ตรวจปัสสาวะแค่นี้ บอกอะไรเราได้บ้าง ทำไมหมอถึงชอบสั่งตรวจจัง

ตรวจปัสสาวะแต่ละครั้ง ไม่ใช่แค่เรื่องของการดูว่าติดเชื้อหรือไม่

เวลามาหาหมอ หลายคนอาจจะสงสัยว่าทำไมต้องเก็บตัวอย่างปัสสาวะไปตรวจบ่อยจัง ทั้งที่บางทีไม่ได้มีอาการปวดท้องหรือแสบเวลาปัสสาวะเลย การตรวจวิเคราะห์ปัสสาวะเพื่อวินิจฉัยโรค (Urinalysis) ถือเป็นด่านหน้าสำคัญของการตรวจสุขภาพ เพราะในปัสสาวะหนึ่งกระปุกเล็กๆ สามารถบอกข้อมูลสภาพร่างกายภายในของเราได้หลายอย่าง ตั้งแต่เรื่องเบาหวาน โรคไต ไปจนถึงปัญหาเกี่ยวกับทางเดินปัสสาวะที่เพิ่งเริ่มต้น

สี กลิ่น และความขุ่นของปัสสาวะ บอกใบ้อะไรได้บ้าง

เวลาตรวจปัสสาวะ หมอไม่ได้ดูแค่ผลจากเครื่องมือเท่านั้น แต่จะเริ่มจากการดูด้วยตาเปล่าก่อน สีปัสสาวะที่เปลี่ยนไปมักเป็นสัญญาณเตือนแรก เช่น หากมีสีแดงหรือสีน้ำล้างเนื้อ อาจหมายถึงมีเลือดปน ซึ่งต้องสืบต่อว่ามาจากนิ่วหรือการอักเสบ แต่ถ้าปัสสาวะขุ่นผิดปกติ อาจเป็นสัญญาณของการติดเชื้อในทางเดินปัสสาวะที่มีหนองปนออกมา ส่วนเรื่องกลิ่นที่ฉุนจัดผิดปกติ ก็มักสัมพันธ์กับการดื่มน้ำน้อยหรือการติดเชื้อเช่นกัน

การตรวจความเข้มข้นและค่าความเป็นกรดด่าง

ค่าเหล่านี้บอกได้ว่าไตของเราทำงานได้ดีแค่ไหน ถ้าปัสสาวะมีความเข้มข้นต่ำเกินไปอาจหมายถึงไตเริ่มสูญเสียความสามารถในการคัดกรอง หรือการดื่มน้ำมากเกินความจำเป็น ส่วนค่าความเป็นกรดด่าง (pH) จะช่วยให้หมอวิเคราะห์ได้ว่า คนไข้มีความเสี่ยงต่อการเกิดนิ่วในไตชนิดไหนบ้าง ซึ่งข้อมูลส่วนนี้มีประโยชน์มากในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการกินอาหารเพื่อป้องกันนิ่วในอนาคต

เจาะลึกสิ่งที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า ทั้งน้ำตาลและโปรตีน

ส่วนที่สำคัญที่สุดในการตรวจคือการใช้แถบวัดจุ่มลงไปเพื่อดูค่าทางเคมีที่ผิดปกติ:

• โปรตีนในปัสสาวะ: ปกติแล้วไตจะทำหน้าที่กั้นไม่ให้โปรตีนหลุดออกมา หากตรวจพบโปรตีนรั่วออกมา นั่นเป็นสัญญาณว่าหน่วยไตอาจกำลังมีปัญหาหรืออักเสบ ต้องรีบตรวจซ้ำเพื่อหาสาเหตุ
• น้ำตาลในปัสสาวะ: แม้จะไม่ได้บ่งชี้ว่าเป็นเบาหวานร้อยเปอร์เซ็นต์ แต่ถ้าพบน้ำตาลในปัสสาวะแสดงว่าระดับน้ำตาลในเลือดสูงเกินกว่าที่ไตจะดูดกลับได้หมด เป็นสัญญาณเตือนให้ต้องไปเจาะเลือดตรวจเบาหวานทันที

ตรวจพบเซลล์เม็ดเลือดและแบคทีเรีย แปลว่าอะไร

ขั้นตอนสุดท้ายคือการส่องกล้องดูตะกอนในปัสสาวะเพื่อดูว่ามีเซลล์อะไรผิดปกติบ้าง ถ้าพบเม็ดเลือดขาวจำนวนมาก มักฟันธงได้ว่ามีการอักเสบหรือติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะ แต่ถ้าพบผลึกนิ่ว (Crystals) หมอก็จะแนะนำวิธีดื่มน้ำหรือเลี่ยงอาหารบางชนิด เพื่อไม่ให้ผลึกเหล่านั้นรวมตัวกันกลายเป็นนิ่วก้อนใหญ่ที่ทำให้ปวดท้องทรมานในอนาคต

เตรียมตัวอย่างไรให้ผลตรวจแม่นยำที่สุด

เพื่อให้ได้ผลการตรวจที่สะท้อนสุขภาพจริงๆ สิ่งที่สำคัญคือการเก็บตัวอย่างปัสสาวะแบบกลางกระแส (Mid-stream urine) คือการปล่อยปัสสาวะช่วงแรกทิ้งไปก่อน แล้วค่อยเก็บตัวอย่างในช่วงกลาง เพื่อลดการปนเปื้อนจากเชื้อแบคทีเรียหรือสิ่งสกปรกที่อยู่บริเวณปากท่อปัสสาวะด้านนอก เพราะหากเก็บไม่ถูกวิธี อาจทำให้ผลการตรวจคลาดเคลื่อนและนำไปสู่ความกังวลใจโดยไม่จำเป็น