เมื่ออารมณ์อยู่เหนือการควบคุม: ทำความเข้าใจภาวะความผิดปกติของการควบคุมอารมณ์และพฤติกรรมก้าวร้าว

ความผิดปกติของการควบคุมอารมณ์และพฤติกรรมก้าวร้าว คืออะไรกันแน่

บ่อยครั้งที่ผมมักได้ยินคนไข้หรือญาติถามว่า คนที่ชอบระเบิดอารมณ์รุนแรง ทำลายข้าวของ หรือใช้กำลังทำร้ายผู้อื่นโดยไม่มีเหตุผลอันควรนั้น เขาเป็นคนนิสัยไม่ดี หรือจริงๆ แล้วเขากำลังป่วยอยู่กันแน่ ในทางจิตเวชเรามีภาวะที่เรียกว่า ความผิดปกติของการควบคุมอารมณ์ ซึ่งไม่ใช่เรื่องของการมีนิสัยใจร้อนหรือเอาแต่ใจเพียงอย่างเดียว แต่มันคือปัญหาของการที่สมองส่วนที่ทำหน้าที่ยับยั้งชั่งใจทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ ทำให้เจ้าตัวไม่สามารถควบคุมการตอบสนองต่อสถานการณ์ที่มากระทบจิตใจได้

สัญญาณเตือนที่บอกว่าไม่ใช่แค่คนอารมณ์ร้อน

การแยกแยะระหว่างความโกรธตามปกติกับภาวะทางการแพทย์ดูได้ไม่ยากครับ คนที่โกรธปกติเมื่อเวลาผ่านไปหรือเมื่อเหตุการณ์คลี่คลาย เขามักจะสำนึกผิดหรือพยายามหาวิธีแก้ไข แต่สำหรับผู้ที่มีความผิดปกติในการควบคุมอารมณ์ มักจะมีลักษณะเด่นดังนี้

• เกิดอาการระเบิดอารมณ์แบบกะทันหันและรุนแรงเกินเหตุ
• พฤติกรรมก้าวร้าวเกิดขึ้นโดยที่เจ้าตัวไม่สามารถยับยั้งได้ในขณะนั้น
• หลังเกิดเหตุการณ์มักรู้สึกแย่กับตัวเองอย่างมาก แต่ครั้งต่อไปก็ยังคุมตัวเองไม่ได้อยู่ดี
• มีปัญหาความสัมพันธ์กับคนรอบข้างหรือหน้าที่การงานเรื้อรังจากพฤติกรรมนี้

ปัจจัยที่ซ่อนอยู่เบื้องหลังการระเบิดอารมณ์

เราต้องเข้าใจก่อนว่า สมองของมนุษย์มีกลไกควบคุมอารมณ์ที่ซับซ้อนครับ ปัญหาที่เกิดขึ้นมักมีสาเหตุมาจากหลายส่วนประกอบกัน ตั้งแต่เรื่องของสารเคมีในสมองที่เสียสมดุล โดยเฉพาะสารสื่อประสาทกลุ่มเซโรโทนินและโดปามีน ไปจนถึงโครงสร้างสมองส่วนหน้าที่มีหน้าที่ในการคิดวิเคราะห์และยับยั้งพฤติกรรมบกพร่อง นอกจากนี้ ปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อม การเลี้ยงดู หรือประสบการณ์เลวร้ายในอดีต (Trauma) ก็เป็นตัวกระตุ้นสำคัญที่ทำให้ระบบป้องกันอารมณ์ของคนคนหนึ่งเปราะบางกว่าคนทั่วไป

วิธีรักษาที่ช่วยให้กลับมาใช้ชีวิตได้ปกติ

หลายคนกังวลว่าการมาพบแพทย์จะต้องได้รับเพียงแค่ยา แต่ในความเป็นจริง การรักษาภาวะนี้เป็นการผสมผสานหลายวิธีครับ

การบำบัดด้วยการปรับเปลี่ยนวิธีคิดและพฤติกรรม

วิธีนี้เป็นหัวใจสำคัญ เพราะเราจะสอนให้คนไข้เรียนรู้ที่จะรับรู้สัญญาณก่อนที่อารมณ์จะระเบิดออกมา เช่น อาการใจสั่น มือสั่น หรือความคิดวนเวียน จากนั้นฝึกเทคนิคการหยุดคิด การหายใจ และการเลือกใช้พฤติกรรมอื่นทดแทนความก้าวร้าว

การใช้ยาเพื่อปรับสมดุลสมอง

ในกรณีที่อาการรุนแรงหรือส่งผลกระทบต่อชีวิตประจำวันมาก การใช้ยาในกลุ่มปรับสมดุลสารสื่อประสาทมีส่วนช่วยอย่างมากครับ ยาไม่ได้ทำให้คนไข้กลายเป็นคนเฉื่อยชา แต่จะช่วยเพิ่มระยะห่างระหว่าง ความรู้สึก กับ การแสดงออก ให้คนไข้มีโอกาสได้ไตร่ตรองมากขึ้นก่อนตัดสินใจทำอะไรลงไป

คนรอบข้างรับมืออย่างไรเมื่อต้องอยู่กับผู้ที่มีปัญหาควบคุมอารมณ์

หากคุณมีคนใกล้ชิดที่มีอาการดังกล่าว สิ่งสำคัญที่สุดคือการไม่ปะทะในขณะที่อารมณ์เขากำลังพลุ่งพล่าน การเถียงหรือใช้ความรุนแรงกลับจะยิ่งเหมือนการเติมเชื้อไฟ สิ่งที่ควรทำคือการเว้นระยะห่างที่ปลอดภัย รอให้สถานการณ์สงบลง แล้วจึงพูดคุยถึงความรู้สึกและข้อเสนอแนะในการไปปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเมื่อเขามีสติและพร้อมที่จะรับฟังแล้วเท่านั้นครับ