เจาะลึกวัคซีนไวรัสตับอักเสบ A ราคาเท่าไหร่ อาการแพ้ที่พบบ่อย และใครบ้างที่ไม่ควรฉีด

ทำไมต้องวัคซีนไวรัสตับอักเสบเอและการป้องกันโรคตับอักเสบ

โรคไวรัสตับอักเสบเอ (Hepatitis A) เป็นโรคติดเชื้อระบบทางเดินอาหารและตับที่เกิดจากไวรัสไวรัสตับอักเสบเอ (Hepatitis A Virus - HAV) ซึ่งสามารถแพร่กระจายได้อย่างรวดเร็วผ่านทางการรับประทานอาหารหรือน้ำดื่มที่มีการปนเปื้อนเชื้อโรคเข้าไปในร่างกาย แม้ว่าในเด็กเล็กส่วนใหญ่ที่ได้รับเชื้ออาจแสดงอาการไม่ชัดเจนหรือไม่มีอาการเลย แต่ในเด็กโตและผู้ใหญ่ การติดเชื้อมักมีความรุนแรงสูง ทำให้เกิดอาการตัวเหลือง ตาเหลือง อ่อนเพลียเรื้อรัง และในบางรายที่มีภาวะตับวายเฉียบพลันอาจเป็นอันตรายถึงชีวิต การฉีดวัคซีนไวรัสตับอักเสบเอจึงถือเป็นมาตรการทางการแพทย์ที่มีประสิทธิภาพสูงสุดในการสร้างภูมิคุ้มกันโรคในระยะยาว

สาเหตุ กลไกการเกิดโรค และการติดต่อของไวรัสตับอักเสบเอ

เชื้อไวรัสไวรัสตับอักเสบเอมีความทนทานต่อสภาพแวดล้อมสูง สามารถมีชีวิตอยู่บนพื้นผิวหรือในน้ำได้เป็นเวลานาน กลไกการเกิดโรคเริ่มต้นจากการที่ผู้ป่วยรับประทานอาหาร น้ำดื่ม หรือใช้น้ำแข็งที่มีอุจจาระของผู้ติดเชื้อปนเปื้อนอยู่ เชื้อไวรัสจะเดินทางเข้าสู่ระบบทางเดินอาหาร ดูดซึมเข้าสู่กระแสเลือด และมุ่งตรงไปยังตับซึ่งเป็นเป้าหมายหลัก ไวรัสจะเพิ่มจำนวนขึ้นภายในเซลล์ตับ (Hepatocytes) กระตุ้นให้เกิดกระบวนการอักเสบจากระบบภูมิคุ้มกันของร่างกาย ส่งผลให้การทำงานของตับในการขับสารพิษและสร้างโปรตีนลดลงอย่างเห็นได้ชัด การติดต่อมักเกิดขึ้นในพื้นที่ที่มีสุขอนามัยไม่ดี หรือจากการรับประทานอาหารปรุงไม่สุก เช่น หอยนางรมดิบ หรืออาหารแผงลอยที่ไม่สะอาด

อาการสำคัญ ระยะของโรค และสัญญาณอันตรายที่ต้องพบแพทย์ทันที

อาการของการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบเอจะปรากฏขึ้นหลังได้รับเชื้อประมาณสองถึงหกสัปดาห์ โดยแบ่งออกเป็นระยะต่างๆ ดังนี้

• ระยะเริ่มต้น: มีอาการคล้ายไข้หวัดใหญ่ ได้แก่ มีไข้ต่ำ ปวดเมื่อยตามตัว เบื่ออาหาร คลื่นไส้ อาเจียน และรู้สึกแน่นชายโครงด้านขวาเนื่องจากตับโต
• ระยะออกอาการเด่นชัด (ระยะดีซ่าน): ปัสสาวะมีสีเข้มจัดเหมือนชาเขียวเข้ม อุจจาระมีสีซีด ผิวหนังและตาขาวเปลี่ยนเป็นสีเหลือง (Jaundice) มีอาการคันตามผิวหนัง
• ระยะฟื้นตัว: อาการตัวเหลืองจะค่อยๆ ลดลง แต่อาการอ่อนเพลียอาจหลงเหลืออยู่ได้นานหลายสัปดาห์หรือหลายเดือน

วิธีตรวจวินิจฉัยและการรักษาทางการแพทย์

แพทย์จะวินิจฉัยโรคไวรัสตับอักเสบเอจากการซักประวัติการรับประทานอาหาร การเดินทาง และการตรวจร่างกายร่วมกับการเจาะเลือดตรวจหาค่าการทำงานของตับ (Liver Function Tests - LFTs) เช่น ค่าเอนไซม์ตับ ALT และ AST ที่สูงขึ้น รวมถึงการตรวจหาภูมิคุ้มกันเฉพาะเจาะจง เช่น Anti-HAV IgM เพื่อยืนยันการติดเชื้อเฉียบพลัน สำหรับการรักษาในปัจจุบันยังไม่มี ยาต้านไวรัสจำเพาะ การรักษาจึงเป็นการประคับประคองตามอาการ (Supportive Care) เช่น การให้น้ำเกลือทางหลอดเลือดดำในผู้ป่วยที่มีอาการคลื่นไส้อาเจียนรุนแรง การพักผ่อนอย่างเต็มที่ และการงดรับประทานยาหรือสมุนไพรที่อาจเป็นพิษต่อตับ รวมถึงแอลกอฮอล์อย่างเด็ดขาด

วัคซีนไวรัสตับอักเสบเอ ราคาเท่าไหร่ และข้อมูลสำคัญก่อนฉีด

คำถามที่พบบ่อยสำหรับผู้ที่สนใจสร้างภูมิคุ้มกันคือ วัคซีนไวรัสตับอักเสบเอ ราคาเท่าไหร่ ซึ่งราคาจะขึ้นอยู่กับประเภทของสถานพยาบาลและยี่ห้อของวัคซีน โดยทั่วไปตามโรงพยาบาลรัฐจะมีราคาประมาณเข็มละ 500 ถึง 900 บาท ขณะที่โรงพยาบาลเอกชนจะมีราคาประมาณ 1,200 ถึง 2,500 บาทต่อเข็ม วัคซีนนี้จะต้องฉีดทั้งหมด 2 เข็ม โดยเข็มที่สองจะเว้นระยะห่างจากเข็มแรกประมาณ 6 ถึง 12 เดือน เพื่อให้ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันในระดับที่อยู่ได้ตลอดชีวิต

อาการแพ้ที่พบบ่อยและข้อควรระวังเกี่ยวกับผลข้างเคียง

อาการข้างเคียงหลังการฉีดวัคซีนไวรัสตับอักเสบเอส่วนใหญ่เป็นอาการเฉพาะที่ที่ไม่รุนแรงและสามารถหายได้เองภายใน 2 ถึง 3 วัน อาการที่พบบ่อย ได้แก่

• อาการปวด บวม แดง หรือเป็นไตแข็งบริเวณตำแหน่งที่ฉีดวัคซีน
• มีไข้ต่ำ ปวดศีรษะ หรือรู้สึกอ่อนเพลียเล็กน้อย
• อาการคลื่นไส้ หรือปวดเมื่อยกล้ามเนื้อชั่วคราว

สำหรับอาการแพ้อย่างรุนแรง (Anaphylaxis) พบได้น้อยมาก แต่อาจเกิดขึ้นได้ เช่น มีผื่นลมพิษกระจายทั่วตัว หน้าบวม ริมฝีปากบวม หายใจลำบาก หรือมีเสียงวี๊ดในลำคอ ดังนั้น หลังการฉีดวัคซีนทุกครั้ง แพทย์จึงกำหนดให้ผู้รับบริการนั่งพักสังเกตอาการภายในสถานพยาบาลเป็นเวลาอย่างน้อย 30 นาทีเสมอ

ใครบ้างที่ไม่ควรฉีดวัคซีนไวรัสตับอักเสบเอ (ข้อห้ามและข้อควรระวัง)

เพื่อให้เกิดความปลอดภัยสูงสุดในการรับวัคซีน มีกลุ่มบุคคลบางกลุ่มที่แพทย์อาจแนะนำให้เลื่อนการฉีดหรือมีข้อห้ามเด็ดขาด ได้แก่

• ผู้ที่มีประวัติแพ้ยา วัคซีน หรือส่วนประกอบใดๆ ของวัคซีนไวรัสตับอักเสบเออย่างรุนแรงในการฉีดครั้งก่อน
• ผู้ที่มีอาการเจ็บป่วยเฉียบพลันรุนแรง มีไข้สูง ควรต้องรอให้อาการหายเป็นปกติเสียก่อนจึงค่อยมารับวัคซีน
• สตรีตั้งครรภ์ แม้ว่าปัจจุบันจะยังไม่มีรายงานอันตรายที่ชัดเจนต่อทารกในครรภ์ แต่ควรปรึกษาแพทย์เฉพาะทางก่อนตัดสินใจรับวัคซีน
• ผู้ที่มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องรุนแรง อาจต้องอยู่ในความดูแลและประเมินความพร้อมของร่างกายจากแพทย์อย่างใกล้ชิด

วิธีป้องกันโรคและการดูแลสุขอนามัยในชีวิตประจำวัน

นอกจากการฉีดวัคซีนป้องกันแล้ว การสร้างสุขอนามัยที่ดีเป็นเกราะป้องกันโรคที่มีประสิทธิภาพ โดยมีแนวทางปฏิบัติที่สำคัญดังนี้

• ยึดหลัก กินร้อน ช้อนกลาง ล้างมือ โดยรับประทานอาหารที่ปรุงสุกใหม่ด้วยความร้อนสูง และหลีกเลี่ยงอาหารดิบหรือกึ่งสุกกึ่งดิบ
• ล้างมือให้สะอาดด้วยสบู่และน้ำสะอาดทุกครั้งก่อนรับประทานอาหาร และหลังการใช้ห้องน้ำ
• ดื่มน้ำสะอาดหรือน้ำที่ผ่านการต้มสุก รวมถึงน้ำแข็งที่ผลิตจากโรงงานที่ได้มาตรฐานสุขอนามัย
• หลีกเลี่ยงการใช้อุปกรณ์รับประทานอาหารร่วมกับผู้อื่นในยามที่มีการระบาดของโรค