อาการอักเสบของกระเพาะอาหารและลำไส้จากการติดเชื้อ: รับมืออย่างไรเมื่อท้องเสียฉับพลัน

ตื่นมาแล้วปวดท้องมวนท้อง จะรู้ได้อย่างไรว่าติดเชื้อที่ทางเดินอาหาร?

หลายคนคงเคยผ่านประสบการณ์แย่ๆ ที่จู่ๆ ก็รู้สึกปวดท้องบิดมวนขึ้นมาดื้อๆ ตามด้วยอาการถ่ายเหลวเป็นน้ำ หรือบางคนมีอาการคลื่นไส้พะอืดพะอมร่วมด้วย อาการเหล่านี้มักมาจากการได้รับเชื้อโรคผ่านทางอาหารหรือน้ำดื่มที่ไม่สะอาด ซึ่งในทางการแพทย์เราเรียกว่า อาการอักเสบของกระเพาะอาหารและลำไส้จากการติดเชื้อ โดยเจ้าตัวการมักจะเป็นเชื้อไวรัส หรือแบคทีเรียที่ปนเปื้อนมากับมื้ออาหารโปรดของเรานั่นเอง

ทำไมถึงปวดท้องบิดและถ่ายเหลวไม่หยุด?

เมื่อเชื้อโรคเดินทางเข้าสู่กระเพาะอาหารและลำไส้ ร่างกายจะมีกลไกพยายามกำจัดสิ่งแปลกปลอมเหล่านี้ออกไปอย่างรวดเร็ว ทำให้ลำไส้มีการบีบตัวมากกว่าปกติจนเกิดอาการปวดบิด และพยายามขับของเสียออกด้วยการถ่ายเหลว นอกจากนี้การอักเสบยังทำให้ลำไส้ดูดซึมน้ำกลับไม่ได้ตามปกติ ผลที่ตามมาคือเราจะสูญเสียน้ำและเกลือแร่ออกไปกับอุจจาระในปริมาณมาก ซึ่งเป็นจุดที่น่ากังวลที่สุดของอาการป่วยประเภทนี้

ช่วง 1-3 วันแรกของการป่วย: ต้องดูแลตัวเองอย่างไรให้ฟื้นตัวไว?

• เน้นจิบเกลือแร่ทดแทน: อย่าปล่อยให้ร่างกายขาดน้ำเด็ดขาด ให้จิบสารละลายเกลือแร่ (ORS) ทีละน้อยแต่บ่อยครั้งแทนการดื่มน้ำเปล่าเพียงอย่างเดียว
• พักลำไส้ด้วยอาหารอ่อน: ในช่วงแรกหากยังคลื่นไส้ ให้งดอาหารหนักไปก่อน พอเริ่มทานได้ให้เลือกเมนูย่อยง่าย เช่น ข้าวต้ม โจ๊ก หรือซุปใส และเลี่ยงอาหารรสจัด ของมัน ของทอด หรือนมวัว เพราะจะยิ่งกระตุ้นให้ลำไส้ทำงานหนัก
• งดซื้อยาหยุดถ่ายเอง: หลายคนรีบกินยาหยุดถ่ายทันทีที่ท้องเสีย ซึ่งความจริงแล้วไม่แนะนำ เพราะยาจะไปกักเก็บเชื้อโรคและสารพิษไว้ในลำไส้ ทำให้ร่างกายกำจัดเชื้อออกได้ช้าลง

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าไม่ควรดูแลตัวเองอยู่ที่บ้านแล้ว?

ถึงแม้อาการอักเสบของกระเพาะอาหารและลำไส้จากการติดเชื้อส่วนใหญ่จะหายได้เองภายในไม่กี่วัน แต่มีบางกรณีที่จำเป็นต้องให้แพทย์ตรวจดูอาการอย่างใกล้ชิด ได้แก่:

• มีไข้สูง หรือหนาวสั่นอย่างรุนแรง
• ถ่ายเป็นมูกเลือด หรือถ่ายเป็นสีดำ
• อาเจียนรุนแรงจนทานน้ำหรือยาไม่ได้เลย
• มีอาการขาดน้ำรุนแรง เช่น ปากแห้งคอแห้ง ปัสสาวะออกน้อยมาก อ่อนเพลียจนลุกไม่ขึ้น
• ปวดท้องรุนแรงมากขึ้นเรื่อยๆ แทนที่จะค่อยๆ ดีขึ้น

วิธีป้องกันไม่ให้เชื้อโรคกลับมาทำร้ายเราซ้ำอีก

กฎเหล็กของการป้องกันคือ กินร้อน ช้อนกลาง ล้างมือ การเลือกทานอาหารที่ปรุงสุกใหม่ สดสะอาด และล้างมือก่อนหยิบจับอาหารเข้าปากทุกครั้งถือเป็นเกราะป้องกันที่ดีที่สุด รวมถึงการหลีกเลี่ยงน้ำแข็งที่ไม่สะอาดหรือผักสดที่ไม่ได้ผ่านการล้างด้วยน้ำไหลผ่าน ก็ช่วยลดความเสี่ยงจากการรับเชื้อที่ปนเปื้อนมาได้เป็นอย่างดี