในเซลล์ตับ เปรียบเสมือนคนงานที่ทำงานอยู่ในโรงงาน

แต่เมื่อไหร่ก็ตามที่เซลล์ตับเริ่มได้รับความเสียหาย ไม่ว่าจะเป็นจากการอักเสบ การติดเชื้อ หรือโดนทำร้ายจากสารบางชนิด เซลล์ตับเหล่านี้ก็จะแตกออก ทำให้เจ้าเอนไซม์ AST และ ALT รั่วไหลออกมาลอยอยู่ในกระแสเลือด เวลาที่เราเจาะเลือดตรวจ เราจึงตรวจพบตัวเลขที่สูงขึ้น หมอจึงใช้ตัวเลขเหล่านี้ในการประเมินว่า ตอนนี้ตับของเรากำลังเผชิญกับความเครียดหรือความเสียหายระดับไหนอยู่

ตับพังเพราะอะไร ทำไมค่าเอนไซม์ถึงพุ่งกระฉูด

สาเหตุที่ทำให้ค่าเอนไซม์ตับสูงนั้นมีหลากหลายมาก ตั้งแต่เรื่องใกล้ตัวไปจนถึงโรคที่ต้องได้รับการรักษาอย่างจริงจัง โดยสาเหตุพบได้บ่อยในชีวิตประจำวันมีดังนี้

• ไขมันพอกตับ: สาเหตุยอดฮิตในยุคปัจจุบัน เกิดจากการทานอาหารหวานมัน แป้งเยอะ และขาดการออกกำลังกาย ทำให้มีไขมันไปสะสมในเนื้อตับจนเกิดการอักเสบเรื้อรัง
• แอลกอฮอล์: การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำทำให้เซลล์ตับทำงานหนักและค่อยๆ ถูกทำลายทีละน้อย
• ยา อาหารเสริม และสมุนไพร: หลายคนไม่รู้ว่ายาบางชนิด หรือสมุนไพรบางตัวที่กินติดต่อกันนานเกินไป ต้องผ่านกระบวนการเผาผลาญที่ตับ ซึ่งอาจทำให้ตับทำงานหนักจนเกิดการอักเสบชั่วคราวได้
• ไวรัสตับอักเสบ: การติดเชื้อไวรัสตับอักเสบเรื้อรัง เช่น ชนิดบี หรือ ซี ก็เป็นอีกหนึ่งตัวการสำคัญที่ทำให้ค่าตับสูงขึ้นได้

ตรวจซ้ำ ติดตามอาการ และวิธีดูแลตับให้กลับมาแข็งแรง

ถ้าผลตรวจออกมาว่าค่าตับสูง สิ่งแรกที่แพทย์มักจะแนะนำคือการหาสาเหตุที่แท้จริง พร้อมกับนัดตรวจเลือดซ้ำเพื่อดูว่าตัวเลขมีการเปลี่ยนแปลงอย่างไรบ้าง หากเกิดจากพฤติกรรมการใช้ชีวิต เช่น การกินอาหารที่มีไขมันสูง หรือการพักผ่อนไม่เพียงพอ การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพียงเล็กน้อย เช่น ลดของทอด งดแอลกอฮอล์ และหันมาออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ ก็มักจะช่วยให้ค่าเอนไซม์กลับมาอยู่ในเกณฑ์ปกติได้

ตับเป็นอวัยวะที่ฟื้นฟูตัวเองได้ดีที่สุดตัวหนึ่ง หากเราพบความผิดพลาดตั้งแต่เนิ่นๆ และรีบปรับเปลี่ยนวิถีชีวิต ตับก็จะกลับมาทำหน้าที่กรองของเสียให้ร่างกายได้อย่างมีประสิทธิภาพเหมือนเดิมครับ