เสียงหายใจครืดคราดแบบ Rhonchi คืออะไร และร่างกายกำลังบอกอะไรเราอยู่?

เวลาที่เราตรวจคนไข้ที่มีอาการไอ มีเสมหะ หรือหายใจไม่ค่อยสะดวก นอกจากจะใช้หูฟังตรวจดูการทำงานของปอดแล้ว สิ่งหนึ่งที่เรามักจะได้ยินบ่อยๆ ผ่านเครื่องฟังตรวจก็คือ เสียงผิดปกติในทางเดินหายใจ ซึ่งหนึ่งในเสียงที่หมอเจอได้บ่อยและอยากชวนมาทำความเข้าใจกันวันนี้ก็คือเสียงที่เรียกว่า Rhonchi ครับ

หลายคนพอได้ยินชื่อทางการแพทย์แบบนี้ก็อาจจะรู้สึกกังวลว่ามันคือโรคอะไรที่ร้ายแรงหรือเปล่า ในความเป็นจริงแล้ว มันคือลักษณะของเสียงหายใจที่บ่งบอกถึงความผิดปกติบางอย่างในหลอดลมของเรา ลองนึกภาพตามง่ายๆ เวลาที่เราเป่าลมผ่านท่อที่มีน้ำหรือมีสิ่งกีดขวางอยู่ข้างใน มันก็จะเกิดเสียงดังฮือๆ หรือเสียงต่ำๆ คล้ายเสียงกรน ซึ่งนี่แหละคือคาแรคเตอร์หลักของเสียงนี้ครับ

เสียงหายใจแบบนี้เกิดขึ้นได้อย่างไร และทำไมเราถึงได้ยินมัน?

เวลาที่เราหายใจเข้าและออก อากาศควรจะไหลผ่านหลอดลมเข้าไปในปอดได้อย่างราบรื่นและเงียบสงบ แต่ถ้าวันไหนที่หลอดลมของเราเกิดตีบแคบลง หรือมีเสมหะเหนียวข้นไปติดค้างอยู่ข้างใน ทางเดินของลมหายใจก็จะแคบลงและเกิดการสั่นสะเทือน

เมื่อลมวิ่งผ่านสิ่งกีดขวางเหล่านั้น จึงเกิดเป็นเสียงต่ำๆ ทุ้มๆ คล้ายเสียงกรนที่เราเรียกว่า Rhonchi ขึ้นมา ซึ่งสาเหตุหลักมักจะมาจาก:

• มีเสมหะปริมาณมาก: เสมหะที่ข้นเหนียวไปขวางทางเดินหายใจส่วนใหญ่
• หลอดลมตีบตัว: จากอาการอักเสบ บวม หรือการเกร็งตัวของกล้ามเนื้อรอบหลอดลม
• โรคประจำตัวเดิม: เช่น โรคหลอดลมอักเสบเรื้อรัง หรือโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง

อาการแบบไหนที่มักมาคู่กับเสียงหายใจแปลกๆ นี้?

คนไข้ที่เวลาหมอใช้หูฟังแล้วได้ยินเสียงนี้ ส่วนใหญ่ไม่ได้มาด้วยเรื่องเสียงหายใจอย่างเดียวหรอกครับ แต่จะมีอาการอื่นๆ ร่วมด้วยเสมอเพื่อนนอนไม่หลับและสร้างความรำคาญใจ เช่น

• มีอาการไอเรื้อรัง ทั้งไอแห้งหรือไอมีเสมหะร่วมด้วย
• รู้สึกแน่นหน้าอก หายใจแล้วไม่ค่อยเต็มปอด
• เหนื่อยง่ายกว่าปกติเวลาเดินหรือทำกิจกรรมเบาๆ
• มีเสมหะเหนียวข้น ขับออกยาก

โรคอะไรบ้างซ่อนอยู่เบื้องหลังเสียงหายใจนี้?

เสียงนี้ไม่ใช่โรค แต่มันคือสัญญาณเตือนจากร่างกายที่บอกว่าระบบทางเดินหายใจกำลังมีปัญหา โรคที่เราพบบ่อยและมักจะมีเสียงนี้ร่วมด้วย ได้แก่

• โรคหลอดลมอักเสบ (Bronchitis): ไม่ว่าจะเป็นแบบเฉียบพลันจากการติดเชื้อหวัด หรือแบบเรื้อรังในคนที่สูบบุหรี่
• โรคหอบหืด (Asthma): ในบางจังหวะที่หลอดลมบวมเกร็งก็อาจตรวจพบเสียงลักษณะนี้ได้เช่นกัน
• โรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง (COPD): มักพบในผู้สูงอายุหรือผู้ที่สูบบุหรี่มานาน ทำให้มีเสมหะคั่งค้างในหลอดลมตลอดเวลา

สัญญาณเตือนแบบไหนที่ควรมาพบแพทย์โดยเร็ว?

หากคุณหรือคนใกล้ตัวเริ่มมีอาการไอเรื้อรัง มีเสียงหายใจแปลกๆ หรือรู้สึกเหนื่อยหอบร่วมด้วย ไม่ควรปล่อยทิ้งไว้จนอาการลุกลามครับ ยิ่งถ้ามีอาการเหล่านี้ร่วมด้วยควรมาพบแพทย์ทันที

• หายใจลำบาก หายใจหอบถี่ หรือใช้กล้ามเนื้อหน้าอกช่วยหายใจ
• มีไข้สูงร่วมกับอาการไอมีเสมหะสีเขียวหรือสีเหลืองเข้ม
• ริมฝีปากหรือปลายนิ้วเริ่มมีสีคล้ำลง ซึ่งแสดงว่าร่างกายได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอ
• อาการแน่นหน้าอกเป็นมากขึ้นเรื่อยๆ จนรบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน

การตรวจวินิจฉัยตั้งแต่เนิ่นๆ ไม่ว่าจะเป็นการฟังเสียงปอด การเอกซเรย์ หรือการตรวจสมรรถภาพปอด จะช่วยให้แพทย์หาสาเหตุที่แท้จริงและให้การรักษาได้อย่างตรงจุด ไม่ว่าจะเป็นการให้ยาขยายหลอดลม ยาละลายเสมหะ หรือการรักษาโรคประจำตัวที่เป็นต้นเหตุครับ