คุณแม่มือใหม่ปวดเจ็บแปลบบริเวณโคนนิ้วหัวแม่มือเวลาอุ้มลูก: สัญญาณโรคปลอกหุ้มเอ็นข้อมืออักเสบ และวิธีดูแลให้หายปวด

อุ้มลูกทีไร ปวดเจ็บแปลบที่โคนนิ้วหัวแม่มือ: สัญญาณเตือนที่ไม่ควรมองข้าม

อาการปวดเจ็บแปลบอย่างรุนแรงบริเวณโคนนิ้วหัวแม่มือลามไปถึงข้อมือขณะอุ้มลูก พยุงศีรษะทารก หรือแม้แต่ตอนชงนมและบิดผ้าเช็ดตัว เป็นปัญหาที่พบได้บ่อยมากในคุณแม่หลังคลอด หลายท่านมักเข้าใจผิดว่าเป็นเพียงความเมื่อยล้าปกติจากการเลี้ยงลูกและเลือกที่จะอดทนไว้ จนกระทั่งอาการรุนแรงขึ้นจนไม่สามารถใช้มือยกของหรือจับอุ้มลูกได้ตามปกติ ในทางการแพทย์ อาการลักษณะนี้คือสัญญาณเตือนของ โรคปลอกหุ้มเอ็นข้อมืออักเสบ (De Quervain's Tenosynovitis) หรือที่เรียกกันในกลุ่มคุณแม่ว่าโรค Mummy's Thumb

สาเหตุของโรคปลอกหุ้มเอ็นข้อมืออักเสบในหญิงตั้งครรภ์และคุณแม่หลังคลอด

บริเวณโคนนิ้วหัวแม่มือจะมีเส้นเอ็น 2 เส้นที่ทำหน้าที่กางและเหยียดนิ้วหัวแม่มือ โดยเส้นเอ็นทั้งสองจะลอดผ่านช่องเล็กๆ ที่มีปลอกหุ้มเอ็นซ่อนอยู่ การอักเสบเกิดขึ้นเมื่อมีการเสียดสีระหว่างเส้นเอ็นและปลอกหุ้มเอ็นอย่างต่อเนื่อง โดยมีปัจจัยส่งเสริมสำคัญในคุณแม่ยุคใหม่ ดังนี้

• การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน: ในช่วงตั้งครรภ์ต่อเนื่องถึงหลังคลอด ร่างกายจะหลั่งฮอร์โมนรีแลกซิน (Relaxin) และเอสโตรเจน (Estrogen) ที่ส่งผลให้เยื่อบุข้อและเยื่อบุปลอกหุ้มเอ็นมีการอุ้มน้ำและบวมขึ้นได้ง่าย ปลอกหุ้มเอ็นจึงตีบแคบลงโดยธรรมชาติ
• การเกร็งใช้ข้อมือและนิ้วหัวแม่มือผิดท่า: ท่าทางในการอุ้มลูกน้อย โดยเฉพาะการสอดมือเข้าใต้รักแร้เพื่อประคองตัวลูก หรือการใช้ฝ่ามือและนิ้วหัวแม่มือรับน้ำหนักศีรษะลูกขณะให้นม ทำให้ข้อมือต้องงอและนิ้วหัวแม่มือต้องกางออกกว้างพร้อมรับแรงกดเป็นเวลานาน เกิดแรงงัดและการเสียดสีซ้ำๆ บริเวณปลอกหุ้มเอ็นจนเกิดการอักเสบเรื้อรัง

การประเมินตนเองและการตรวจกายภาพทางคลินิกด้วยวิธี Finkelstein Test

หากมีอาการปวด บวม หรือรู้สึกกึกกักบริเวณโคนนิ้วหัวแม่มือ สามารถทดสอบการอักเสบของปลอกหุ้มเอ็นเบื้องต้นได้ด้วยตนเองผ่านวิธี Finkelstein Test ซึ่งเป็นวิธีการตรวจกายภาพทางคลินิกมาตรฐานที่แพทย์ใช้ในการวินิจฉัย

ขั้นตอนการทดสอบ Finkelstein Test

• ขั้นตอนที่ 1: แบมือข้างที่มีอาการ จากนั้นงอนิ้วหัวแม่มือเข้าหาฝ่ามือ
• ขั้นตอนที่ 2: กำนิ้วมืออีก 4 นิ้วลงมาทับนิ้วหัวแม่มือไว้ (ลักษณะเหมือนการกำหมัดโดยซ่อนนิ้วหัวแม่มือไว้ข้างใน)
• ขั้นตอนที่ 3: ค่อยๆ เอียงข้อมือลงไปทางด้านนิ้วก้อย

ผลการทดสอบ: หากมีภาวะ โรคปลอกหุ้มเอ็นข้อมืออักเสบ การเอียงข้อมือในท่านี้จะไปดึงรั้งเส้นเอ็นที่อักเสบผ่านปลอกหุ้มเอ็นอย่างรุนแรง ทำให้เกิดอาการปวดเจ็บแปลบแทบจะทันทีบริเวณโคนนิ้วหัวแม่มือ

การปฐมพยาบาลเบื้องต้นตามหลัก RICE ร่วมกับการประคบเย็นและประคบร้อน

ในระยะเริ่มต้น คุณแม่สามารถดูแลและบรรเทาอาการอักเสบได้ด้วยการประยุกต์ใช้หลัก RICE ร่วมกับการใช้น้ำอุ่นและน้ำเย็นอย่างถูกต้อง

• Rest (พักการใช้งาน): พยายามลดการเกร็งนิ้วหัวแม่มือ ปรับเปลี่ยนท่าอุ้มลูกโดยใช้โอบอุ้มด้วยวงแขน หรือใช้อุปกรณ์เสริม เช่น หมอนรองอุ้มลูก เพื่อถ่ายเทน้ำหนักลงบนแขนและไหล่แทนข้อมือ
• Ice & Heat (เลือกการประคบให้เหมาะกับระยะอาการ):
  • ประคบเย็น: เหมาะสำหรับระยะอักเสบเฉียบพลัน (มีอาการปวด บวม แดง หรือรู้สึกร้อนบริเวณข้อมือ) ให้ใช้ถุงน้ำแข็งประคบประมาณ 15-20 นาที วันละ 3-4 ครั้ง เพื่อลดการไหลเวียนเลือดและชะลอการอักเสบ
  • ประคบร้อน: เหมาะสำหรับระยะเรื้อรัง (ไม่มีอาการบวมแดง แต่รู้สึกตึงยึดและปวดเกร็ง) ให้ใช้น้ำอุ่นประคบเพื่อกระตุ้นการไหลเวียนโลหิตและผ่อนคลายกล้ามเนื้อ
• Compression (การประคอง): ใช้ผ้าพันยืดหรืออุปกรณ์พยุงข้อมือแบบอ่อนเพื่อลดการเคลื่อนไหวของข้อ
• Elevation (การยกสูง): หนุนข้อมือให้สูงกว่าระดับหัวใจเล็กน้อยในเวลานอน เพื่อช่วยลดอาการบวมน้ำ

ทางเลือกการรักษาทางการแพทย์สำหรับโรคปลอกหุ้มเอ็นข้อมืออักเสบ

หากอาการปวดไม่รุนแรงขึ้นหรือส่งผลกระทบต่อการเลี้ยงลูก ควรพบแพทย์เฉพาะทางด้านกระดูกและข้อเพื่อรับการรักษาตามขั้นตอนที่ถูกต้อง

1. การใส่อุปกรณ์ดามข้อมือเฉพาะโรค (Thumb Spica Splint)

แพทย์จะแนะนำให้ใส่อุปกรณ์ดามข้อมือชนิดพิเศษที่จำกัดการเคลื่อนไหวของนิ้วหัวแม่มือและข้อมือให้อยู่ในท่าที่เหมาะสม การใส่อุปกรณ์นี้ไว้ชั่วคราว โดยเฉพาะในเวลานอนหรือขณะไม่ได้อุ้มลูก จะช่วยให้เส้นเอ็นและปลอกหุ้มเอ็นได้พักและลดการเสียดสี ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้การอักเสบทอดเวลาออกไป

2. การรักษาด้วยยาและการฉีดสารสเตียรอยด์เข้าปลอกหุ้มเอ็น

ในกรณีที่คุณแม่อยู่ในช่วงให้นมบุตร การใช้ยารับประทานกลุ่มต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs) จำเป็นต้องอยู่ภายใต้ความดูแลของแพทย์อย่างเข้มงวด หากอาการไม่ดีขึ้น การรับประทานยาไม่ได้ผล หรือมีอาการปวดรุนแรง แพทย์อาจพิจารณาการฉีดสารสเตียรอยด์เข้าภายในปลอกหุ้มเอ็นโดยตรง

การฉีดสเตียรอยด์เฉพาะที่ เป็นการรักษาที่ตรงจุด ได้ผลดีมาก และเห็นผลเร็ว ตัวยาจะออกฤทธิ์ลดการอักเสบเฉพาะบริเวณปลอกหุ้มเอ็น มีปริมาณยาเข้าสู่กระแสเลือดน้อยมาก จึงมีความปลอดภัยสูงสำหรับคุณแม่ที่กำลังให้นมบุตร

3. การผ่าตัดขยายปลอกหุ้มเอ็นข้อมือ (Surgical Release)

สำหรับคนไข้ที่มีอาการเรื้อรังยาวนาน ปลอกหุ้มเอ็นหนาตัวมากจนพังผืดยึดเกาะ หรือได้รับการรักษาด้วยวิธีข้างต้นแล้วไม่เห็นผล แพทย์จะแนะนำการผ่าตัดขยายปลอกหุ้มเอ็นข้อมือ ซึ่งเป็นการผ่าตัดเล็ก ใช้เพียงการฉิดยาชาเฉพาะที่และใช้เวลาประมาณ 15-20 นาที โดยแพทย์จะทำการผ่าเปิดปลอกหุ้มเอ็นที่ตีบแคบออก ทำให้เส้นเอ็นสามารถเคลื่อนไหวผ่านได้อย่างคล่องตัว ไม่เกิดการเสียดสีอีกต่อไป หลังผ่าตัดคนไข้สามารถใช้งานมือเบาๆ ได้ทันที