เข้าใจเรื่องภาวะผลข้างเคียงจากการได้รับวัคซีนตามวัย ป้องกันอย่างไรให้สบายใจ

ลูกน้อยหรือตัวเราเองเพิ่งไปรับวัคซีนมา แล้วทำไมถึงมีไข้ ปวดแขน หรือเพลีย?

เวลาที่คนไข้พาเด็กๆ มาฉีดวัคซีนตามวัย หรือแม้แต่ผู้ใหญ่ที่เพิ่งไปรับวัคซีนประจำปีกลับมา สิ่งที่มักจะได้ยินบ่อยที่สุดคือ อาการไขุ้มๆ ปวดบวมตรงรอยเข็ม หรือรู้สึกเพลียเหมือนจะป่วย ซึ่งจริงๆ แล้วอาการเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าร่างกายกำลังแย่ลงนะครับ แต่เป็นสัญญาณบวกที่บอกว่าระบบภูมิคุ้มกันของเรากำลังทำงานอย่างขยันขันแข็งในการสร้างเกราะป้องกันโรคต่างหาก

ช่วง 24-48 ชั่วโมงแรกหลังฉีดวัคซีน: สังเกตอาการอย่างไร?

วันแรกๆ หลังฉีดวัคซีน ร่างกายมักจะแสดงปฏิกิริยาตอบสนองออกมาให้เห็น ซึ่งเป็นเรื่องปกติธรรมดามากๆ อาการที่เราพบได้บ่อย ได้แก่:

• มีไข้ต่ำๆ: มักจะเกิดขึ้นภายใน 24 ชั่วโมงแรกและหายไปได้เองภายในสองวัน
• ปวด บวม แดง คัน: บริเวณที่ฉีดยา ไม่ว่าจะเป็นต้นแขนหรือหน้าขาของเด็กเล็ก
• รู้สึกอ่อนเพลีย ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ: คล้ายกับอาการเริ่มต้นของไข้หวัด
• งอแงในเด็กเล็ก หรือเบื่ออาหารเล็กน้อย: ซึ่งสัมพันธ์กับอาการไข้และปวดเนื้อตัว

วิธีประคบเย็น-ประคบร้อน ลดอาการปวดตึงอย่างถูกวิธี

หลายคนมักสับสนว่าตกลงแล้วควรประคบเย็นหรือประคบร้อนกันแน่หลังฉีดวัคซีน หลักการง่ายๆ ที่หมอแนะนำคือ ในช่วง 24-48 ชั่วโมงแรก หากมีอาการบวมแดงและปวดตึงที่แผล ให้ใช้ผ้าห่อน้ำแข็งหรือเจลเย็นประคบครั้งละ 15 นาที เพื่อช่วยลดการอักเสบและบรรเทาอาการปวด แต่ถ้าผ่านไปเกินสองวันแล้วยังมีอาการตึงเหลืออยู่ สามารถเปลี่ยนมาประคบอุ่นเพื่อให้เลือดไหลเวียนดีขึ้นได้ครับ

กินยาแก้ปวดพาราเซตามอลอย่างไรให้ปลอดภัย

อาการปวดหรือมีไข้หลังฉีดวัคซีน สามารถบรรเทาได้ด้วยยาลดไข้พาราเซตามอล โดยในเด็กจะต้องคำนวณปริมาณยาตามน้ำหนักตัวอย่างเคร่งครัด เพื่อความปลอดภัยและประสิทธิภาพในการลดไข้ ส่วนผู้ใหญ่สามารถรับประทานตามขนาดมาตรฐานได้เมื่อมีอาการปวดมากหรือมีไข้สูง แต่ไม่จำเป็นต้องกินดักไว้ก่อนล่วงหน้าตั้งแต่ก่อนฉีดวัคซีนนะครับ เพราะอาจไปลดประสิทธิภาพบางส่วนของวัคซีนลงได้

ข้อควรระวังในการดูแลตัวเองและคนในครอบครัว

นอกจากการกินยาและการประคบแล้ว การพักผ่อนให้เพียงพอ ดื่มน้ำสะอาดมากๆ และสวมใส่เสื้อผ้าที่ใส่สบายไม่รัดแน่นจนเกินไปบริเวณที่ฉีดวัคซีน จะช่วยให้ร่างกายฟื้นตัวได้เร็วขึ้น สิ่งสำคัญคือพยายามอย่าไปนวด คลึง หรือกดแรงๆ บริเวณรอยเข็ม เพราะอาจทำให้เกิดการอักเสบและบวมช้ำมากขึ้นกว่าเดิม

อาการแบบไหนหลังฉีดวัคซีน ที่ต้องรีบไปพบแพทย์ทันที?

แม้ว่าผลข้างเคียงส่วนใหญ่จะหายได้เองภายในไม่กี่วัน แต่ก็มีอาการบางอย่างที่เป็นสัญญาณเตือนว่าอาจเกิดภาวะแพ้รุนแรง ซึ่งต้องได้รับการดูแลจากแพทย์อย่างเร่งด่วน ได้แก่:

• มีผื่นลมพิษขึ้นกระจายทั่วตัว หน้าบวม หรือริมฝีปากบวม
• หายใจลำบาก หายใจมีเสียงหวีด หรือแน่นหน้าอก
• มีไข้สูงมากเกินกว่า 39องศาเซลเซียส และเช็ดตัวลดไข้แล้วไม่ยอมลง
• ซึมมากผิดปกติ หรือชักเกร็งในเด็กเล็ก

หากมีอาการเหล่านี้เกิดขึ้นภายในไม่กี่นาทีถึงไม่กี่ชั่วโมงหลังฉีดวัคซีน ควรรีบพาไปโรงพยาบาลใกล้บ้านทันทีเพื่อให้แพทย์ประเมินอาการและให้การรักษาอย่างทันท่วงทีครับ