อาการอักเสบของกระเพาะอาหารและลำไส้จากการติดเชื้อ: รับมืออย่างไรให้หายไวและปลอดภัย

ท้องเสีย ปวดบิด คลื่นไส้ สัญญาณแบบนี้ใช่โรคกระเพาะอาหารและลำไส้อักเสบไหม

หลายครั้งที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาด้วยอาการถ่ายเหลวเป็นน้ำ คลื่นไส้อาเจียน หรือมีอาการปวดบิดท้องรุนแรง หลายคนมักกังวลว่าเป็นอาหารเป็นพิษหรือเปล่า จริงๆ แล้วอาการเหล่านี้คือกลุ่มอาการอักเสบของกระเพาะอาหารและลำไส้จากการติดเชื้อ ซึ่งส่วนใหญ่เกิดจากเชื้อไวรัสหรือแบคทีเรียที่ปนเปื้อนมากับอาหารหรือน้ำดื่มที่เราทานเข้าไปครับ

สาเหตุที่ทำให้ท้องไส้เราปั่นป่วน

เชื้อโรคตัวร้ายที่มักเป็นต้นเหตุ ได้แก่ ไวรัสโนโร (Norovirus) หรือโรตา (Rotavirus) รวมถึงแบคทีเรียอย่างซัลโมเนลลา (Salmonella) ที่แฝงตัวอยู่ในอาหารปรุงไม่สุกหรือน้ำดื่มที่ไม่สะอาด เมื่อเชื้อเหล่านี้เข้าสู่ร่างกาย มันจะไปก่อกวนระบบทางเดินอาหาร ทำให้ผนังลำไส้อักเสบและบีบตัวแรงขึ้นเพื่อขับเชื้อโรคออก ส่งผลให้เกิดอาการถ่ายเหลวและปวดท้องตามมา

สัญญาณเตือนที่บอกว่าเรากำลังติดเชื้อ

• คลื่นไส้ อาเจียนบ่อยครั้งในช่วงแรก
• ปวดท้องบิดเป็นพักๆ ซึ่งเกิดจากการบีบตัวของลำไส้
• ถ่ายเหลวเป็นน้ำ หรือบางรายอาจมีมูกเลือดปนหากเกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรียรุนแรง
• มีไข้ต่ำๆ หรือรู้สึกอ่อนเพลีย
• ปวดเมื่อยตามตัวเนื่องจากร่างกายสูญเสียน้ำและเกลือแร่

วิธีดูแลตัวเองเบื้องต้นที่ทำได้ทันทีที่บ้าน

หัวใจสำคัญของการดูแลตัวเองคือการป้องกันภาวะขาดน้ำ

• ดื่มน้ำเกลือแร่ (ORS): จิบน้ำเกลือแร่บ่อยๆ แทนน้ำเปล่า เพื่อชดเชยน้ำและเกลือแร่ที่เสียไปกับการถ่ายหรืออาเจียน
• อาหารอ่อนย่อยง่าย: ในช่วงวันแรกๆ ควรทานข้าวต้ม โจ๊ก หรืออาหารรสจืด หลีกเลี่ยงอาหารเผ็ดจัด ของทอด หรือนมวัว เพราะอาจทำให้ลำไส้ระคายเคืองเพิ่มขึ้น
• พักผ่อนให้เพียงพอ: ให้ร่างกายได้ฟื้นฟูตัวเองและลดการทำงานของระบบทางเดินอาหาร

กินยาอย่างไรให้ถูกวิธีและปลอดภัย

หลายคนมักจะรีบซื้อยาหยุดถ่ายมาทานเองทันทีที่ท้องเสีย แต่ในทางการแพทย์ผมมักจะแนะนำว่า ไม่ควรรีบใช้ยาหยุดถ่ายโดยไม่จำเป็น เพราะยาจะไปกักเชื้อโรคให้อยู่ในลำไส้นานขึ้น หากมีอาการปวดท้องมาก การใช้ยาแก้ปวดเกร็งลำไส้ควรอยู่ภายใต้คำแนะนำของเภสัชกรหรือแพทย์ ส่วนยาปฏิชีวนะหรือยาฆ่าเชื้อนั้น ไม่จำเป็นต้องใช้ในทุกราย เพราะการติดเชื้อส่วนใหญ่มาจากไวรัสที่สามารถหายเองได้ภายในไม่กี่วันครับ

อาการแบบไหนที่ห้ามรอ ต้องรีบไปพบแพทย์ด่วน

หากดูแลตัวเองที่บ้านแล้ว 1-2 วันอาการยังไม่ดีขึ้น หรือพบสัญญาณอันตรายต่อไปนี้ ควรพบแพทย์โดยเร็วครับ:

• ถ่ายเป็นมูกเลือดปริมาณมาก
• อาเจียนรุนแรงจนดื่มน้ำไม่ได้เลย
• มีไข้สูง หรือหนาวสั่น
• มีภาวะขาดน้ำรุนแรง เช่น ปัสสาวะออกน้อย ปากแห้ง ผิวหนังแห้ง หรือซึมลง
• ปวดท้องรุนแรงจนทานยาแก้ปวดแล้วไม่ดีขึ้น

การติดเชื้อในทางเดินอาหารส่วนใหญ่สามารถหายได้เองหากดูแลอย่างถูกต้อง แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือความสะอาดของอาหารและสุขอนามัยในการกิน เพื่อลดโอกาสเสี่ยงที่จะเกิดขึ้นซ้ำครับ