เจาะลึกวัคซีนไวรัสตับอักเสบ เอ ราคาเท่าไร ผลข้างเคียงที่ต้องระวัง และใครบ้างที่ห้ามฉีด

ทำไมต้องวัคซีนไวรัสตับอักเสบ เอ และภัยเงียบที่ใกล้ตัวกว่าที่คิด

ตับถือเป็นอวัยวะที่มีความสำคัญยิ่งต่อระบบเผาผลาญและการขับสารพิษในร่างกาย เมื่อตับเกิดการอักเสบย่อมส่งผลกระทบต่อสุขภาพโดยรวมอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ โรคไวรัสตับอักเสบ เอ (Hepatitis A) เป็นโรคติดเชื้อที่เกิดจากไวรัสเอชไอวี (HAV) ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อเซลล์ตับ ทำให้เกิดการอักเสบและทำงานผิดปกติ แม้ในเด็กเล็กมักแสดงอาการไม่รุนแรงหรือไม่มีอาการเลย แต่ในผู้ใหญ่และผู้สูงวัย โรคนี้สามารถพัฒนาเป็นความรุนแรงถึงขั้นตับวายเฉียบพลันที่อันตรายถึงชีวิตได้

การแพร่กระจายของเชื้อไวรัสตับอักเสบ เอ เกิดขึ้นได้ง่ายมากผ่านทางระบบทางเดินอาหาร โดยผ่านการรับประทานอาหารหรือน้ำดื่มที่มีการปนเปื้อนอุจจาระของผู้ติดเชื้อ เนื่องจากเชื้อมีความทนทานต่อสภาพแวดล้อมได้ดี การสร้างภูมิคุ้มกันด้วยการฉีดวัคซีนจึงเป็นมาตรการทางการแพทย์ที่มีประสิทธิภาพสูงสุดในการป้องกันโรคนี้ในระยะยาว

สาเหตุ กลไก และเส้นทางการแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสตับอักเสบ เอ

เชื้อไวรัสตับอักเสบ เอ (Hepatitis A Virus) จัดอยู่ในวงศ์ Picornaviridae เมื่อเชื้อเข้าสู่ร่างกายผ่านการรับประทานอาหารหรือน้ำดื่ม เชื้อจะเดินทางผ่านกระเพาะอาหารเข้าสู่ลำไส้เล็ก ดูดซึมเข้าสู่กระแสเลือด และเดินทางไป2ยังตับซึ่งเป็นเป้าหมายหลักในการเพิ่มจำนวน

เมื่อไวรัสเข้าสู่เซลล์ตับ ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายจะพยายามกำจัดเซลล์ที่ติดเชื้อ ส่งผลให้เกิดกระบวนการอักเสบในเนื้อเยื่อตับ การทำงานของตับในการสร้างน้ำดีและการเผาผลาญสารอาหารจึงลดลง นำมา 3สู่ภาวะดีซ่าน (Jaundice) ที่มีอาการตัวเหลืองตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้มเหมือนชาเข้ม และอุจจาระมีสีซีด

อาการสำคัญ ระยะของโรค และสัญญาณอันตรายที่ต้องพบแพทย์ทันที

ระยะฟักตัวของโรคไวรัสตับอักเสบ เอ ค่อนข้างนาน โดยเฉลี่ยประมาณ 15 ถึง 50 วัน ก่อนที่ผู้ป่วยจะเริ่มแสดงอาการ โดยทั่วไปอาการจะแบ่งออกเป็นระยะ ดังนี้

• ระยะเริ่มแรก (Prodromal Phase): มีอาการคล้ายไข้หวัดใหญ่ ได้แก่ อ่อนเพลีย คลื่นไส้ อาเจียน เบื่ออาหาร ปวดเมื่อยตามตัว มีไข้ต่ำๆ และปวดบริเวณชายโครงขวาเนื่องจากตับโต
• ระยะออกอาการเด่นชัด (Icteric Phase): อาการไข้เริ่มลดลง แต่จะปรากฏอาการตัวเหลืองตาเหลืองอย่างชัดเจน ปัสสาวะมีสีเข้มจัด อุจจาระมีสีซีดลง คันตามผิวหนังเนื่องจากเกลือของน้ำดีคั่งในกระแสเลือด
• ระยะฟื้นตัว (Convalescent Phase): อาการตัวเหลืองจะค่อยๆ ลดลง ร่างกายเริ่มกลับมามีแรง แต่ความอ่อนเพลียอาจหลงเหลืออยู่ได้นานหลายสัปดาห์หรือเป็นเดือน

วิธีตรวจวินิจฉัยทางการแพทย์

เมื่อแพทย์สงสัยว่าผู้ป่วยอาจติดเชื้อไวรัสตับอักเสบ เอ จะดำเนินการตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียด ดังนี้

• การซักประวัติและตรวจร่างกาย: แพทย์จะสอบถามประวัติการรับประทานอาหาร การเดินทางไปยังพื้นที่ที่มีการระบาด และตรวจคลำหาอาการตับโตหรือกดเจ็บ
• การตรวจเลือดทางห้องปฏิบัติการ (Blood Tests): เพื่อดูค่าการทำงานของตับ เช่น AST, ALT, Total Bilirubin และ Direct Bilirubin ซึ่งจะมีค่าสูงกว่าปกติอย่างมาก
• การตรวจหาภูมิคุ้มกันจำเพาะ (Anti-HAV IgM และ Anti-HAV IgG): การพบ Anti-HAV IgM บ่ง 4บอกถึงการติดเชื้อในระยะเฉียบพลัน ส่วน Anti-HAV IgG บ่งบอกถึงภูมิคุ้มกันที่เคยได้รับมาแล้วจากการติดเชื้อในอดีตหรือจากการฉีดวัคซีน

วิธีรักษาและการดูแลรักษาที่ถูกต้องตามหลักการแพทย์

ปัจจุบันยังไม่มี ยาต้านไวรัสจำเพาะสำหรับรักษาโรคไวรัสตับอักเสบ เอ แนวทางการรักษาจึงเป็นการรักษาตามอาการและการประคับประคองเพื่อให้ร่างกายฟื้นตัวได้เองตามธรรมชาติ

• การพักผ่อนและการควบคุมอาหาร: ให้ผู้ป่วยพักผ่อนอย่างเต็มที่ หลีกเลี่ยงการออกกำลังกายหักโหม รับประทานอาหารอ่อนย่อยง่าย เน้นคาร์โบไฮเดรตสูงและโปรตีนในปริมาณที่พอเหมาะ
• การงดแอลกอฮอล์และยาที่เป็นพิษต่อตับ: ห้ามดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เด็ดขาด และควรหลีกเลี่ยงการใช้ยาพาราเซตามอลเกินขนาด หรือยาแผนโบราณที่ไม่มีฉลากรับรอง เนื่องจากตับกำลังอยู่ในภาวะอ่อนแอและไม่สามารถเผาผลาญยาได้ดีเท่าปกติ
• การให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำ: ในกรณีที่มีอาการอาเจียนมากและไม่สามารถรับประทานอาหารได้ แพทย์จะพิจารณาให้น้ำเกลือแร่ทางหลอดเลือดดำเพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำและเกลือแร่ในร่างกาย

วัคซีนไวรัสตับอักเสบ เอ: ราคา ผลข้างเคียง และข้อควรระวังสำคัญ

วัคซีนไวรัสตับอักเสบ เอ เป็นวัคซีนชนิดเชื้อตาย (Inactivated Vaccine) ที่มีความปลอดภัยสูงและกระตุ้นภูมิคุ้มกันได้ดีเยี่ยม โดยทั่วไปต้องฉีดจำนวนสองเข็ม เว้นระยะห่างกันประมาณ 6 ถึง 12 เดือน เพื่อให้เกิดภูมิคุ้มกันในระดับที่อยู่ได้นานตลอดชีวิต

อาการแพ้และผลข้างเคียงที่พบบ่อยหลังฉีดวัคซีน

ผลข้างเคียงส่วนใหญ่จากวัคซีนไวรัสตับอักเสบ เอ เป็นอาการเฉพาะที่และหายได้เองภายใน 1 ถึง 2 วัน ได้แก่:

• อาการปวด บวม แดง บริเวณกล้ามเนื้อต้นแขนที่ฉีดวัคซีน
• มีไข้ต่ำๆ อ่อนเพลีย หรือปวดศีรษะเล็กน้อย
• คลื่นไส้ หรือรู้สึกไม่สบายท้องชั่วคราว

สำหรับอาการแพ้รุนแรง (Anaphylaxis) เช่น มีผื่นลมพิษกระจายทั่วตัว หน้าบวม คอพอก หายใจลำบาก หรือความดันโลหิตต่ำ พบได้น้อยมากแต่มักเกิดขึ้นภายใน 15 ถึง 30 นาทีแรกหลังฉีด ซึ่งแพทย์จะมีมาตรการเฝ้าระวังและเตรียมยาฉีดอะดรีนาลีนไว้รับมืออย่างทันท่วงทีเสมอ

ใครบ้างที่ไม่ควรฉีดวัคซีนไวรัสตับอักเสบ เอ (ข้อห้ามและข้อควรระวัง)

• ผู้ที่มีประวัติแพ้รุนแรงต่อส่วนประกอบใดๆ ของวัคซีนไวรัสตับอักเสบ เอ ในเข็มก่อนหน้า
• ผู้ที่มีอาการเจ็บป่วยเฉียบพลันระดับปานกลางถึงรุนแรง มีไข้สูง ควรเลื่อนการฉีดวัคซีนออกไปจนกว่าจะหายเป็นปกติ
• สตรีตั้งครรภ์และสตรีให้นมบุตร ควรปรึกษาแพทย์ประจำตัวเพื่อประเมินความจำเป็นและความเสี่ยงก่อนเข้ารับการฉีด
• ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่องรุนแรง วัคซีนอาจกระตุ้นภูมิคุ้มกันได้ไม่ดีเท่าที่ควร

วิธีป้องกันและการสร้างภูมิคุ้มกันระยะยาว

นอกจากการฉีดวัคซีนให้ครบถ้วนตามกำหนดแล้ว การป้องกันการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบ เอ ในชีวิตประจำวันสามารถทำได้โดยการยึดหลักสุขอนามัยพื้นฐาน ดังนี้

• ล้างมือให้สะอาดด้วยสบู่และน้ำ หรือเจลแอลกอฮอล์ทุกครั้งก่อนรับประทานอาหารและหลังเข้าห้องน้ำ
• รับประทานอาหารที่ปรุงสุกใหม่ สะอาด และใช้อุปกรณ์กลางในการตักอาหาร
• ดื่มน้ำสะอาดหรือน้ำที่ผ่านการต้มสุก รวมถึงน้ำแข็งที่ผลิตจากโรงงานน้ำแข็งที่ได้มาตรฐาน
• หลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารดิบ อาหารทะเลกึ่งสุกกึ่งดิบ เช่น หอยนางรมดิบ