ตารางวัคซีนเด็กแรกเกิดถึงห้าขวบ ฉีดตัวไหนจำเป็นสุด อัปเดตครบทุกช่วงวัยเพื่อภูมิคุ้มกันลูกรัก

ทำไมต้องวัคซีนและการสร้างภูมิคุ้มกันในเด็กเล็ก

ทารกแรกเกิดและเด็กเล็กในช่วงวัยห้าปีแรก เป็นช่วงเวลาที่ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายยังพัฒนาไม่เต็มที่ ทำให้มีความเสี่ยงสูงต่อการติดเชื้อโรคติดต่ออันตรายต่างๆ ที่อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนรุนแรง ความพิการ หรือแม้กระทั่งเสียชีวิต การได้รับวัคซีนตามตารางสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรค จึงเป็นมาตรการทางการแพทย์ที่มีประสิทธิภาพสูงสุดในการป้องกันโรค ลดความรุนแรงของอาการ และสร้างภูมิคุ้มกันหมู่ในสังคม

ความหมายและกลไกการทำงานของวัคซีน

วัคซีนคือชีววัตถุที่ผลิตขึ้นมาจากเชื้อโรคที่ตายแล้ว เชื้อที่อ่อนฤทธิ์ลง หรือส่วนประกอบของเชื้อโรค เช่น โปรตีน หรือสารพันธุกรรม เมื่อเข้าสู่ร่างกายของเด็ก ระบบภูมิคุ้มกันจะจดจำสิ่งแปลกปลอมเหล่านี้และสร้างสารภูมิคุ้มกัน หรือแอนติบอดี (Antibody) ขึ้นมาต่อ ตารางวัคซีนเด็กแรกเกิด - 5 ขวบ ฉีดตามกำหนดจะช่วยกระตุ้นให้ร่างกายจดจำเชื้อโรคนั้นๆ ได้ หากในอนาคตเด็กได้รับเชื้อโรคจริง ร่างกายจะสามารถสร้างภูมิคุ้มกันมากกำจัดเชื้อโรคได้อย่างรวดเร็วก่อนที่จะแสดงอาการป่วยรุนแรง

ตารางวัคซีนเด็กแรกเกิดถึงห้าขวบ จำแนกตามช่วงวัย

เพื่อให้เด็กได้รับความคุ้มครองสูงสุด กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข และสมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย ได้กำหนดตารางวัคซีนมาตรฐานที่เด็กทุกคนควรได้รับ ดังนี้

วัคซีนช่วงแรกเกิดถึงสองเดือนแรก

วัคซีนบีซีจี (BCG Vaccine): ป้องกันโรควัณโรค ฉีดที่ผิวหนังบริเวณต้นแขน
วัคซีนตับอักเสบบี (Hepatitis B Vaccine - เข็มที่ 1): ป้องกันโรคไวรัสตับอักเสบชนิดบี มักฉีดให้ตั้งแต่แรกเกิดในโรงพยาบาล
วัคซีนคอตีบ ไอกรน บาดทะยัก ตับอักเสบบี เยื่อหุ้มสมองอักเสบฮิป (DTwP หรือ DTaP-IPV-Hib - เข็มที่ 1): เริ่มฉีดเมื่ออายุสองเดือน
วัคซีนโปลิโอชนิดหยดหรือชนิดฉีด (OPV / IPV - เข็มที่ 1): ป้องกันโรคโปลิโอ
วัคซีนป้องกันโรคติดเชื้อนคอคคัส (Pneumococcal Vaccine - PCV): วัคซีนเสริมที่ช่วยป้องกันโรคปอดอักเสบและเยื่อหุ้มสมองอักเสบจากเชื้อนิวโมคอคคัส
วัคซีนโรตา (Rotavirus Vaccine): วัคซีนหยดทางปากเพื่อป้องกันท้องเสียรุนแรงจากเชื้อไวรัสโรตา

วัคซีนช่วงอายุสี่ถึงหกเดือน

วัคซีนคอตีบ ไอกรน บาดทะยัก ตับอักเสบบี เยื่อหุ้มสมองอักเสบฮิป (เข็มที่ 2 และ 3): ฉีดเมื่ออายุสี่เดือนและหกเดือนตามลำดับ
วัคซีนโปลิโอ (เข็มที่ 2 และ 3)
วัคซีนตับอักเสบบี (เข็มที่ 2 เมื่ออายุสองเดือน และเข็มที่ 3 เมื่ออายุหกเดือน)
วัคซีนโรตา (เข็มที่ 2 หรือ 3 ตามชนิดของวัคซีน)
วัคซีนนิวโมคอคคัส (เข็มที่ 2)

วัคซีนช่วงอายุเก้าถึงสิบแปดเดือน

วัคซีนป้องกันโรคหัด หัดเยอรมัน คางทูม (Measles, Mumps, Rubella - MMR - เข็มที่ 1): ฉีดเมื่ออายุเก้าถึงสิบสองเดือน
วัคซีนไข้สมองอักเสบเจอี (Japanese Encephalitis Vaccine - JE): ป้องกันโรคไข้สมองอักเสบจากยุง
วัคซีนอีุกสุกอีใส (Varicella Vaccine): วัคซีนเสริมป้องกันโรคอีุกสุกอีใส ฉีดเข็มแรกเมื่ออายุสี่สิบสองเดือนหรือหนึ่งปีขึ้นไป
วัคซีนไข้หวัดใหญ่ (Influenza Vaccine): ฉีดปีละหนึ่งเข็ม เริ่มฉีดได้ตั้งแต่เด็กอายุหกเดือนขึ้นไป

วัคซีนช่วงอายุสองถึงห้าปี

วัคซีนกระตุ้นคอตีบ ไอกรน บาดทะยัก (DTP - เข็มกระตุ้น)
วัคซีนกระตุ้นโปลิโอ (OPV / IPV - เข็มกระตุ้น)
วัคซีนเอ็มเอ็มอาร์ (MMR - เข็มที่ 2): ฉีดเมื่ออายุสองปีครึ่ง หรือตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข
วัคซีนไข้หวัดใหญ่: ฉีดกระตุ้นปีละหนึ่งเข็มอย่างต่อเนื่องจนถึงอายุห้าปี

วัคซีนตัวไหนจำเป็นที่สุดที่เด็กทุกคนต้องได้รับ

วัคซีนทุกชนิดในแผนงานสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคของกระทรวงสาธารณสุขมีความจำเป็นอย่างยิ่ง เนื่องจากเป็นโรคที่มีความรุนแรงและแพร่ระบาดได้ง่ายในประเทศไทย อย่างไรก็ตาม หากกล่าวถึงวัคซีนพื้นฐานที่บังคับและสำคัญที่สุด ได้แก่ วัคซีนบีซีจี วัคซีนตับอักเสบบี วัคซีนรวมคอตีบ ไอกรน บาดทะยัก วัคซีนโปลิโอ และวัคซีนหัด นอกจากนี้ วัคซีนเสริมอย่างวัคซีนโรตา วัคซีนนิวโมคอคคัส และวัคซีนไข้หวัดใหญ่ ก็มีความจำเป็นสูงมากในปัจจุบัน เนื่องจากช่วยลดอัตราการนอนโรงพยาบาลจากโรคติดเชื้อทางเดินหายใจและทางเดินอาหารได้อย่างมีนัยสำคัญ

อาการข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้นหลังฉีดวัคซีนและการดูแลเบื้องต้น

หลังการได้รับวัคซีน เด็กอาจมีอาการข้างเคียงเล็กน้อย ซึ่งเป็นปฏิกิริยาตามธรรมชาติของร่างกายในการสร้างภูมิคุ้มกัน อาการที่พบบ่อยได้แก่

มีไข้ต่ำ ปวด บวม แดง หรือเป็นก้อนแข็งเล็กน้อยบริเวณที่ฉีดวัคซีน
งอแง ซึมลงเล็กน้อย หรือรับประทานนมน้อยลงชั่วคราว

คำแนะนำจากคุณหมอ: การดูแลเด็กหลังฉีดวัคซีนสามารถทำได้โดยการเช็ดตัวลดไข้หากมีไข้ต่ำ ให้รับประทานยาพาราเซตามอลตามขนาดที่แพทย์หรือเภสัชกรกำหนดคํานวณตามน้ำหนักตัว ห้ามประคบร้อนบริเวณที่ฉีดวัคซีน หากมีอาการบวมแดงมากสามารถประคบเย็นได้ในช่วง24ชั่วโมงแรก

สัญญาณอันตรายหลังฉีดวัคซีนที่ต้องพามาพบแพทย์ทันที

แม้ว่าอาการข้างเคียงรุนแรงจากวัคซีนจะพบได้น้อยมาก แต่พ่อแม่ผู้ปกครองควรสังเกตอาการผิดปกติอย่างใกล้ชิดภายในสี่สิบแปดชั่วโมงแรก หากพบอาการเหล่านี้ต้องรีบพาเด็กมาพบแพทย์ทันที

มีไข้สูงมากกว่าสามสิบเก้าองศาเซลเซียส หรือไข้ไม่ลดลงหลังให้ยาลดไข้
ร้องกวนต่อเนื่องไม่หยุดนานเกินสามชั่วโมง ร้องเสียงแหลมผิดปกติ
มีผื่นขึ้นกระจายทั่วตัว หน้าบวม ริมฝีปากบวม หายใจมีเสียงหวีด หรือหายใจหอบเหนื่อย
มีอาการชักเกร็ง ตาค้าง หรือมีภาวะซึมมากปลุกตื่นยาก

ข้อควรระวังทางการแพทย์: ห้ามให้ยาแอสไพรินแก่เด็กเด็ดขาดเพื่อลดไข้หลังฉีดวัคซีนหรือเมื่อเด็กเป็นไข้ เนื่องจากอาจทำให้เกิดกลุ่มอาการเรย์ซินโดรม (Reye Syndrome) ซึ่งส่งผลให้เกิดความเสียหายรุนแรงต่อตับและสมอง ขนาดยาพาราเซตามอลที่ถูกต้องสำหรับเด็กคือสิบถึงสิบห้ากิโลกรัมต่อมิลลิกรัมต่อน้ำหนักตัวทุกสี่ถึงหกชั่วโมงเมื่อมีไข้เท่านั้น

ข้อควรระวังทางการแพทย์: ห้ามซื้อยาปฏิชีวนะหรือยาฆ่าเชื้อให้เด็กรับประทานเองเมื่อเด็กมีไข้หรืออาการหวัด เนื่องจากส่วนใหญ่เกิดจากเชื้อไวรัส ซึ่งยาปฏิชีวนะไม่มีฤทธิ์รักษาและอาจทำให้เกิดเชื้อดื้อยาในอนาคต

การเตรียมตัวก่อนและหลังพาลูกน้อยไปรับวัคซีน

เพื่อให้กระบวนการฉีดวัคซีนเป็นไปด้วยความเรียบร้อยและลดความกังวลของเด็ก พ่อแม่ควรปฏิบัติดังนี้

ตรวจสอบสมุดบันทึกสุขภาพและประวัติการรับวัคซีนทุกครั้งก่อนไปสถานพยาบาล
แจ้งประวัติการแพ้ยา แพ้วัคซีน หรือโรคประจำตัวของเด็กให้แพทย์และพยาบาลทราบก่อนฉีดทุกครั้ง
แต่งกายด้วยเสื้อผ้าที่สวมใส่ง่าย สะดวกต่อการเปิดบริเวณต้นแขนหรือต้นขาเพื่อฉีดวัคซีน
เตรียมของเล่นชิ้นโปรดหรือผ้าห่มผืนคุ้นเคยเพื่อปลอบประโลมเด็กหลังฉีดวัคซีนเสร็จ

สรุปคำแนะนำสำหรับพ่อแม่ผู้ดูแลในการพาเด็กรับวัคซีน

การพาเด็กไปรับวัคซีนตามนัดหมายอย่างครบถ้วนและตรงเวลา เป็นของขวัญล้ำค่าที่สุดที่พ่อแม่จะมอบให้กับลูกรัก เพื่อสร้างเกราะคุ้มกันโรคและปู ตารางวัคซีนเด็กแรกเกิด - 5 ขวบ ฉีดตามกำหนดจะช่วยให้เด็กเติบโตอย่างมีสุขภาพร่างกายที่แข็งแรง พัฒนาการสมวัย และห่างไกลจากโรคร้ายแรงได้อย่างยั่งยืน

ดูแลลูกรักด้วยความอบอุ่น & ใส่ใจ

โปรโมชั่นวัคซีน & ตรวจสุขภาพ

รอบรู้เรื่องสุขภาพลูกน้อย

คลิปความรู้สุขภาพสั้น

ผลิตภัณฑ์เวชภัณฑ์

ค้นหาข้อมูลอัจฉริยะ