อาการอักเสบของกระเพาะอาหารและลำไส้จากการติดเชื้อ: เมื่อไหร่ที่ควรดูแลตัวเองและเมื่อไหร่ที่ต้องไปหาหมอ

ท้องเสีย ปวดบิด คลื่นไส้ สัญญาณเตือนของอาการอักเสบของกระเพาะอาหารและลำไส้

หลายคนคงเคยมีประสบการณ์ที่จู่ๆ ก็รู้สึกปวดมวนท้องอย่างรุนแรง ตามมาด้วยอาการคลื่นไส้ อาเจียน หรือถ่ายเหลวไม่หยุด หลายครั้งเรามักโทษอาหารมื้อล่าสุดที่เพิ่งทานเข้าไป ซึ่งก็เป็นส่วนหนึ่งที่ถูกต้อง แต่ในทางการแพทย์ภาวะนี้ที่เราคุ้นหูกันว่าอาหารเป็นพิษ แท้จริงแล้วคือ อาการอักเสบของกระเพาะอาหารและลำไส้จากการติดเชื้อ ซึ่งเกิดจากเชื้อโรคที่แฝงตัวมากับอาหารหรือน้ำดื่มที่ไม่สะอาดนั่นเอง

เชื้อโรคตัวร้ายที่ทำให้ท้องไส้ปั่นป่วน

สาเหตุหลักของอาการอักเสบของกระเพาะอาหารและลำไส้จากการติดเชื้อ มักเกิดจากเจ้าเชื้อโรคตัวเล็กๆ ที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า ซึ่งแบ่งออกเป็นกลุ่มใหญ่ๆ ดังนี้

• เชื้อไวรัส: นี่คือสาเหตุที่พบบ่อยที่สุด โดยเฉพาะเชื้อโนโรไวรัสหรือโรตาไวรัส ซึ่งมักแพร่กระจายได้ง่ายในที่ที่มีคนอยู่รวมกันเยอะๆ
• เชื้อแบคทีเรีย: มักมากับอาหารที่ปรุงไม่สุก หรืออาหารที่วางทิ้งไว้นานจนบูดเสีย เช่น เชื้อซัลโมเนลลา หรือเชื้ออีโคไล
• เชื้อปรสิต: ถึงจะพบน้อยกว่า แต่ก็เป็นสาเหตุที่ทำให้อาการยืดเยื้อและรุนแรงได้

วิธีรับมือในช่วง 24-48 ชั่วโมงแรกที่อาการกำเริบ

เมื่ออาการเริ่มแสดงตัว สิ่งสำคัญที่สุดไม่ใช่การรีบกินยาหยุดถ่าย แต่คือการประคองร่างกายไม่ให้สูญเสียน้ำและเกลือแร่ไปมากกว่านี้

• จิบน้ำเกลือแร่ (ORS): แนะนำให้จิบทีละน้อยแต่จิบเรื่อยๆ ตลอดทั้งวัน ไม่ควรดื่มรวดเดียวหมดเพราะอาจกระตุ้นให้คลื่นไส้มากกว่าเดิม
• เลือกอาหารที่ย่อยง่าย: ในช่วงแรกควรทานอาหารรสอ่อน เช่น ข้าวต้ม หรือโจ๊ก หลีกเลี่ยงอาหารที่มีไขมันสูง นม หรืออาหารที่มีรสจัด
• งดยาหยุดถ่ายทันที: ร่างกายกำลังพยายามขับเชื้อโรคออกจากลำไส้ การกินยาหยุดถ่ายจะทำให้เชื้อโรคค้างอยู่ในร่างกายนานขึ้น ควรปล่อยให้ถ่ายจนกว่าอาการจะเริ่มเบาลง

อาการแบบไหนที่เตือนว่าร่างกายกำลังวิกฤตและต้องพบหมอทันที

แม้ส่วนใหญ่อาการอักเสบของกระเพาะอาหารและลำไส้จากการติดเชื้อจะหายได้เองภายใน 3-5 วัน แต่ถ้ามีอาการดังต่อไปนี้ อย่ารอช้าที่จะมาพบแพทย์

• ถ่ายเป็นมูกเลือด หรือถ่ายเป็นสีดำ
• อาเจียนรุนแรงจนไม่สามารถดื่มน้ำหรือทานอะไรได้เลย
• มีไข้สูงเกิน 38.5 องศาเซลเซียส
• มีอาการขาดน้ำรุนแรง เช่น ปากแห้งคอแห้ง ปัสสาวะออกน้อยหรือไม่มีปัสสาวะนานกว่า 6 ชั่วโมง หรือรู้สึกมึนงงเหมือนจะเป็นลม
• ปวดท้องรุนแรงมากผิดปกติจนกดลงไปที่ท้องแล้วรู้สึกเจ็บจี๊ดขึ้นมา

ป้องกันไว้อย่างไรไม่ให้กลับมาเป็นซ้ำ

หัวใจสำคัญของการป้องกันคือเรื่องความสะอาดในทุกขั้นตอน กินร้อน ช้อนกลาง ล้างมือ คือนิยามที่ใช้ได้ผลเสมอ หมั่นล้างมือด้วยสบู่ให้สะอาดก่อนทานอาหารและหลังเข้าห้องน้ำ รวมถึงเลือกทานอาหารที่ปรุงสุกใหม่เสมอ เพียงเท่านี้ก็จะช่วยลดความเสี่ยงจากการรับเชื้อโรคเข้าสู่ร่างกายได้เป็นอย่างดีแล้ว