ช่วงนี้มีคนไข้หลายคนที่เพิ่งผ่าตัดลำไส้หรือกระเพาะอาหารแล้วกลับมาบ้าน มักจะกังวลเรื่องการขับถ่าย วันนี้หมออยากมาชวนคุยเรื่องใกล้ตัวที่หลายคนมองข้าม นั่นคือการแอบเหลือบมองเจ้าก้อนของเสียในโถส้วมก่อนกดชักโครกครับ ฟังดูอาจจะเขินๆ หน่อย แต่รู้ไหมครับว่านี่คือกระจกสะท้อนแผลด้านในที่แม่นยำมากตัวหนึ่งเลยทีเดียว
ทำไมคุณหมอถึงต้องให้ความสำคัญกับการขับถ่ายหลังผ่าตัด
เวลาที่เราผ่าตัดทางเดินอาหาร ไม่ว่าจะเป็นลำไส้ กระเพาะอาหาร หรือถุงน้ำดี ร่างกายต้องใช้เวลาปรับตัวค่อนข้างมาก ระบบย่อยอาหารและการดูดซึมยังทำงานไม่เต็มร้อย การที่เราคอยสังเกตความผิดปกติผ่านการขับถ่าย จึงเป็นวิธีเช็กสุขภาพแผลผ่าตัดที่ปลอดภัยและทำได้ด้วยตัวเองทุกวัน โดยเฉพาะเรื่องของสีอุจจาระที่มักจะส่งสัญญาณเตือนก่อนที่เราจะรู้สึกปวดท้องเสียอีกครับ
สีอุจจาระแบบไหนที่ปกติและบอกว่าลำไส้เริ่มฟื้นตัวดี
โดยทั่วไปแล้ว หลังจากผ่านการผ่าตัดมาสักระยะ เมื่อเราเริ่มทานอาหารได้ตามลำดับที่แพทย์แนะนำ สีอุจจาระมักจะวนเวียนอยู่แถวๆ โทนสีน้ำตาลอ่อน น้ำตาลเข้ม หรืออมเหลืองนิดหน่อย ซึ่งเป็นสีที่เกิดจากการทำงานปกติของน้ำดีและกากอาหาร หากน้องอึเริ่มมีหน้าตาประมาณนี้ หมอก็พอยิ้มออกได้ว่าระบบทางเดินอาหารเริ่มกลับมาทำงานประสานกันได้ดีแล้วครับ
สัญญาณอันตราย: เมื่ออุจจาระเปลี่ยนเป็นสีดำสนิทเหมือนยางมะตอย
อันนี้ต้องระวังให้มากๆ เลยครับ ถ้าตื่นมาเข้าห้องน้ำแล้วพบว่าอุจจาระมีสีดำเข้มจัด เหมือนยางมะตอย หรือมีลักษณะเหนียวหนืดและมีกลิ่นเหม็นคาวรุนแรงผิดปกติ นั่นอาจแปลว่ามีเลือดออกบริเวณทางเดินอาหารส่วนบน เช่น กระเพาะอาหารหรือลำไส้เล็กส่วนต้น เลือดที่ถูกย่อยผ่านกระบวนการย่อยอาหารจะเปลี่ยนเป็นสีดำ ถ้าเจอแบบนี้ อย่าเพิ่งนิ่งนอนใจเด็ดขาด ควรติดต่อโรงพยาบาลทันที
ระวังให้ดีถ้าเจออุจจาระสีแดงสดหรือมีเลือดปน
หากเราเข้าห้องน้ำแล้วพบว่ามีเลือดสีแดงสดปนออกมากับอุจจาระ หรือหยดลงในโถส้วมหลังถ่ายเสร็จ อาจเป็นสัญญาณว่ามีเลือดออกจากแผลผ่าตัดบริเวณลำไส้ใหญ่ส่วนปลายหรือทวารหนัก หรืออาจเกิดจากการที่แผลด้านในยังสมานตัวไม่สนิทและถูกกากอาหารเสียดสี แม้บางครั้งอาจเกิดจากการกินอาหารบางชนิดที่มีสีแดง แต่ถ้ามั่นใจว่าไม่ได้กินอะไรที่เป็นสีนั้น และมีอาการเพลียร่วมด้วย ต้องรีบมาให้แพทย์ตรวจเช็กซ้ำครับ
อุจจาระสีซีดขาวหรือสีดินน้ำมัน แปลว่าอะไรทำไมต้องรีบพบแพทย์
อีกหนึ่งสีที่อันตรายไม่แพ้กันคือสีซีดขาว หรือออกทางสีเหลืองอ่อนมากๆ จนเหมือนสีดินน้ำมันหรือสีผงซักฟอก อาการนี้มักจะบอกเราว่า ท่อน้ำดีอาจจะกำลังมีปัญหา มีการอุดตันทำให้น้ำดีไม่สามารถไหลลงมาคลุกเคล้ากับกากอาหารในลำไส้ได้ ซึ่งส่งผลต่อการย่อยไขมันโดยตรง หากใครผ่าตัดเกี่ยวกับตับ ทางเดินน้ำดี หรือถุงน้ำดี แล้วเจออุจจาระสีนี้ ต้องรีบมาพบแพทย์โดยด่วนครับ
วิธีดูแลตัวเองเรื่องการกินเพื่อให้อุจจาระกลับมาปกติ
การจะควบคุมให้การขับถ่ายเข้าที่ อาหารการกินคือหัวใจสำคัญครับในช่วงนี้ หมอแนะนำให้ยึดหลักดังนี้
- เน้นอาหารย่อยง่าย: เริ่มจากอาหารอ่อน ย่อยง่าย รสชาติไม่จัด เพื่อให้แผลผ่าตัดได้พักฟื้น
- ดื่มน้ำเปล่าให้เพียงพอ: น้ำช่วยให้กากอาหารนิ่มและขับถ่ายง่ายขึ้น ไม่ต้องออกแรงเบ่งซึ่งอาจกระทบกระเทือนแผล
- เพิ่มใยอาหารทีละน้อย: เมื่อลำไส้เริ่มทำงานดีขึ้น ค่อยๆ เพิ่มผักต้มเปื่อยหรือผลไม้ที่ไม่แสลง เพื่อช่วยปรับสมดุลการขับถ่าย
- หลีกเลี่ยงของมันของทอด: เพราะช่วงนี้ตับและถุงน้ำดีอาจยังปรับตัวได้ไม่เต็มที่ การกินไขมันมากๆ อาจทำให้ถ่ายเหลวหรือสีผิดปกติได้
การติดตามอาการหลังการผ่าตัดทางเดินอาหารผ่านการสังเกตสีอุจจาระ เป็นเรื่องใกล้ตัวที่ช่วยชีวิตคนไข้มานักต่อนักแล้วครับ หมออยากให้ทุกคนใส่ใจสุขภาพของตัวเองในทุกรายละเอียด หากพบความผิดปกติที่แปลกตาไปจากเดิม ไม่ต้องรอให้ถึงวันนัดตามอาการ โทรปรึกษาทีมแพทย์หรือเข้ามาตรวจเช็กความปลอดภัยไว้ก่อน ย่อมดีที่สุดเสมอครับ
