โรคสมาธิสั้นกับปัญหาการยับยั้งชั่งใจที่หลายคนมักเข้าใจผิด

หลายครั้งเวลาที่เราเห็นเด็กซนมากๆ หรือผู้ใหญ่ที่นั่งไม่ติดที่ เผลอพูดแทรกกลางวงสนทนาบ่อยๆ หรือตัดสินใจทำอะไรลงไปแบบปุบปับโดยไม่ทันคิด เรามักจะเผลอตราหน้าว่าคนๆ นั้นขาดความเกรงใจ หรือถูกเลี้ยงมาไม่ดีพอ แต่ในมุมมองของแพทย์แล้ว อาการเหล่านี้อาจไม่ใช่เรื่องของนิสัยส่วนตัว แต่มันคือร่องรอยของโรคสมาธิสั้นและอาการขาดความยับที่ซ่อนอยู่ข้างในสมอง ซึ่งเป็นเรื่องที่ตัวผู้ป่วยเองก็ไม่ได้อยากให้เกิดขึ้น

ทำไมสมองของคนเป็นสมาธิสั้นถึงสั่งห้ามตัวเองได้ยากเหลือเกิน

เวลาที่เราพูดถึงโรคสมาธิสั้น คนส่วนใหญ่จะนึกถึงภาพเด็กวิ่งเล่นไม่ยอมหยุด แต่จริงๆ แล้ว อาการสำคัญอีกด้านหนึ่งที่สร้างปัญหาให้ชีวิตประจำวันไม่แพ้กันคือเรื่องของการควบคุมตัวเอง สมองส่วนหน้าของผู้ที่มีโรคสมาธิสั้นและอาการขาดความยับ จะทำงานแตกต่างจากคนทั่วไป เปรียบเสมือนรถยนต์ที่มีเครื่องยนต์แรงดีไม่มีตก แต่เบรกเริ่มเสื่อมสภาพ เวลาจะหยุดหรือชะลอความเร็วจึงต้องใช้พลังงานมากกว่าปกติ ทำให้เวลาอยากทำอะไร อยากพูดอะไร หรืออยากซื้ออะไร สมองจะสั่งการทันทีโดยข้ามขั้นตอนการคิดไตร่ตรองไปเสียสนิท

พฤติกรรมแบบไหนที่ฟ้องว่ากำลังเจอปัญหาควบคุมตัวเองไม่ได้

อาการขาดความยับยั้งชั่งใจไม่ได้แสดงออกแค่ความซุกซน แต่หน้าตาของมันในชีวิตจริงมีความหลากหลายมาก และมักสร้างความปวดหัวให้กับคนรอบข้างอยู่เสมอ ลองสังเกตดูว่ามีพฤติกรรมเหล่านี้เกิดขึ้นบ่อยแค่ไหนในชีวิตประจำวัน

• ชอบพูดแทรกเวลาคนอื่นกำลังพูด หรือตอบคำถามก่อนที่คนอื่นจะถามจบ เพราะกลัวลืมสิ่งที่คิดไว้ในหัว
• เข้าคิวต่อแถวไม่ค่อยได้ รู้สึกหงุดหงิดกระสับกระส่ายเวลารอนาน
• ตัดสินใจซื้อของชิ้นใหญ่หรือของฟุ่มเฟือยทันทีที่เห็น โดยไม่ดูเงินในกระเป๋าหรือความจำเป็น
• เปลี่ยนงาน เปลี่ยนแผน หรือเลิกทำอะไรกลางคันบ่อยมากเพราะเบื่อง่าย
• ทำอะไรลงไปก่อนโดยไม่คิดถึงผลกระทบที่จะตามมา ทั้งต่อตัวเองและคนรอบข้าง

ผลกระทบที่ตามมาเมื่อไม่ได้รับการดูแลอย่างเข้าใจ

เมื่อคนใกล้ตัวหรือแม้แต่ตัวเราเองต้องเผชิญกับโรคสมาธิสั้นและอาการขาดความยับโดยไม่รู้ตัว ปัญหามักจะลามไป โรคสมาธิสั้นและอาการขาดความยับนี้ไม่ได้ส่งผลแค่เรื่องการเรียนหรือการทำงานเท่านั้น แต่ยังกัดกร่อนความสัมพันธ์กับคนรอบข้าง เพราะพฤติกรรมที่ทำไปโดยไม่คิดมักไปทำร้ายความรู้สึกคนอื่นโดยไม่ได้ตั้งใจ จนทำให้เกิดความเข้าใจผิดว่าหยิ่ง ก้าวร้าว หรือไม่ใส่ใจ ซึ่งจริงๆ แล้วพวกเขากำลังต่อสู้กับสารสื่อประสาทในสมองของตัวเองอยู่

วิธีปรับจูนสมองและฝึกเบรกให้ตัวเอง

ข่าวดีคืออาการเหล่านี้สามารถจัดการและฝึกฝนให้ดีขึ้นได้ ไม่ว่าจะเป็นการใช้ยาภายใต้การดูแลของจิตแพทย์เพื่อปรับสมดุลเคมีในสมอง ควบคู่ไปกับการปรับพฤติกรรม เช่น การฝึกนับหนึ่งถึงสิบในใจก่อนตอบสนองต่อสิ่งเร้า การเขียนรายการสิ่งที่ต้องทำและต้องยับยั้งในแต่ละวัน หรือการสร้างสิ่งแวดล้อมรอบตัวให้มีสิ่งรบกวนน้อยลง การมีความเข้าใจว่านี่คือภาวะทางสมอง ไม่ใช่ความตั้งใจทำตัวไม่ดี จะช่วยให้ทั้งผู้ป่วยและคนรอบข้างรับมือได้อย่างใจเย็นและมีความสุขมากขึ้น