เสียงหายใจครืดคราดแบบ Rhonchi คืออะไร และบอกอะไรเกี่ยวกับสุขภาพปอดของเรา

เวลาที่เราพาคนไข้มาตรวจแล้วใช้หูฟังตรวจโรคฟังเสียงหายใจ สิ่งหนึ่งที่หมอมักจะได้ยินบ่อยๆ นอกเหนือจากเสียงลมเข้าออกปกติ ก็คือเสียงแปลกปลอมในหลอดลม วันนี้เราจะมาทำความรู้จักกับเสียงหนึ่งที่ชื่อว่า รอนคี กันให้มากขึ้น ว่ามันคืออะไร เกิดจากอะไร และทำไมเวลาหมอฟังเจอถึงต้องรีบหาสสาเหตุ

เสียงรอนคีคืออะไร และหน้าตาของเสียงเป็นอย่างไร

ถ้าจะให้เห็นภาพง่ายที่สุด เสียงรอนคี (Rhonchi) คือเสียงหายใจผิดปกติที่มีลักษณะคล้ายเสียงกรน เสียงครืดคราด หรือเสียงต่ำทุ้มในลำคอ เวลามีลมหายใจผ่านเข้าไปในหลอดลมที่ตีบแคบลง เสียงนี้มักจะดังชัดเจนตอนที่เราหายใจออก และบางครั้งถ้าคนไข้มีเสมหะอยู่ในหลอดลมใหญ่ เราอาจจะสัมผัสได้ถึงแรงสั่นสะเทือนเวลาเอามือแตะที่หน้าอกด้วยซ้ำ

ทำไมหลอดลมถึงส่งเสียงครืดคราดแบบนี้ออกมา

สาเหตุหลักที่ทำให้เกิดเสียงรอนคีขึ้นมาได้ มาจากการที่ทางเดินหายใจส่วนใหญ่หรือหลอดลมเกิดการตีบแคบลง ซึ่งอาจไม่ได้ตีบเพราะโครงสร้าง แต่เกิดจากสิ่งกีดขวางที่อยู่ข้างใน เช่น มีเสมหะปริมาณมากเหนียวข้นไปติดอยู่ หลอดลมพยายามบีตัว หรือมีอาการบวมอักเสบจากโรคประจำตัวบางอย่าง

โรคและภาวะที่มักจะมาพร้อมกับเสียงรอนคี

เมื่อหมอฟังได้ยินเสียงรอนคี มักจะนึกถึงโรคกลุ่มทางเดินหายใจอักเสบเป็นอันดับแรกๆ เช่น:

• โรคหลอดลมอักเสบเรื้อรัง (Chronic Bronchitis): มักจะมีเสมหะในหลอดลมเยอะ ทำให้เกิดเสียงครืดคราดเวลาหายใจ
• โรคหอบหืด (Asthma): ในช่วงที่หลอดลมเกร็งและมีเสมหะ ก็อาจได้ยินเสียงนี้ผสมผสานกับเสียงหวีดได้
• การติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนล่าง: ทั้งจากไวรัสหรือแบคทีเรียที่ทำให้ร่างกายขับเสมหะออกมามากกว่าปกติ

ความแตกต่างระหว่างเสียงรอนคีกับเสียงหายใจผิดปกติแบบอื่น

คนไข้หลายคนมักจะสับสนระหว่างเสียงรอนคีกับเสียงอื่นๆ ที่หมอฟังเจอ โดยจุดสังเกตง่ายๆ มีดังนี้

• เสียงรอนคี (Rhonchi): เสียงต่ำ ทุ้ม คล้ายเสียงกรน เกิดจากหลอดลมใหญ่มีเสมหะหรือตีบแคบ
• เสียงวีด (Wheezes): เสียงแหลมสูง คล้ายเสียงนกหวีด เกิดจากหลอดลมขนาดเล็กตีบเกร็ง มักพบในคนเป็นหอบหืด
• เสียงกรอบแกรบ (Crackles): เสียงเหมือนขยี้กระดาษ เกิดจากมีน้ำหรือถุงลมพองตัวในเนื้อปอดส่วนลึก

เสียงรอนคีแบบไหนที่แปลว่าอาการเริ่มน่าเป็นห่วง

แม้ว่าเสียงรอนคีส่วนใหญ่จะเกิดจากเสมหะที่ขับออกได้ แต่ถ้ามีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย แปลว่าหลอดลมอาจจะตีบมากเกินไปจนอันตราย:

• หายใจลำบาก หายใจไม่อิ่ม หรือรู้สึกแน่นหน้าอกตลอดเวลา
• มีอาการไอเรื้อรังรุนแรงจนนอนไม่ได้
• มีไข้สูงร่วมกับเสมหะเปลี่ยนสีเป็นสีเขียวเข้มหรือมีเลือดปน
• ริมฝีปากหรือปลายนิ้วเริ่มมีสีคล้ำลงจากภาวะขาดออกซิเจน

วิธีดูแลตัวเองเมื่อมีอาการหลอดลมตีบและมีเสมหะครืดคราด

หากคุณเริ่มสังเกตว่าตัวเองหายใจมีเสียงครืดคราด สิ่งสำคัญคือการช่วยให้ทางเดินหายใจโล่งขึ้น เริ่มจากการดื่มน้ำอุ่นให้มากๆ เพื่อช่วยละลายเสมหะที่เหนียวข้นให้ออกมาง่ายขึ้น หลีกเลี่ยงฝุ่น ควัน บุหรี่ หรือมลพิษที่ไปกระตุ้นให้หลอดลมระคายเคืองมากขึ้น และหากอาการไม่ดีขึ้นในสองสามวัน ควรมาพบแพทย์เพื่อตรวจฟังเสียงปอดอย่างละเอียดและรับยาขยายหลอดลมหรือยาละลายเสมหะที่ตรงจุด