โรคพยาธิปากขอ: ภัยเงียบจากพื้นดินที่หลายคนมองข้าม

เคยสงสัยไหมว่าทำไมแค่เดินเท้าเปล่าบนดิน ถึงอาจป่วยเป็นโรคพยาธิปากขอได้

หลายคนมักคิดว่าพยาธิเป็นเรื่องไกลตัว หรือต้องกินอาหารไม่สะอาดเท่านั้นถึงจะเป็นได้ แต่จริงๆ แล้วพยาธิปากขอมีวิธีการเข้าสู่ร่างกายที่น่ากลัวและเงียบเชียบกว่านั้น เพราะมันสามารถไชผ่านผิวหนังโดยตรงเวลาที่เราเดินเท้าเปล่าบนดินที่มีตัวอ่อนของพยาธิปนเปื้อนอยู่ โดยเฉพาะบริเวณพื้นดินชื้นแฉะหรือตามสวนผลไม้ที่ใช้ปุ๋ยคอก

วงจรชีวิตของพยาธิปากขอที่แอบแฝงอยู่ใต้เท้า

เมื่อตัวอ่อนของพยาธิปากขอสัมผัสกับผิวหนังคน มันจะใช้เอนไซม์จากปากค่อยๆ ไชผ่านชั้นผิวหนังเข้าไปในกระแสเลือด จนไปถึงปอด แล้วเดินทางต่อไปยังลำไส้เล็ก ซึ่งเป็นที่ที่มันจะเกาะติดกับผนังลำไส้เพื่อดูดเลือดของเราเป็นอาหาร ด้วยความที่มันมีปากและฟันขนาดเล็กที่คมกริบ การดูดเลือดของมันจึงทำให้ผนังลำไส้เป็นแผลและเกิดการเสียเลือดเรื้อรังโดยที่เราไม่รู้ตัว

อาการเตือนภัยที่บอกว่าเรากำลังถูกพยาธิรุกราน

ช่วงเริ่มต้นที่พยาธิไชผ่านผิวหนัง เราอาจรู้สึกคันหรือเห็นเป็นรอยแดงนูนคล้ายทางเดินของแมลงกัดต่อย แต่เมื่อพยาธิเข้าไปถึงลำไส้ อาการจะชัดเจนขึ้นในรูปแบบของการสูญเสียเลือดเรื้อรัง ซึ่งส่งผลกระทบต่อร่างกายดังนี้

• อาการซีดหรือโลหิตจาง ซึ่งเป็นผลจากการที่พยาธิแย่งดูดเลือดไปในแต่ละวัน
• อาการอ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย หน้ามืด หรือวิงเวียนศีรษะจากการขาดเลือดไปเลี้ยงสมอง
• ปวดท้อง จุกเสียด หรือมีอาการท้องอืดไม่สบายท้องบ่อยครั้ง
• ในเด็กอาจพบภาวะเจริญเติบโตช้ากว่าวัย หรือมีอาการบวมตามตัวจากการขาดสารอาหารและโปรตีน

ตรวจเจอได้ยากแค่ไหน และรักษาอย่างไรให้หายขาด

การวินิจฉัยโรคพยาธิปากขอทำได้ไม่ยาก แต่ต้องอาศัยการตรวจอุจจาระเพื่อหาไข่พยาธิภายใต้กล้องจุลทรรศน์ หากพบเชื้อ แพทย์จะจ่ายยาถ่ายพยาธิเฉพาะกลุ่มที่มีประสิทธิภาพสูงในการกำจัดตัวพยาธิออกจากลำไส้ ซึ่งส่วนใหญ่ใช้เวลาทานยาเพียงไม่กี่วันก็สามารถกำจัดพยาธิได้เกือบทั้งหมด

ป้องกันตนเองอย่างไรให้ห่างไกลจากพยาธิปากขอ

การป้องกันที่ดีที่สุดคือการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในชีวิตประจำวันเพื่อตัดวงจรการติดเชื้อ ดังนี้

• หลีกเลี่ยงการเดินเท้าเปล่าบนพื้นดิน โดยเฉพาะในบริเวณที่เป็นดินโคลนหรือสวนเกษตร
• สวมรองเท้าบูทหรือรองเท้าหุ้มมิดชิดทุกครั้งเมื่อต้องทำงานในพื้นที่เสี่ยง
• การขับถ่ายต้องใช้ส้วมที่ถูกสุขลักษณะ เพื่อป้องกันไม่ให้ไข่พยาธิจากอุจจาระปนเปื้อนลงสู่ดิน
• ล้างมือก่อนรับประทานอาหารและล้างผักผลไม้ให้สะอาดเสมอ เพื่อลดความเสี่ยงจากการปนเปื้อนของไข่พยาธิในรูปแบบอื่น

หากรู้สึกว่าตัวเองมีอาการซีดผิดปกติโดยไม่ทราบสาเหตุ หรือมีอาการอ่อนเพลียเรื้อรัง การเข้ามาตรวจสุขภาพและตรวจอุจจาระกับแพทย์ถือเป็นเรื่องสำคัญที่ไม่ควรละเลย เพราะการตรวจพบและรักษาได้เร็ว จะช่วยให้ร่างกายฟื้นตัวจากภาวะโลหิตจางได้อย่างรวดเร็ว