ภาวะพร่องความฉลาดทางอารมณ์ เมื่อความรู้สึกกับความคิดไม่จูนเข้าหากัน

ภาวะพร่องความฉลาดทางอารมณ์ คืออะไรกันแน่

เวลาเราพูดถึงความฉลาด หลายคนมักนึกถึงเรื่องการเรียนหรือการแก้ปัญหาเชาวน์ปัญญา แต่ในโลกของการทำงานและการใช้ชีวิตร่วมกับผู้อื่น ยังมีทักษะอีกชุดหนึ่งที่สำคัญไม่แพ้กัน นั่นคือความฉลาดทางอารมณ์หรือ EQ ครับ ภาวะพร่องความฉลาดทางอารมณ์ จึงไม่ใช่เรื่องของความไม่ฉลาด แต่มันคือสภาวะที่บุคคลนั้นมีปัญหาในการเข้าใจอารมณ์ของตัวเองและผู้อื่น ทำให้การปรับตัวเข้ากับสถานการณ์ต่างๆ เป็นไปได้ยากและอาจกระทบต่อความสัมพันธ์โดยไม่รู้ตัว

สัญญาณเตือนที่บอกว่าเราอาจกำลังจัดการอารมณ์ตัวเองไม่ได้

หลายครั้งที่คนไข้มักเดินเข้ามาปรึกษาด้วยปัญหาความสัมพันธ์หรือความเครียดในที่ทำงาน โดยไม่ทราบว่าต้นเหตุอาจมาจากภาวะนี้ สัญญาณที่สังเกตได้ง่ายมีดังนี้

• รู้สึกเหมือนตกเป็นเหยื่อของอารมณ์ตัวเองอยู่บ่อยครั้ง ไม่เข้าใจว่าทำไมจู่ๆ ถึงโกรธหรือเสียใจจนคุมไม่อยู่
• ไม่สามารถรับรู้ได้ว่าคนรอบข้างกำลังรู้สึกอย่างไร หรือมองไม่เห็นจังหวะที่ควรพูดหรือควรหยุด
• เมื่อเกิดปัญหา มักใช้วิธีตำหนิผู้อื่นหรือโทษสถานการณ์มากกว่าจะมองย้อนกลับมาที่วิธีจัดการของตัวเอง
• มักเกิดความขัดแย้งกับคนใกล้ชิดในเรื่องเดิมๆ ซ้ำซาก เพราะสื่อสารความต้องการของตัวเองออกมาไม่เป็น

สาเหตุที่ทำให้ใครสักคนมีปัญหาเรื่องความฉลาดทางอารมณ์

ภาวะนี้ไม่ได้เกิดขึ้นจากความตั้งใจ แต่มักมีที่มาที่ไปจากปัจจัยหลายอย่าง ตั้งแต่การเติบโตในสภาพแวดล้อมที่การแสดงออกทางอารมณ์เป็นเรื่องผิด หรือไม่เคยได้รับแบบอย่างการจัดการความเครียดที่ถูกต้อง ไปจนถึงเรื่องของระบบการทำงานของสมองในส่วนที่ควบคุมการตอบสนองต่ออารมณ์ที่อาจทำงานไม่สอดประสานกัน ทำให้การตีความสัญญาณจากผู้อื่นหรือการประมวลผลความรู้สึกตัวเองเกิดความบิดเบือน

วิธีฝึกฝนให้เข้าใจอารมณ์ตัวเองและคนรอบข้าง

ข่าวดีคือความฉลาดทางอารมณ์ไม่ใช่สิ่งที่ติดตัวมาแต่กำเนิดเพียงอย่างเดียว แต่มันคือทักษะที่สามารถฝึกฝนกันได้เหมือนการออกกำลังกาย

• เริ่มจากการตั้งชื่ออารมณ์ ในแต่ละวันลองหัดสังเกตดูว่าตอนนี้รู้สึกอย่างไร เช่น โกรธ เสียใจ กังวล หรือเหนื่อยล้า การเรียกชื่ออารมณ์ได้ถูกต้องคือจุดเริ่มต้นของการควบคุม
• ลองฟังให้มากกว่าพูด ฝึกฟังโดยไม่ด่วนตัดสินหรือเตรียมคำแก้ตัว จะช่วยให้เห็นมุมมองของคนอื่นได้ชัดเจนขึ้น
• เว้นระยะก่อนตอบโต้ เมื่อรู้สึกว่าอารมณ์พุ่งพล่าน ให้ลองสูดหายใจลึกๆ แล้วถามตัวเองว่าความรู้สึกนี้มาจากไหน และผลลัพธ์ที่จะตามมาถ้าเราพูดออกไปทันทีจะเป็นอย่างไร
• ยอมรับในความผิดพลาด การขอโทษหรือยอมรับว่าเราไม่เข้าใจอารมณ์ของคนอื่นเป็นเรื่องปกติ ไม่ใช่เครื่องหมายของความอ่อนแอ

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ

หากปัญหาเรื่องการจัดการอารมณ์เริ่มส่งผลกระทบต่อชีวิตประจำวันอย่างรุนแรง เช่น เสียเพื่อน เสียงาน หรือเกิดภาวะซึมเศร้าจากการที่ไม่เข้าใจตัวเอง การพบจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาไม่ใช่เรื่องน่าอาย การได้คุยกับคนที่เชี่ยวชาญจะช่วยให้เราเห็นจุดบอดในมุมที่ตัวเองมองไม่เห็น และได้รับเครื่องมือที่เหมาะสมในการปรับจูนอารมณ์ให้กลับมาสมดุลอีกครั้ง