ภาวะขาดน้ำในเด็กเล็ก: เรื่องเล็กที่อันตรายกว่าที่คิด รู้ทันสัญญาณเตือนก่อนสาย

ช่วงนี้คุณแม่หลายคนคงกังวลใจไม่น้อยเวลาที่ลูกน้อยมีอาการท้องเสียหรืออาเจียนติดต่อกันหลายครั้ง สิ่งที่หมอมักจะเจอเป็นประจำเวลาตรวจคนไข้ตัวเล็กที่คลินิกคือ อาการซึมลง ดื่มน้ำน้อยลง ซึ่งนั่นคือสัญญาณเตือนของภาวะขาดน้ำในเด็กเล็กที่อันตรายกว่าที่ผู้ใหญ่อย่างเราคาดคิดครับ

ทำไมเด็กเล็กถึงเสี่ยงขาดน้ำเร็วกว่าผู้ใหญ่?

ร่างกายของเจ้าตัวเล็กมีสัดส่วนของน้ำเป็นองค์ประกอบสูงมาก มากกว่าผู้ใหญ่เราเสียอีกครับ แถมระบบการทำงานของร่างกายยังปรับตัวได้ไม่ดีเท่า เมื่อไหร่ก็ตามที่ลูกเสียน้ำออกไปจากร่างกาย ไม่ว่าจะเป็นจากการอาเจียน ท้องเสีย หรือมีไข้สูง น้ำในร่างกายก็จะลดลงอย่างรวดเร็ว ทำให้สมองและอวัยวะภายในได้รับเลือดไปหล่อเลี้ยงไม่เพียงพอ ซึ่งอันตรายถึงชีวิตได้หากปล่อยไว้โดยไม่รีบแก้ไข

สังเกตอย่างไรว่าลูกกำลังขาดน้ำ? เช็กลิสต์อาการเตือนภัยที่บ้าน

คุณพ่อคุณแม่สามารถสังเกตอาการเบื้องต้นของลูกได้ง่ายๆ จากพฤติกรรมและร่างกายภายนอก โดยแบ่งระดับความรุนแรงได้ดังนี้ครับ

เช็กผ้าอ้อมเปียกและน้ำตาเวลาลูกร้องไห้

ถ้าลูกฉี่น้อยลง หรือเปลี่ยนผ้าอ้อมแล้วแห้งสนิทนานเกิน 4 ถึง 6 ชั่วโมง นั่นแปลว่าเริ่มขาดน้ำแล้วครับ รวมถึงเวลาที่ลูกร้องไห้แล้วไม่มีน้ำตาไหลออกมาเลย หรือมีอาการปากแห้ง ผิวแห้งกร้าน ไม่ชุ่มชื้นเหมือนเคย

ลักษณะของกระหม่อมและดวงตาที่เปลี่ยนไป

ในเด็กทารกที่ยังมีกระหม่อมหน้าอยู่ หากสังเกตเห็นว่ากระหม่อมยุ๋มลงไปลึกกว่าปกติ หรือเบ้าตาลึกโหลลงไปชัดเจน แสดงว่าร่างกายขาดน้ำในระดับที่ค่อนข้างรุนแรงแล้วครับ

อาการซึม งอแงผิดปกติ และไม่อยากดื่มอะไรเลย

เด็กที่ขาดน้ำมักจะอ่อนเพลีย ไม่มีแรงเล่น ซึมลงปลุกไม่ค่อยตื่น หรือในทางกลับกันอาจจะหงุดหงิดงอแงมากกว่าปกติเพราะรู้สึกไม่สบายตัว และปฏิเสธการดื่มนมหรือน้ำอย่างสิ้นเชิง

วิธีรับมือเมื่อลูกเริ่มมีอาการขาดน้ำเบื้องต้น

หากลูกยังมีอาการไม่มากและยังพอรับรู้ตัวได้ สิ่งสำคัญที่สุดคือการชดเชยน้ำและเกลือแร่ที่สูญเสียไปครับ

จิบเกลือแร่โออาร์เอสทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง

ให้ใช้ผงน้ำตาลเกลือแร่สำหรับเด็กผสมน้ำตามสัดส่วนที่ระบุข้างซอง ห้ามกะปริมาณเองเด็ดขาดนะครับ ให้ลูกค่อยๆ จิบทีละช้อนชาทุกๆ 5 ถึง 10 นาที การให้ดื่มทีเดียวพรวดเดียวอาจทำให้อาเจียนออกมามากกว่าเดิม

นมแม่หรือนมเดิมยังคงต้องให้ต่อเนื่อง

สำหรับเด็กที่ยังกินนมแม่ ให้เข้าเต้าบ่อยขึ้นได้เลยครับ ส่วนเด็กที่กินนมผสม สามารถให้ดื่มนมเดิมได้ตามปกติ ไม่จำเป็นต้องเจือจางนมลง ยกเว้นแต่ว่ามีอาการอาเจียนรุนแรงจริงๆ ถึงควรปรึกษาแพทย์ก่อนครับ

อาการแบบไหนที่ต้องพาไปโรงพยาบาลทันที?

ถ้าทำตามวิธีเบื้องต้นแล้วอาการยังไม่ดีขึ้น หรือพบสัญญาณอันตรายเหล่านี้ ควรรีบพาลูกไปพบแพทย์โดยด่วนครับ

• อาเจียนพุ่งทุกครั้งที่ดื่มน้ำหรือกินนมเข้าไป
• ไม่ยอมปัสสาวะเลยนานเกิน 6 ถึง 8 ชั่วโมง
• ซึมมาก ปลุกตื่นยาก หายใจหอบลึก หรือตัวลายเย็น
• มีไข้สูงร่วมกับถ่ายอุจจาระมีมูกเลือดปน

การป้องกันที่ดีที่สุดคือการรักษาความสะอาดของอาหารและมือ เพื่อลดความเสี่ยงจากโรคท้องเสียอุจจาระร่วง ซึ่งเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้เด็กๆ เกิดภาวะขาดน้ำครับ ด้วยความห่วงใยจากใจหมอครับ