ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำจากการรักษา: เมื่อยารักษาเบาหวานกลายเป็นดาบสองคม

ทำไมคนไข้เบาหวานถึงต้องระวังภาวะน้ำตาลต่ำเป็นพิเศษ

เวลาที่หมอตรวจคนไข้โรคเบาหวาน เป้าหมายแรกที่เรามักจะคุยกันคือการคุมระดับน้ำตาลให้สวย เพื่อลดความเสี่ยงแทรกซ้อนในระยะยาว แต่ในระหว่างทางของการปรับยา หรือการพยายามคุมอาหาร บางครั้งน้ำตาลก็อาจจะลดต่ำลงจนเกินไปจนเกิด ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำจากการรักษา ซึ่งเรื่องนี้เป็นสิ่งที่หมออยากให้ทุกคนทำความเข้าใจ เพราะหากเกิดขึ้นแล้วไม่รีบจัดการ อาจกลายเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ในเวลาอันรวดเร็ว

ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำจากการรักษาคืออะไร

พูดให้เข้าใจง่ายที่สุด คือภาวะที่ระดับน้ำตาลในเลือดลดลงต่ำกว่า 70 มิลลิกรัมต่อเดซิลิตร ซึ่งมักเกิดจากการที่ยาที่ใช้รักษา ไม่ว่าจะเป็นยากินกลุ่มกระตุ้นอินซูลินหรือยาฉีดอินซูลิน ทำงานแรงเกินไปเมื่อเทียบกับปริมาณอาหารที่กินเข้าไป หรือกิจกรรมที่ทำในวันนั้นๆ เปรียบเหมือนรถยนต์ที่มีน้ำมันเชื้อเพลิงเหลือน้อยเกินกว่าจะไปต่อได้ เครื่องยนต์จึงเริ่มสะดุดและดับลงนั่นเอง

สัญญาณเตือนจากร่างกายที่ห้ามมองข้าม

ร่างกายเราฉลาดมากครับ เมื่อน้ำตาลในเลือดเริ่มต่ำ ระบบประสาทอัตโนมัติจะส่งสัญญาณเตือนออกมาเพื่อให้เรารู้ตัวก่อนจะหน้ามืดหรือหมดสติ อาการที่พบบ่อยได้แก่:

• ใจสั่น มือสั่น เหมือนหิวข้าวจัด
• เหงื่อออกตัวเย็น โดยเฉพาะที่ท้ายทอยหรือฝ่ามือ
• หิวจัด ปวดหัว หรือเริ่มรู้สึกไม่มีสมาธิ
• ตาพร่ามัว หรือมองเห็นไม่ชัดชั่วคราว
• หงุดหงิดง่าย พูดจาติดขัด หรือพฤติกรรมเปลี่ยนไปโดยไม่รู้ตัว

วิธีรับมือเมื่อเกิดอาการน้ำตาลตกแบบฉับพลัน

ถ้าเริ่มมีอาการดังที่กล่าวมา ให้ทำตามหลักกฎ 15 คือกินคาร์โบไฮเดรตเชิงเดี่ยว 15 กรัมทันที เช่น น้ำหวาน 1 แก้วเล็ก (ประมาณ 120-150 มล.) หรือลูกอม 3-4 เม็ด แล้วให้นั่งพักนิ่งๆ อีก 15 นาที หากอาการยังไม่ดีขึ้นหรือน้ำตาลยังไม่ขยับ ให้ทำซ้ำอีกหนึ่งรอบ แต่ที่สำคัญที่สุดคืออย่ากินพร่ำเพรื่อจนเกินไป เพราะจะทำให้น้ำตาลพุ่งสูงเกินจริงหลังจากนั้นได้

ป้องกันไม่ให้เกิดภาวะน้ำตาลต่ำซ้ำซากได้อย่างไร

การปรับการใช้ชีวิตให้เข้ากับยาคือหัวใจสำคัญ หมอแนะนำแนวทางปฏิบัติง่ายๆ ดังนี้:

• อย่าอดอาหาร: โดยเฉพาะมื้อที่กินยาหรือฉีดอินซูลิน ต้องมีแป้งหรือน้ำตาลที่เพียงพอเสมอ
• จดบันทึกน้ำตาล: หากสังเกตว่าน้ำตาลต่ำบ่อยๆ ในช่วงเวลาเดิมๆ ของวัน ให้รีบจดไว้เพื่อมาปรึกษาหมอ จะได้ปรับโดสยาให้เหมาะสม
• พกของหวานติดตัว: ไม่ว่าจะเป็นลูกอมหรือขนมหวาน ใส่กระเป๋าติดตัวไว้ตลอดเวลาเผื่อเหตุการณ์ฉุกเฉิน
• แจ้งคนรอบข้าง: บอกครอบครัวหรือเพื่อนร่วมงานให้ทราบว่าเราใช้ยาเบาหวานอยู่ และต้องทำอย่างไรหากเราเกิดอาการหมดสติ

เมื่อไหร่ที่ต้องกลับมาปรึกษาหมอใหม่

หากคุณเจอปัญหาภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำจากการรักษาบ่อยครั้ง เกินสัปดาห์ละ 1-2 ครั้ง หรือมีอาการรุนแรงจนถึงขั้นช่วยเหลือตัวเองไม่ได้ หรือหมดสติ อย่าพยายามปรับยาเองที่บ้านเด็ดขาดครับ ให้รีบเข้ามาปรึกษาหมอ เพื่อประเมินยาและวางแผนการรักษาใหม่ เพราะบางครั้งการลดระดับยาลงบ้าง อาจช่วยให้ชีวิตการรักษาเบาหวานของคุณปลอดภัยและมีความสุขมากกว่าเดิม