ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำจากการรักษา เรื่องใกล้ตัวที่คนเบาหวานควรรู้

ทำไมคนไข้เบาหวานถึงต้องระวังภาวะน้ำตาลต่ำ

หลายคนที่มาปรึกษาหมอเรื่องเบาหวานมักจะกังวลแต่เรื่องค่าน้ำตาลที่สูงเกินไปจนลืมไปว่า ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำจากการรักษา นั้นอันตรายไม่แพ้กันครับ โดยปกติแล้วเป้าหมายของการควบคุมโรคคือการประคองให้น้ำตาลอยู่ในระดับที่เหมาะสม แต่ในบางครั้งจังหวะของยาที่กินหรือฉีด กับอาหารที่กินเข้าไปมันไม่สัมพันธ์กัน จนทำให้น้ำตาลในเลือดลดฮวบลงต่ำกว่าเกณฑ์ปกติ ซึ่งถ้าไม่รีบแก้ไขอาจส่งผลกระทบต่อร่างกายได้ทันที

ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำจากการรักษา เกิดขึ้นได้อย่างไร

โดยส่วนใหญ่ภาวะนี้มักเกิดจากการที่ตัวยาที่ใช้รักษาออกฤทธิ์แรงเกินไป หรือมีความไม่สมดุลบางอย่างเกิดขึ้นในชีวิตประจำวัน เช่น การใช้ยาฉีดอินซูลินหรือยากินบางชนิดแล้วลืมกินข้าว หรือกินน้อยกว่าปกติ รวมถึงการออกกำลังกายหนักกว่าที่เคยทำโดยไม่ได้ปรับปริมาณยาให้สอดคล้องกัน ปัจจัยเหล่านี้ทำให้ร่างกายดึงน้ำตาลไปใช้จนหมดกระแสเลือดเร็วกว่าปกติครับ

เช็กสัญญาณเตือนเบื้องต้นที่ร่างกายพยายามบอกเรา

เมื่อน้ำตาลเริ่มตก ร่างกายจะมีกลไกตอบสนองที่คล้ายกับการเตือนภัย เราจะรู้สึกถึงความผิดปกติได้ดังนี้:

• เหงื่อออกท่วมตัว มือสั่นใจสั่นโดยไม่ทราบสาเหตุ
• รู้สึกหิวโซแบบผิดปกติ มึนงง หรือมีอาการอ่อนเพลียกะทันหัน
• ตาพร่ามัวมองเห็นไม่ชัด หรือเริ่มมีอาการสับสน พูดจาวกวน
• ถ้าปล่อยไว้นานจนน้ำตาลต่ำมาก อาจถึงขั้นหมดสติหรือชักได้

กฎ 15 นาที: วิธีแก้ปัญหาเฉพาะหน้าเมื่อน้ำตาลตก

หากรู้ตัวหรือมีคนข้างตัวมีอาการดังกล่าว หมอแนะนำให้รีบทำตามกฎ 15 นาที เพื่อกู้สถานการณ์:

• รีบหาอาหารที่มีน้ำตาลดูดซึมเร็วทันที เช่น น้ำหวานเฮลซ์บลูบอยครึ่งแก้ว น้ำผลไม้กล่องเล็ก หรือน้ำตาลกลูโคสแบบเม็ด 15 กรัม
• หยุดพักและนั่งรอประมาณ 15 นาทีเพื่อให้ระดับน้ำตาลขยับขึ้น
• ถ้าผ่านไป 15 นาทีแล้วอาการยังไม่ดีขึ้น หรือตรวจน้ำตาลแล้วยังต่ำอยู่ ให้ซ้ำขั้นตอนเดิมอีกครั้ง
• เมื่ออาการดีขึ้นแล้ว ให้กินอาหารมื้อหลักหรือขนมที่มีคาร์โบไฮเดรตเชิงซ้อนตาม เพื่อป้องกันไม่ให้น้ำตาลตกซ้ำอีกรอบ

วิธีป้องกันเพื่อไม่ให้ภาวะน้ำตาลต่ำกลับมาเป็นซ้ำ

การปรับไลฟ์สไตล์คือหัวใจสำคัญของการป้องกันครับ หมอมักจะย้ำเสมอว่าความสม่ำเสมอเป็นเรื่องใหญ่ โดยเฉพาะเรื่องเวลาการกินยาและมื้ออาหารที่ควรเป็นเวลาเดียวกันทุกวัน หากวันไหนต้องออกกำลังกายหนักหรือทำกิจกรรมที่ใช้แรงมากเป็นพิเศษ อาจต้องปรึกษาหมอเรื่องการปรับลดยาชั่วคราว นอกจากนี้การพกขนมหวานหรือลูกอมติดกระเป๋าไว้ตลอดเวลาเป็นนิสัยที่คนไข้เบาหวานทุกคนควรทำครับ

อาการแบบไหนที่ต้องรีบมาพบแพทย์ทันที

แม้จะแก้ไขเบื้องต้นแล้ว แต่ถ้าพบว่ามีอาการหน้ามืดจนล้มลง หรือหมดสติไปแม้เพียงชั่วขณะ รวมถึงกรณีที่กินน้ำตาลเข้าไปแล้วอาการไม่ดีขึ้นภายใน 30 นาที หรือมีอาการสับสนรุนแรงจนสื่อสารไม่ได้ สิ่งเหล่านี้ถือเป็นภาวะฉุกเฉินที่ญาติควรนำส่งโรงพยาบาลให้เร็วที่สุด เพราะภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำจากการรักษานั้นปล่อยทิ้งไว้ไม่ได้เด็ดขาดครับ