เมื่ออารมณ์อยู่เหนือการควบคุม: ทำความเข้าใจภาวะความผิดปกติของการควบคุมอารมณ์และพฤติกรรมก้าวร้าว

ทำไมบางคนถึงโกรธง่ายและคุมตัวเองไม่อยู่

หลายครั้งที่ผมตรวจคนไข้ มักจะมีคุณพ่อคุณแม่หรือแม้แต่ตัวคนไข้เองเดินเข้ามาปรึกษาด้วยปัญหาเรื่องการควบคุมอารมณ์ บางคนเล่าว่าแค่เรื่องเล็กน้อยในชีวิตประจำวันก็สามารถจุดฉนวนให้เขาระเบิดอารมณ์ออกมาอย่างรุนแรง หรือมีพฤติกรรมก้าวร้าวเกินกว่าเหตุจนคนรอบข้างตกใจ ความผิดปกติของการควบคุมอารมณ์และพฤติกรรมก้าวร้าวไม่ใช่เรื่องของการขาดความอดทนหรือนิสัยเสียเพียงอย่างเดียว แต่มันเป็นกลไกการทำงานของสมองส่วนที่ควบคุมอารมณ์และแรงขับเคลื่อนที่อาจกำลังทำงานผิดปกติไป

สัญญาณเตือนที่บอกว่าเรากำลังคุมอารมณ์ตัวเองไม่ได้

เราจะรู้ได้อย่างไรว่าอารมณ์ที่เกิดขึ้นนั้นอยู่ในระดับปกติ หรือเป็นภาวะที่ควรปรึกษาหมอ นี่คือพฤติกรรมหลักที่มักพบได้บ่อย:

• มีอาการโกรธจัดรุนแรงฉับพลันโดยที่ไม่มีสาเหตุสมควร หรือสาเหตุนั้นเล็กน้อยมาก
• ทำลายข้าวของ หรือทำร้ายร่างกายผู้อื่นขณะเกิดอารมณ์
• มีวาจาที่ก้าวร้าวรุนแรง ด่าทอ หรือข่มขู่ผู้อื่นอย่างควบคุมตนเองไม่ได้
• หลังจากเหตุการณ์สงบลง มักจะรู้สึกผิด เสียใจ หรือทำอะไรไม่ถูกกับพฤติกรรมที่เพิ่งแสดงออกไป

อะไรอยู่เบื้องหลังพฤติกรรมก้าวร้าวเหล่านี้

สาเหตุของภาวะนี้ซับซ้อนและไม่ได้เกิดจากปัจจัยเดียว โดยส่วนใหญ่มาจากการผสมผสานของหลายปัจจัย:

• ปัจจัยด้านชีวภาพ: การทำงานของสารสื่อประสาทในสมอง โดยเฉพาะส่วนที่ทำหน้าที่ยับยั้งอารมณ์อาจทำงานได้ไม่เต็มที่ หรืออาจมีเรื่องของพันธุกรรมเข้ามาเกี่ยวข้อง
• สภาพแวดล้อม: การเติบโตมาในสภาพแวดล้อมที่รุนแรง การถูกกระทำทารุณกรรม หรือความเครียดสะสมในวัยเด็ก ส่งผลต่อการเรียนรู้การตอบสนองต่อปัญหา
• ปัญหาสุขภาพจิตอื่น: บางครั้งพฤติกรรมนี้เป็นเพียงยอดภูเขาน้ำแข็งของโรคอื่น เช่น โรคซึมเศร้า โรคสมาธิสั้น หรือความผิดปกติทางบุคลิกภาพ

วิธีรักษาที่ช่วยให้กลับมาใช้ชีวิตได้ปกติ

ข่าวดีคือภาวะนี้สามารถรักษาและปรับเปลี่ยนพฤติกรรมได้หากได้รับการวินิจฉัยอย่างถูกต้อง

• การทำจิตบำบัด: เช่น การปรับพฤติกรรมและความคิด เพื่อให้คนไข้เรียนรู้ที่จะรู้เท่าทันอารมณ์ตัวเองก่อนที่มันจะระเบิดออกมา
• การใช้ยาช่วยปรับสมดุล: ในกรณีที่มีความผิดปกติทางสารสื่อประสาท หมออาจพิจารณาใช้ยาเพื่อช่วยลดความหุนหันพลันแล่น และช่วยให้สมองส่วนหน้าทำงานได้ดีขึ้นในการยับยั้งอารมณ์
• การจัดการสภาพแวดล้อม: การฝึกทักษะการแก้ปัญหาและการจัดการความเครียด เพื่อลดตัวกระตุ้นที่จะทำให้เกิดพฤติกรรมก้าวร้าว

เมื่อไหร่ที่ควรพาตัวเองหรือคนใกล้ชิดมาพบหมอ

หากอาการเหล่านี้เริ่มส่งผลกระทบต่อความสัมพันธ์ หน้าที่การงาน หรือความปลอดภัยของตัวเองและคนรอบข้าง อย่าปล่อยทิ้งไว้จนกลายเป็นปัญหาเรื้อรัง การเข้ามาพูดคุยกับหมอไม่ใช่เรื่องน่ากลัว แต่คือการเปิดโอกาสให้ตัวเองได้กลับมาเป็นเจ้าของอารมณ์และชีวิตอีกครั้ง หากเริ่มรู้สึกว่าสภาวะทางอารมณ์เริ่มควบคุมได้ยากขึ้นเรื่อยๆ การปรึกษาผู้เชี่ยวชาญคือจุดเริ่มต้นที่ดีที่สุดของการแก้ไขปัญหาครับ