เข้าใจเรื่องยาปฏิชีวนะ กินอย่างไรให้หายขาดและไม่ดื้อยา

เวลาไม่สบาย ทำไมหมอถึงจ่ายยาตัวนี้ให้?

หลายคนเวลาป่วยเป็นไข้หวัด เจ็บคอ หรือท้องเสีย มักจะคุ้นเคยกับการเดินไปร้านขายยาแล้วบอกเภสัชกรว่า ขอหายาฆ่าเชื้อมากินหน่อย โดยเข้าใจว่ายาตัวนี้จะช่วยให้หายป่วยได้เร็วขึ้น แต่ในความเป็นจริงแล้ว การกินยาปฏิชีวนะหรือที่หลายคนติดปากเรียกว่ายาฆ่าเชื้อนั้น มีเงื่อนไขและข้อจำกัดมากกว่าที่คิด หมอเลยอยากชวนทุกคนมาทำความเข้าใจวิธีใช้ยาตัวนี้ให้ถูกต้อง เพื่อความปลอดภัยและป้องกันปัญหาเชื้อดื้อยาที่กำลังเป็นวิกฤตสุขภาพระดับโลกในตอนนี้

ความจริงเรื่องเชื้อโรค ยาปฏิชีวนะรักษาอะไรได้บ้าง?

ก่อนอื่นเราต้องแยกให้ออกก่อนว่าต้นเหตุของอาการป่วยมาจากอะไร เพราะร่างกายของเราไม่ได้ติดเชื้อจากสิ่งมีชีวิตชนิดเดียวกัน แบ่งง่ายๆ เป็นสองกลุ่มหลัก ดังนี้

• กลุ่มแบคทีเรีย: เจ้าตัวนี้แหละคือเป้าหมายหลักของยาปฏิชีวนะ เช่น โรคคออักเสบจากแบคทีเรีย แผลติดเชื้อ หรือปอดบวมบางชนิด ยาจะเข้าไปจัดการทำลายผนังเซลล์หรือยับยั้งการเจริญเติบโตของแบคทีเรียเหล่านี้
• กลุ่มไวรัส: ส่วนใหญ่ของโรคไข้หวัด น้ำมูกไหล เจ็บคอช่วงแรก หรือไข้หวัดใหญ่ เกิดจากไวรัส ซึ่งยาปฏิชีวนะไม่มีผลใดๆ กับไวรัสเลย ต่อให้กินเข้าไปก็ไม่ช่วยให้หายเร็วขึ้นแถมยังเป็นการทำร้ายร่างกายโดยเปล่าประโยชน์

กินยาไม่ครบโดส อันตรายกว่าที่คิด

เมื่อหมอหรือแพทย์จ่ายยาปฏิชีวนะให้ สิ่งสำคัญที่สุดคือการกินยาให้ครบตามจำนวนและระยะเวลาที่กำหนด แม้ว่าอาการจะดีขึ้นตั้งแต่สองสามวันแรกแล้วก็ตาม หลายคนมักจะหยุดกินยาเองเพราะไม่อยากกินยาต่อ หรือเก็บยาที่เหลือไว้กินครั้งหน้า การทำแบบนั้นคือจุดเริ่มต้นของการสร้างเชื้อดื้อยา เพราะยาที่กินเข้าไปในปริมาณที่ไม่มากพอจะกำจัดแบคทีเรียที่อ่อนแอได้ แต่กลับเหลือแบคทีเรียที่แข็งแกร่งรอดชีวิตไปได้ มันจะเรียนรู้และพัฒนาเกราะป้องกันตัวเอง จนกลายเป็นเชื้อดื้อยาที่ครั้งหน้าใช้ยาเดิมรักษาจะไม่หายอีกต่อไป

ความเข้าใจผิดยอดฮิตที่ควรเลิกทำทันที

เรื่องการใช้ยาปฏิชีวนะยังมีสิ่งเข้าใจผิดหลายอย่างที่หมอเจอประจำในห้องตรวจ

• แชร์ยากับคนในครอบครัว: อาการเจ็บป่วยที่ดูคล้ายกัน อาจเกิดจากเชื้อคนละชนิด หรือยาตัวเดิมอาจไม่เหมาะกับน้ำหนักตัวและโรคของอีกคน
• ซื้อยากินเองจากร้านขายยา: การวินิจฉัยโรคด้วยตัวเองและเลือกซื้อยาปฏิชีวนะมากินเองมีความเสี่ยงสูงที่จะใช้ยาผิดประเภท
• เก็บยาเก่าไว้กินเอง: ยาปฏิชีวนะส่วนใหญ่ที่ถูกแบ่งจ่ายมา มักไม่ควรเก็บไว้ใช้ในครั้งถัดไปเพราะยาอาจเสื่อมสภาพ

วิธีสังเกตอาการแพ้ยาและความปลอดภัยเบื้องต้น

ระหว่างที่กำลังกินยาปฏิชีวนะ หากมีอาการผิดปกติเกิดขึ้น เช่น มีผื่นแดงขึ้นตามตัว หน้าบวม หายใจไม่ออก หรือแน่นหน้าอก ให้หยุดยาและไปโรงพยาบาลทันที เพราะนั่นอาจเป็นสัญญาณเตือนของการแพ้ยา นอกจากนี้ ผลข้างเคียงทั่วไปที่พบได้คืออาการคลื่นไส้ ท้องเสียเล็กน้อยจากการที่ยาไปทำลายแบคทีเรียดีในลำไส้ การกินยาพร้อมอาหารหรือการปรึกษาแพทย์และเภสัชกรทุกครั้งก่อนเริ่มยาจึงเป็นสิ่งที่ดีที่สุด