ภาวะพร่องความฉลาดทางอารมณ์: เมื่อความรู้สึกกับความคิดคุยกันไม่รู้เรื่อง

ภาวะพร่องความฉลาดทางอารมณ์คืออะไรกันแน่

หลายคนอาจเคยเจอเหตุการณ์ที่ตนเองหรือคนรอบข้างแสดงอารมณ์ออกมาไม่ตรงกับสถานการณ์ หรือดูเหมือนจะไม่เข้าใจความรู้สึกของคนอื่นเลยแม้แต่น้อย ในทางจิตวิทยาเราเรียกสิ่งนี้ว่า ภาวะพร่องความฉลาดทางอารมณ์ หรือภาวะที่ทักษะ EQ บกพร่อง ซึ่งไม่ใช่เรื่องของสติปัญญาหรือไอคิว แต่เป็นเรื่องของความสามารถในการรับรู้ เข้าใจ และจัดการอารมณ์ของตนเองและผู้อื่น

สัญญาณเตือนที่บอกว่าเรากำลังขาดความฉลาดทางอารมณ์

คนที่มีภาวะนี้มักจะดำเนินชีวิตด้วยความลำบากในเรื่องความสัมพันธ์ ลองสังเกตพฤติกรรมเหล่านี้ดูว่ามีกี่ข้อที่ตรงกับตัวเรา:

• มักจะพูดจาทำร้ายจิตใจผู้อื่นโดยไม่ตั้งใจ หรือไม่รู้ตัวว่าคำพูดนั้นส่งผลกระทบอย่างไร
• ไม่สามารถรับมือกับความเครียดหรือความโกรธได้ ปล่อยให้อารมณ์ครอบงำจนเกิดปัญหาตามมา
• อ่านบรรยากาศไม่เป็น เช่น พูดเรื่องตลกในเวลาที่คนอื่นกำลังจริงจัง หรือไม่เห็นความเสียใจของคนรอบข้าง
• มักจะรู้สึกว่าตัวเองเป็นเหยื่อและโทษคนอื่นอยู่เสมอเมื่อมีปัญหาเกิดขึ้น
• ไม่ค่อยรู้จักชื่อเรียกอารมณ์ของตัวเอง ไม่รู้ว่าทำไมถึงโกรธ หรือไม่รู้ว่าที่จริงแล้วกำลังเสียใจอยู่

ทำไมเราถึงกลายเป็นคนไร้ความรู้สึกหรือควบคุมอารมณ์ไม่ได้

สาเหตุของภาวะพร่องความฉลาดทางอารมณ์มักมีรากฐานมาจากหลายปัจจัย ทั้งเรื่องของประสบการณ์วัยเด็ก การถูกเลี้ยงดูในครอบครัวที่ไม่ค่อยพูดคุยเรื่องความรู้สึก หรือแม้แต่โครงสร้างทางสมองบางส่วนที่เกี่ยวข้องกับการประมวลผลอารมณ์ทำงานต่างจากคนทั่วไป นอกจากนี้ โรคทางจิตเวชบางชนิด เช่น ออทิสติกสเปกตรัม หรือภาวะซึมเศร้า ก็อาจแสดงอาการที่ดูคล้ายกับภาวะนี้ได้เช่นกัน

วิธีฝึกสมองให้รู้เท่าทันอารมณ์ตัวเอง

ข่าวดีคือความฉลาดทางอารมณ์ไม่ใช่พรสวรรค์ที่ติดตัวมาแต่เกิดเพียงอย่างเดียว แต่มันคือทักษะที่ฝึกฝนกันได้ผ่านวิธีการเหล่านี้:

• หัดตั้งชื่ออารมณ์: เมื่อรู้สึกไม่สบายใจ ลองหยุดถามตัวเองว่าตอนนี้เรากำลังรู้สึกอะไรกันแน่ โกรธ เสียใจ อิจฉา หรือแค่เหนื่อย
• ฝึกเป็นผู้ฟังที่ดี: ลองตั้งใจฟังโดยไม่รีบแทรกหรือตัดสินความรู้สึกของอีกฝ่าย พยายามมองหาสิ่งที่เขาต้องการสื่อสารจริงๆ มากกว่าแค่ฟังคำพูด
• หยุดคิดก่อนตอบโต้: เมื่ออารมณ์พุ่งพล่าน ให้ฝึกหายใจเข้าลึกๆ สักห้าครั้งก่อนจะตอบโต้ เพื่อให้สมองส่วนเหตุผลได้ทำงานทันสมองส่วนอารมณ์
• หมั่นสำรวจตัวเอง: ยอมรับว่าเรามีจุดอ่อนตรงไหน แล้วหาทางปรับปรุงทีละนิดแทนการปฏิเสธความจริง

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ

หากภาวะพร่องความฉลาดทางอารมณ์เริ่มส่งผลกระทบต่อชีวิตคู่ การทำงาน หรือทำให้ความสัมพันธ์รอบตัวพังทลายลงเรื่อยๆ การพบจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาถือเป็นทางเลือกที่ดี การพูดคุยกับผู้เชี่ยวชาญจะช่วยให้เข้าใจที่มาของพฤติกรรม และได้รับคำแนะนำในการปรับเปลี่ยนความคิดและวิธีตอบสนองต่ออารมณ์ได้อย่างมีประสิทธิภาพขึ้น ไม่ต้องอายที่จะขอความช่วยเหลือ เพราะการรู้จักตัวเองคือจุดเริ่มต้นของการใช้ชีวิตที่มีความสุขอย่างแท้จริง