เจาะลึก ปัจจัยเสี่ยงของการเกิดท่อน้ำนมอุดตัน ที่แม่ให้นมลูกต้องระวัง

ท่อน้ำนมอุดตันเกิดจากอะไร ทำไมถึงเจ็บปวดนัก

สำหรับคุณแม่มือใหม่ที่กำลังให้นมลูก คงเคยผ่านเหตุการณ์เต้านมแข็งเป็นก้อน มีอาการปวดจี๊ดๆ หรือรู้สึกเหมือนมีอะไรมาขวางทางน้ำนมเอาไว้ อาการเหล่านี้มักมีสาเหตุมาจากท่อน้ำนมอุดตัน ซึ่งเกิดจากน้ำนมที่ค้างอยู่ในท่อมีความข้นหนืดจนจับตัวเป็นก้อน หรือมีสิ่งผิดปกติบางอย่างไปขวางทางไหลของน้ำนม จนทำให้เกิดการอักเสบและเจ็บปวดตามมา

ลูกดูดนมไม่เกลี้ยงเต้า ตัวการอันดับหนึ่งที่พบบ่อย

สาเหตุหลักที่หมอพบมากที่สุดคือ การที่น้ำนมระบายออกไม่หมดจากเต้า ซึ่งอาจเกิดจากหลายปัจจัย เช่น ลูกเข้าเต้าผิดท่า ทำให้ดูดนมไม่แรงพอ หรือตัวคุณแม่เองมีระยะห่างของการให้นมลูกนานเกินไป จนน้ำนมค้างเต้านานและเริ่มข้นขึ้น เมื่อน้ำนมค้างอยู่บ่อยๆ แรงดันในท่อน้ำนมก็จะสูงขึ้นจนเกิดเป็นก้อนอุดตันในที่สุด

เสื้อชั้นในคับเกินไป หรือแรงกดทับที่ทำให้ท่อน้ำนมตีบ

หลายคนมองข้ามเรื่องชุดชั้นในไป แต่จริงๆ แล้วการสวมบราที่รัดแน่นเกินไป หรือมีโครงเหล็กที่กดทับบริเวณเต้านม รวมถึงนิสัยการนอนคว่ำหรือการใช้สายกระเป๋าคาดทับหน้าอก แรงกดเหล่านี้จะไปบีบให้ท่อน้ำนมตีบแคบลง ทำให้น้ำนมไหลผ่านได้ยากขึ้นโดยเฉพาะบริเวณขอบเต้า

ความเครียดและการพักผ่อนน้อยส่งผลอย่างไรต่อน้ำนม

ร่างกายคุณแม่มีความสัมพันธ์กับฮอร์โมนโดยตรง เมื่อไหร่ที่คุณแม่เครียดสะสม พักผ่อนไม่เพียงพอ หรือร่างกายอ่อนล้า ฮอร์โมนที่ช่วยในการหลั่งน้ำนมจะทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ ทำให้การบีบตัวของท่อน้ำนมลดลง น้ำนมที่ค้างอยู่จึงมีโอกาสเปลี่ยนสภาพเป็นก้อนอุดตันได้ง่ายกว่าปกติ

พฤติกรรมการกินอาหารที่มีไขมันสูง

แม้จะยังไม่มีข้อสรุปชัดเจนทางการแพทย์ร้อยเปอร์เซ็นต์ แต่ในเชิงปฏิบัติ หมอมักพบว่าการที่คุณแม่ทานอาหารที่มีไขมันอิ่มตัวสูงหรือของทอดเป็นประจำ อาจทำให้น้ำนมมีความหนืดข้นขึ้นได้ ซึ่งเมื่อรวมกับการระบายน้ำนมที่ไม่ดีพอ ก็จะกลายเป็นปัจจัยเสริมที่ทำให้ท่อน้ำนมอุดตันได้ง่ายขึ้น

ดูแลตัวเองอย่างไรเมื่อเริ่มรู้สึกเป็นก้อน

• กระตุ้นการให้นมลูกบ่อยขึ้น โดยให้ลูกดูดข้างที่มีปัญหาเป็นหลัก
• ปรับท่าอุ้มลูกให้คางของลูกชี้ไปทางก้อนที่อุดตัน เพราะจะเป็นจุดที่น้ำนมไหลได้สะดวกที่สุด
• ประคบอุ่นบริเวณที่เป็นก้อนก่อนให้นมลูก หรือใช้วิธีนวดเบาๆ ขณะอาบน้ำอุ่น เพื่อช่วยให้น้ำนมที่ข้นหนืดไหลออกได้ง่ายขึ้น
• ดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอเพื่อลดความหนืดของน้ำนม

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาหมอ

หากลองแก้ไขเบื้องต้นแล้วก้อนยังไม่หาย หรือเริ่มมีอาการไข้สูง ปวดบวมแดงบริเวณเต้าอย่างชัดเจน หรือรู้สึกหนาวสั่นคล้ายจะเป็นไข้หวัดใหญ่ อาการเหล่านี้อาจไม่ใช่แค่ท่อน้ำนมอุดตันธรรมดา แต่อาจเริ่มมีการติดเชื้อเต้านมอักเสบร่วมด้วย ซึ่งในกรณีนี้จำเป็นต้องได้รับยาปฏิชีวนะและการดูแลจากแพทย์อย่างใกล้ชิด