ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำจากการรักษา เรื่องใกล้ตัวที่คนไข้เบาหวานควรรู้

ทำไมคนไข้เบาหวานถึงเสี่ยงเจอกับภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ?

หลายคนมักโฟกัสแค่เรื่องการคุมน้ำตาลไม่ให้สูงเกินไป แต่ในฐานะหมอ ผมอยากบอกว่าภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำจากการรักษา เป็นเรื่องที่อันตรายไม่แพ้กัน โดยเฉพาะในกลุ่มคนที่ต้องใช้ยาฉีดอินซูลินหรือยาเม็ดบางชนิด ภาวะนี้ไม่ได้เกิดจากโรคโดยตรง แต่เกิดจากการที่ยาทำงานได้ผลดีเกินไป หรือร่างกายได้รับพลังงานไม่สมดุลกับปริมาณยาที่ได้รับ ทำให้ระดับน้ำตาลในกระแสเลือดตกลงมาต่ำกว่า 70 มิลลิกรัมต่อเดซิลิตร จนร่างกายเริ่มประท้วง

สัญญาณเตือนจากร่างกายที่ห้ามมองข้ามเด็ดขาด

เมื่อน้ำตาลตกลง ร่างกายจะเริ่มส่งสัญญาณเตือนผ่านระบบประสาทอัตโนมัติ ซึ่งถ้าเราสังเกตทัน ก็จะป้องกันเหตุการณ์บานปลายได้ อาการที่พบบ่อยได้แก่:

• เหงื่อออกมากผิดปกติ ทั้งที่ไม่ได้ทำกิจกรรมอะไร
• ใจสั่น หัวใจเต้นเร็ว หรือรู้สึกกระสับกระส่าย
• หิวโซ มือสั่น หรือรู้สึกอ่อนเพลียอย่างเฉียบพลัน
• มีอาการวิงเวียนศีรษะ ตาพร่ามัว หรือรู้สึกมึนงง

หากปล่อยทิ้งไว้จนน้ำตาลต่ำมาก สมองจะเริ่มขาดพลังงาน ส่งผลให้พูดจาไม่รู้เรื่อง เดินเซ หรืออาจรุนแรงถึงขั้นหมดสติและชักได้

วิธีแก้ไขเบื้องต้นเมื่อรู้ตัวว่าน้ำตาลต่ำ

หากเริ่มรู้สึกถึงอาการข้างต้น ให้รีบตรวจสอบระดับน้ำตาลด้วยเครื่องตรวจปลายนิ้วทันทีหากทำได้ แต่ถ้ามั่นใจว่าใช่ ให้ใช้กฎ 15 คือ:

• ทานน้ำตาลที่ดูดซึมเร็ว 15 กรัม เช่น น้ำหวาน 1 แก้วเล็ก (ประมาณ 120-150 มล.), น้ำผึ้ง 1 ช้อนโต๊ะ หรือลูกอม 2-3 เม็ด
• นั่งพัก 15 นาที เพื่อให้ร่างกายปรับตัว
• ตรวจระดับน้ำตาลซ้ำ หากยังต่ำกว่าเกณฑ์ ให้ทำซ้ำขั้นตอนเดิมอีกครั้งจนกว่าจะเข้าสู่ระดับปลอดภัย

ทำอย่างไรไม่ให้ภาวะน้ำตาลต่ำกลับมาเกิดซ้ำ?

การป้องกันภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำจากการรักษา หัวใจสำคัญอยู่ที่วินัยและการสื่อสารกับหมอครับ:

• อย่าเลื่อนหรือข้ามมื้ออาหารโดยไม่จำเป็น โดยเฉพาะหลังจากฉีดยาหรือทานยาที่ออกฤทธิ์แรง
• หากวันไหนต้องออกกำลังกายหนักหรือทำกิจกรรมที่ต่างจากปกติ ให้ปรึกษาหมอเรื่องการปรับลดขนาดยา
• พกขนมหรือน้ำหวานติดตัวไว้เสมอเวลาเดินทาง
• หากมีอาการบ่อยๆ ให้จดบันทึกไว้ว่าเกิดช่วงเวลาไหน เพื่อให้หมอปรับเปลี่ยนชนิดหรือปริมาณยาให้เหมาะสมกับชีวิตประจำวันมากขึ้น

การรักษาเบาหวานไม่ได้มีแค่เรื่องตัวเลขในผลเลือด แต่คือการอยู่ร่วมกับยาอย่างเข้าใจ เพื่อให้ใช้ชีวิตได้อย่างปกติและปลอดภัยที่สุดครับ