เมื่อเลือดกำเดาไหลเรื้อรังไม่หายขาด: ขั้นตอนการส่องกล้องตรวจโพรงจมูกและแนวทางการรักษาทางแพทย์ที่คุณหมอเลือกใช้

สัมผัสสัญญาณเตือนเมื่อเลือดกำเดาไหลซ้ำๆ ไม่ทราบสาเหตุ

การตื่นขึ้นมาพบรอยเลือดบนหมอน หรือการที่เด็กๆ เผลอแคะจมูกเพียงเบาๆ แล้วมีเลือดไหลทะลักออกมา อาจเป็นเหตุการณ์ที่สร้างความตระหนกตกใจให้หลายครอบครัว แม้ว่าส่วนใหญ่ภาวะเลือดกำเดาไหลจะหยุดได้เองด้วยการปฐมพยาบาลเบื้องต้นอย่างการก้มหน้าและบีบปีกจมูก แต่ถ้าอาการนี้เกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า ไหลเรื้อรังข้างเดียว หรือปริมาณเลือดออกมากจนคลื่นไส้จากการกลืนเลือด นี่คือสัญญาณบ่งชี้ว่าโครงสร้างภายในโพรงจมูกกำลังมีปัญหาที่ต้องได้รับการตรวจวินิจฉัย และวางแผน การรักษาเลือดกำเดาไหล อย่างถูกต้องโดยแพทย์เฉพาะทาง

1. การส่องกล้องตรวจภายในโพรงจมูก (Nasal Endoscopy): มองเจาะลึกถึงจุดที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า

ในอดีต การตรวจโพรงจมูกทำได้เพียงใช้เครื่องมือขยายรูจมูกร่วมกับไฟฉาย ซึ่งสามารถมองเห็นได้เฉพาะบริเวณผนังกั้นจมูกส่วนหน้า (Kiesselbach's plexus) ซึ่งเป็นจุดที่หลอดเลือดฝอยแตกได้ง่ายที่สุดเท่านั้น แต่สำหรับเคสที่เลือดออกเรื้อรังหรือออกซ้ำไม่หยุด จุดเลือดออกมักซ่อนตัวอยู่ในส่วนลึกที่ตาเปล่ามองไม่เห็น

การส่องกล้องตรวจโพรงจมูก (Nasal Endoscopy) จึงเป็นหัวใจสำคัญของการวินิจฉัย แพทย์จะใช้กล้องขยายขนาดเล็กแบบแข็งหรือแบบอ่อนที่มีไฟส่องสว่างปลายกล้อง เลื่อนผ่านรูจมูกเข้าไปสำรวจอย่างละเอียด ดังนี้

• การเตรียมผู้ป่วย: แพทย์จะพ่นยาชาและยาหดหลอดเลือดในโพรงจมูกล่วงหน้า เพื่อลดความรู้สึกเจ็บปวดและลดการบวมของเยื่อบุ ทำให้ผู้ป่วยรู้สึกสบายขณะตรวจ
• การค้นหารอยโรคซ่อนเร้น: กล้องส่องจมูกช่วยให้แพทย์เห็นหลอดเลือดโป่งพองที่โป่งขึ้นมาผิดปกติบริเวณผนังกั้นจมูกส่วนหลัง (Woodruff's plexus) ก้อนเนื้อธรรมดา ก้อนเนื้อร้าย หรือแม้แต่สิ่งแปลกปลอมที่ค้างอยู่ในจมูกเด็ก
• ประเมินภาวะเยื่อบุจมูกอักเสบ: ตรวจดูความแห้ง แผลถลอก หรือการติดเชื้อในโพรงจมูกและโพรงไซนัส เพื่อแก้ปัญหาที่ต้นเหตุอย่างแม่นยำ

2. หัตถการระงับเลือด: จากการจี้ทำลายจุดเลือดออก ถึงการอัดแน่นโพรงจมูก

เมื่อแพทย์ส่องกล้องพบจุดต้นเหตุของเลือดออกแล้ว ขั้นตอนต่อไปคือการเลือกวิธีระงับเลือดที่เหมาะสมกับตำแหน่งและความรุนแรงของอาการ

การจี้ระงับเลือด (Cauterization)

หากพบจุดเลือดออกชัดเจนและเป็นหลอดเลือดขนาดเล็ก การจี้ระงับเลือดเป็นวิธีการรักษาที่ได้ผลรวดเร็วและตรงจุด

• การจี้ด้วยสารเคมี (Chemical Cautery): แพทย์จะใช้สารเงินไนเตรต (Silver Nitrate) แตะลงบนจุดที่เลือดออกเบาๆ เพื่อให้หลอดเลือดนั้นแข็งตัวและปิดลง เหมาะสำหรับจุดเลือดออกส่วนหน้าที่มองเห็นได้ชัด
• การจี้ด้วยไฟฟ้าผ่านกล้อง (Endoscopic Electrocautery): สำหรับจุดเลือดออกที่อยู่ลึกหรือเป็นหลอดเลือดขนาดใหญ่ขึ้น แพทย์จะใช้เครื่องจี้ไฟฟ้าชนิดสองขั้ว (Bipolar Cautery) ผ่านการมองผ่านกล้องส่องจมูก ซึ่งระงับเลือดได้อย่างแม่นยำโดยไม่ทำลายเนื้อเยื่อข้างเคียง

การห้ามเลือดด้วยวัสดุอัดแน่นในโพรงจมูก (Nasal Packing)

ในกรณีที่เลือดออกกระจายทั่วบริเวณ ไม่สามารถระบุจุดออกที่แน่นอนได้ หรือการจี้ไม่ได้ผล แพทย์จะเลือกใช้วัสดุห้ามเลือดอัดเข้าไปในโพรงจมูก

• การอัดวัสดุในโพรงจมูกส่วนหน้า (Anterior Nasal Packing): ใช้ฟองน้ำสังเคราะห์ชนิดพิเศษ (Expandable Sponge) หรือผ้ากอซชุบยาขยายตัวเมื่อสัมผัสของเหลว กดดันหลอดเลือดในโพรงจมูกส่วนหน้าไว้ประมาณ 48-72 ชั่วโมง
• การอัดวัสดุในโพรงจมูกส่วนหลัง (Posterior Nasal Packing): หากเลือดไหลลงคอในปริมาณมาก แสดงว่าจุดออกอยู่ส่วนหลังของโพรงจมูก แพทย์อาจใช้สายยางที่มีบอลลูนคู่ (Double-balloon Catheter) อัดดันแน่นบริเวณโพรงจมูกส่วนหลัง ผู้ป่วยที่รับการรักษานี้จำเป็นต้องเข้ารับการดูแลในโรงพยาบาลอย่างใกล้ชิดเนื่องจากอาจกระทบต่อระดับออกซิเจนและการหายใจ

3. เทคโนโลยีการรักษาขั้นสูงเมื่อภาวะเลือดออกมีความซับซ้อน

สำหรับผู้ป่วยบางรายที่รับ การรักษาเลือดกำเดาไหล ด้วยการอัดแน่นโพรงจมูกแล้วยังไม่สามารถควบคุมเลือดได้ หรือมีภาวะเลือดออกซ้ำรุนแรง แพทย์เฉพาะทางจะนำเทคโนโลยีขั้นสูงมาใช้เพื่อระงับเหตุอย่างมีประสิทธิภาพ

การผ่าตัดผูกหรือหนีบเส้นเลือดผ่านกล้อง (Endoscopic Surgical Vessel Ligation)

เป็นการผ่าตัดแบบส่องกล้องแผลเล็ก (Minimally Invasive Surgery) เพื่อเข้าไปจับหนีบ หรือผูกเส้นเลือดใหญ่ที่เป็นต้นตอส่งเลือดมายังโพรงจมูกโดยตรง เช่น เส้นเลือด Sphenopalatine Artery (SPA) หรือ Anterior Ethmoidal Artery (AEA) วิธีนี้ช่วยลดความทรมานจากการต้องใส่แน่นวัสดุอัดจมูกเป็นเวลานาน มีอัตราการสำเร็จสูง และผู้ป่วยฟื้นตัวได้ไว

การทำหัตถการอุดเส้นเลือดโดยแพทย์รังสีร่วมรักษา (Transarterial Embolization - TAE)

ในเคสที่มีความซับซ้อนสูง เช่น มีก้อนเนื้องอกที่มีหลอดเลือดมาเลี้ยงจำนวนมาก หรือผู้ป่วยมีความเสี่ยงสูงต่อการดมยาสลบ แพทย์รังสีร่วมรักษาจะใส่สายยางขนาดเล็กผ่านหลอดเลือดแดงที่ขาหนีบ นำทางด้วยเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ไปยังหลอดเลือดที่จ่ายเลือดเข้าโพรงจมูก จากนั้นจะปล่อยสารอุดหลอดเลือด (เช่น Microcoils หรือ Gelfoam) เพื่อตัดการไหลเวียนของเลือดอย่างตรงจุด

"เลือดกำเดาไหลเรื้อรังไม่ใช่เรื่องที่ควรละเลย การได้รับการตรวจวินิจฉัยด้วยการส่องกล้องตั้งแต่เนิ่นๆ ไม่เพียงแต่ช่วยหาสาเหตุจริงของโรคได้อย่างถูกต้อง แต่ยังช่วยป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่อาจอันตรายถึงชีวิต"

แนวทางการดูแลตนเองและการเข้าพบแพทย์

หากคุณหรือคนในครอบครัวมีอาการเลือดกำเดาไหลบ่อยครั้ง แนะนำให้จดบันทึกความถี่ ข้างที่ไหล และปริมาณเลือด เพื่อเป็นข้อมูลสำคัญให้แพทย์ประกอบการวินิจฉัย ข้อควรระวังสำคัญคือ หากมีอาการร่วมอย่างจมูกอุดตันข้างเดียวเรื้อรัง มองเห็นภาพซ้อน มีก้อนขึ้นที่คอ หรือน้ำหนักลดลงโดยไม่ทราบสาเหตุ ควรรีบพบแพทย์หู คอ จมูกทันที เพื่อเข้าสู่กระบวนการตรวจส่องกล้องและวางแผนการรักษาได้อย่างทันท่วงที